ऋतेन यावृतावृधावृतस्य ज्योतिषस्पती ।
ता मित्रावरुणा हुवे ॥ ५ ॥

രുതേന യാ വൃതാവൃധാ വൃതസ്യ ജ്യോതിഷസ്പതീ ।
താ മിത്രാവരുണാ ഹുവേ ॥ 5 ॥

പദാർത്ഥം:

ऋतेन (രുതേന): സത്യത്തിന്റെ മാർഗത്തിൽ, ശരിയായ ക്രമത്തിൽ, ധർമ്മാനുസൃതമായി; ഇത് “രിതം” എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രകൃതിയുടെ ക്രമത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സമയം, സ്ഥലം, സാഹചര്യം എന്നിവയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് ശരിയായി നിർവഹിക്കുമ്പോൾ അത് “രിതേന” ആകുന്നു. അതായത്, ജീവിതത്തിൽ ക്രമവും ധർമ്മവും നിലനിൽക്കുന്നതിനെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

या (യാ): അവർ / ആരൊക്കെയോ; ഇവിടെ മിത്രനും വരുണനും എന്ന ഉന്നതശക്തികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

वृतावृधा (വൃതാവൃധാ): ക്രമത്തെ വളർത്തുന്ന, ധർമ്മത്തെ വർധിപ്പിക്കുന്ന; സ്നേഹവും (മിത്രം) ദ്വേഷമില്ലായ്മയും (വരുണം) മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അവ മനുഷ്യന്റെ നല്ല ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്ന ശക്തികളാണ്.

वृतस्य (വൃതസ്യ): സത്യം, ധർമ്മം, ക്രമം എന്നിവയുടെ; ഇത് “രിതം” എന്നറിയപ്പെടുന്ന ലോകക്രമത്തെയും മനുഷ്യന്റെ നൈതികനിയമങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ज्योतिषः (ജ്യോതിഷഃ): ജ്ഞാനത്തിന്റെ, വിജ്ഞാനത്തിന്റെ, പ്രകാശത്തിന്റെ; ഇവിടെ “പ്രകാശം” ജ്ഞാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്ന വ്യക്തത, ബോധം, ജ്ഞാനം എന്നിവയാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

पतिः (പതിഃ): സംരക്ഷകൻ, ഉടമ; മിത്രനും വരുണനും മനുഷ്യന്റെ ധർമ്മത്തെയും ജ്ഞാനത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന രക്ഷകരാണ്.

ता (താ): ആ ഇരുവരെയും; മിത്രനും വരുണനും എന്ന ദൈവികഗുണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

मित्रावरुणा (മിത്രാവരുണാ): മിത്രനും വരുണനും; മിത്രൻ = സ്നേഹം, സ്നേഹം; വരുണൻ = ദ്വേഷമില്ലായ്മ, സമതുലിതാവസ്ഥ. ഇവ രണ്ടും മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശക്തികളാണ്.

हुवे (ഹുവേ): ഞാൻ വിളിക്കുന്നു, പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; ഇത് ബാഹ്യമായ വിളിയല്ല; ഉള്ളിൽ ഈ ഉന്നതഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്നതിനുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികശീലം, ജ്ഞാനം, ആനന്ദം എന്നിവയെ ഏകീകരിക്കുന്ന ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയബോധനമാണ്. ഈ മന്ത്രം ബാഹ്യമായി മിത്രനും വരുണനും എന്ന ദേവന്മാരെ വിളിക്കുന്നതായി തോന്നിച്ചാലും, അതിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ വളർത്തേണ്ട ഉന്നതഗുണങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയമായി “ऋतेन” (രിതേന) നിലകൊള്ളുന്നു. ഇത് ജീവിതത്തെ പ്രകൃതിയുടെ ക്രമം, ധർമ്മം, ശരിയായ സമയം, ശരിയായ പ്രവർത്തനം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി നടത്തണം എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ സാഹചര്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ശരിയായി നിർവഹിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ ക്രമവും സമതുലിതാവസ്ഥയും നിലനിൽക്കുന്നു. ഈ ക്രമമാണ് ഉന്നതജീവിതത്തിനുള്ള അടിത്തറ.

“മിത്രൻ”യും “വരുണൻ”യും ഇവിടെ വെറും ദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; അവ മനുഷ്യന്റെ ആന്തരികഗുണങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മിത്രൻ സ്നേഹം, സൗഹൃദം, ഐക്യം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. വരുണൻ ദ്വേഷമില്ലായ്മ, സമതുലിതാവസ്ഥ, മനഃശാന്തി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഈ രണ്ട് ഗുണങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമബദ്ധമായ പാതയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. സ്നേഹമില്ലാത്ത പ്രവർത്തനം കഠിനമാകും; ദ്വേഷമില്ലായ്മയില്ലാത്ത പ്രവർത്തനം ക്രോധമായി മാറും. അതിനാൽ സ്നേഹവും അദ്വേഷവും ചേർന്ന് മനുഷ്യനെ നയിക്കുന്നു.

ഈ സ്നേഹവും സമതുലിതാവസ്ഥയും മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ “വൃതാവൃധാ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ക്രമത്തെ വളർത്തുന്നു. അതിലൂടെ അവനിൽ “വൃതസ്യ” എന്ന് പറയുന്ന സത്യവും ധർമ്മവും ശക്തമാകുന്നു. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ മറ്റ് ജീവികൾക്ക് നന്മ നൽകുന്ന രീതിയിലേക്ക് മാറുന്നു. ഇതാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം — മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മയ്ക്കായി ചെയ്യുന്ന പ്രവർത്തനം. ഈ നിലയിലെത്തിയ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം അർത്ഥവത്തും ഉന്നതവുമാകുന്നു.

“ജ്യോതിഷഃ” എന്ന പദം ഈ മന്ത്രത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടതാണ്. ഇത് ജ്ഞാനം, വിജ്ഞാനം, ആന്തരികപ്രകാശം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതത്തിൽ ക്രമവും സത്യവും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ ജ്ഞാനപ്രകാശം ഉദിക്കുന്നു. അവൻ വ്യക്തമായി ചിന്തിക്കുകയും ശരിയായ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അവന്റെ ജീവിതം പ്രകാശപൂർണ്ണമാകുന്നു.

“പതി” എന്ന ആശയം സംരക്ഷണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മിത്രനും വരുണനും എന്ന ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യന്റെ സത്യത്തെയും ജ്ഞാനത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന രക്ഷകരായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ ഗുണങ്ങളെ ഉള്ളിൽ നിലനിർത്തുന്നവൻ സത്യത്തെയും ജ്ഞാനത്തെയും കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ശക്തിയുള്ളവനായി മാറുന്നു.

“ഹുവേ” ഈ മുഴുവൻ മന്ത്രത്തിന്റെ ആന്തരികഭാവം പ്രകടമാക്കുന്നു. ഇത് ബാഹ്യമായ ഒരു വിളിയല്ല; മറിച്ച്, മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ഈ സ്നേഹവും ദ്വേഷമില്ലായ്മയും എന്നീ ഗുണങ്ങളെ വളർത്തേണ്ട ആഴത്തിലുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഇത് ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും സ്വയംമുന്നേറ്റത്തിന്റെയും ആന്തരിക ആഹ്വാനമാണ്.

മൊത്തത്തിൽ, ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ഒരു സമ്പൂർണ്ണ മാർഗദർശിയാണ്. സ്നേഹവും (മിത്രം) ദ്വേഷമില്ലായ്മയും (വരുണം) ഉള്ള ജീവിതം മനുഷ്യനെ ക്രമബദ്ധമായ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്നു. ആ ക്രമം സത്യത്തെയും ധർമ്മത്തെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സത്യവും ധർമ്മവും ജ്ഞാനത്തെ വളർത്തുന്നു. ജ്ഞാനവും സത്യവും ചേർന്ന ജീവിതം മനുഷ്യനെ ഉന്നതനിലയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

ഇതിലൂടെ, ഈ മന്ത്രം പറയുന്ന അന്തിമസത്യം ഇതാണ്:

സ്നേഹവും സമതുലിതാവസ്ഥയും ഉള്ള ജീവിതമാണ് ക്രമത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; ആ ക്രമം തന്നെയാണ് സത്യത്തെയും ജ്ഞാനത്തെയും വളർത്തി മനുഷ്യനെ ഉയർത്തുന്നത്.

ഉപസംഹാരം:

മൊത്തത്തിൽ, ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആന്തരികനീതിയും ഉന്നതലക്ഷ്യവും വ്യക്തമായി കാണിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ സ്നേഹം (മിത്രം), ദ്വേഷമില്ലായ്മ (വരുണം) എന്നീ രണ്ട് ഉന്നതഗുണങ്ങൾ കൈവശം വയ്ക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ജീവിതം “രിതം” എന്നറിയപ്പെടുന്ന പ്രകൃതിയുടെ ക്രമവുമായി സമന്വയിക്കുന്നു. ഈ ക്രമം അവന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ശരിയായ സമയം, ശരിയായ സ്ഥലം, ശരിയായ ഉദ്ദേശ്യം എന്നിവയോടെ ക്രമീകരിച്ച് നടത്തുന്നു.

ഇങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട ജീവിതത്തിൽ സത്യം (സത്യം) നിലനിൽക്കുന്നു; ആ സത്യം മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മ ലക്ഷ്യമാക്കിയ നല്ല പ്രവർത്തനങ്ങളായി പ്രകടമാകുന്നു. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യൻ യജ്ഞഭാവത്തോടെ ജീവിച്ച് തന്റെ ജീവിതത്തെ ഉന്നതവും അർത്ഥവത്തുമായതാക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ജീവിതം അവനിൽ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം (ജ്ഞാനം) പ്രകടമാക്കി, അവനെ വ്യക്തമായ ചിന്തയിലേക്കും നീതിയുക്തമായ പ്രവർത്തനത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു.

അതിനാൽ, ഈ മന്ത്രം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്: സ്നേഹവും സമതുലിതാവസ്ഥയും ഉള്ള മനോഭാവം ജീവിതത്തിൽ ക്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ആ ക്രമം തന്നെയാണ് സത്യത്തെയും ജ്ഞാനത്തെയും വളർത്തുന്നത്; അവ രണ്ടും ചേർന്ന് മനുഷ്യനെ സമ്പൂർണ്ണ ആത്മീയ ഉയർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.

സ്നേഹം + അദ്വേഷമില്ലായ്മ → ക്രമം → സത്യം → ജ്ഞാനം → ഉന്നതജീവിതം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ സാരാംശം.