उभा देवा दिविस्पृशेन्द्रवायू हवामहे ।
अस्य सोमस्य पीतये ॥ २ ॥

ഉഭാ ദേവാ ദിവിസ്പ്രുശേന്ദ്രവായൂ ഹവാമഹേ ।
അസ്യ സോമസ്യ പീതയേ ॥ 2 ॥

പദാർത്ഥം:

उभा (ഉഭാ): ഇരുവരെയും; രണ്ട് ദേവന്മാരെയും. ഇവിടെ “ഇന്ദ്രൻ” എന്നും “വായു” എന്നും പറയുന്ന ഇരുവരെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന് സോമം ലഭിക്കുന്നതിനും അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഈ രണ്ട് ദൈവികശക്തികളും സഹായിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണത്തെയും, വായു നിരന്തരമായ ചലനത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

देवा (ദേവാ): ദേവന്മാർ; ദൈവികശക്തികൾ. ഇന്ദ്രനും വായുവും മനുഷ്യനിൽ പ്രവർത്തിക്കേണ്ട ഉന്നത ദൈവികഗുണങ്ങളുടെ പ്രതീകങ്ങളായി ഇവിടെ വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ശക്തികൾ മനുഷ്യനെ ദുഷ്ചിന്തകളിൽ നിന്നും ദുഷ്വാസനകളിൽ നിന്നും താഴോട്ടുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും അകറ്റി, ശുദ്ധവും ഉന്നതവുമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

दिविस्पृशा (ദിവിസ്പ്രുശാ): ഉയർന്ന പ്രകാശമയമായ നിലയെ സ്പർശിക്കുന്നവർ; ദൈവികനിലയെ സ്പർശിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവർ. दिवि (ദിവി) എന്നത് പ്രകാശമയമായ, ഉയർന്ന അല്ലെങ്കിൽ ദൈവികമായ നിലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. स्पृश् (സ്പ്രുശ്) എന്നത് “സ്പർശിക്കുക” എന്നാണ് അർത്ഥം. സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യന്റെ മനോവൃത്തികൾ ദൈവികമാകുന്നു. സോമം ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരികനിലയിൽ നിന്ന് മസ്തിഷ്കത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന്, ജ്ഞാനാഗ്നിക്ക് ഇന്ധനമായി മാറുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി മനുഷ്യൻ ഉന്നതജ്ഞാനത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ദ്രനും വായുവും “ദിവിസ്പ്രുശ്” (ദൈവികജ്ഞാനനിലയെ സ്പർശിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവർ) എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

इन्द्रवायू (ഇന്ദ്രവായൂ): ഇന്ദ്രനെയും വായുവിനെയും. ഇവിടെ രണ്ട് പ്രധാന ദൈവികശക്തികളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇന്ദ്രൻ (ശക്തിയുടെയും ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും പ്രതീകം): ഇന്ദ്രൻ ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും രാജാവായിരിക്കുന്നതോടൊപ്പം, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയായും വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവം “ജിതേന്ദ്രിയം (ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച നില)” ആകുന്നു. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനുഷ്യന് സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട് സോമം നേടുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം വളരെ അനിവാര്യമാണ്.

വായു (ചലനത്തിന്റെയും തിന്മയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയുടെയും പ്രതീകം): “വായു” എന്നത് “വാ (ചലിക്കുക, നശിപ്പിക്കുക)” എന്ന ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. തുടർച്ചയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നതിലൂടെ തിന്മയെ നീക്കി നശിപ്പിക്കുകയാണ് ഇതിന്റെ ആന്തരിക ആശയം. എപ്പോഴും നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട് സജീവമായ ജീവിതം നയിക്കുന്ന മനുഷ്യനിൽ ദുഷ്വാസനകൾ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത കുറയുന്നു. ഇതിലൂടെ അവന് തന്റെ ഉള്ളിലെ സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയും.

അതിനാൽ, ഇന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും മനോബലവും), വായു (നിരന്തരമായ ചലനവും നല്ല പ്രവർത്തനവും) എന്നീ രണ്ട് ശക്തികളും ഒന്നിച്ചാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യന് സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും അത് നേടാൻ യോഗ്യനാകാനും കഴിയൂ.

हवामहे (ഹവാമഹേ): ഞങ്ങൾ വിളിക്കുന്നു; പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രൻ എന്നും വായു എന്നും സൂചിപ്പിക്കുന്ന ദൈവികശക്തികളെ തനിക്കുള്ളിൽ ഉണർത്തി, അവയുടെ സഹായം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു. അതായത്, “എന്നിൽ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും മനോബലവും നിരന്തരമായ നല്ല പ്രവർത്തനവും നിലനിൽക്കട്ടെ” എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതായും അർത്ഥമാക്കാം.

अस्य (അസ്യ): ഈ; ഇതിന്റെ. ഇവിടെ അടുത്തതായി വരുന്ന സോമം (ഉന്നത ജീവശക്തിയുടെയും ശുദ്ധമായ മനോവൃത്തിയുടെയും പ്രതീകം) എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “അസ്യ സോമസ്യ (ഈ സോമത്തിന്റെ)” എന്നായി ചേർന്ന്, നിർദ്ദിഷ്ടമായ സോമത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

सोमस्य (സോമസ്യ): സോമത്തിന്റെ; ഈ സോമത്തിന്റെ. ഈ വ്യാഖ്യാനമനുസരിച്ച്, സോമം വെറും പാനീയത്തെ മാത്രമല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യനിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഉന്നത ജീവശക്തി, ശുദ്ധമായ മനോവൃത്തി, ജ്ഞാനത്തെ വളർത്തുന്ന ദൈവികശക്തി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായാണ് ഇത് വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.

സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ മനോവൃത്തികൾ ശുദ്ധമാകുകയും ദൈവികമാകുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ ശുദ്ധമായ മനോനില ജ്ഞാനത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. പിന്നീട് സോമം മസ്തിഷ്കത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന് ജ്ഞാനാഗ്നിക്ക് ഇന്ധനമായി, മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനത്തെ ഉയർത്തുന്നു.

पीतये (പീതയേ): കുടിക്കുന്നതിനായി; പാനം ചെയ്യുന്നതിനായി. ഇവിടെ സോമം പാനം ചെയ്യാനുള്ള യോഗ്യത നേടുക എന്ന ആഴത്തിലുള്ള ആശയമുണ്ട്. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനുഷ്യന് സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ മടുപ്പും പ്രവർത്തനരഹിതമായ ജീവിതവും സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ അനുയോജ്യമല്ല.

അതിനാൽ, ഇന്ദ്രന്റെ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും വായുവിന്റെ നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനവും മനുഷ്യനെ സോമം നേടുന്നതിനും പാനം ചെയ്യുന്നതിനും യോഗ്യനാക്കുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രത്തിൽ, “സോമം പാനം ചെയ്യുന്നതിനായി ഇന്ദ്രനെയും വായുവിനെയും ഞങ്ങൾ വിളിക്കുന്നു” എന്ന് ഋഷി പറയുന്നു. എന്നാൽ ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം വെറും സോമപാനം എന്ന ബാഹ്യാർത്ഥത്തെ മറികടന്ന് മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയവളർച്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇവിടെ ഇന്ദ്രൻ ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായും വായു നിരന്തരമായ ചലനത്തിന്റെ പ്രതീകമായും സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ യഥാർത്ഥ ശക്തി അവൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും രാജാവായിരിക്കുന്നതിൽ മാത്രം അല്ല; മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായിരിക്കുന്നതിലും ആണ്. അതിനാൽ ഇന്ദ്രന്റെ അടിസ്ഥാനസ്വഭാവം ജിതേന്ദ്രിയം — ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച നില — ആകുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് അവയെ തന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ നിർത്തുമ്പോഴാണ് ഉന്നതമായ സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും അതിന്റെ പ്രയോജനം നേടാനും യോഗ്യനാകുന്നത്. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത അവസ്ഥയിൽ മനസ്സ് വിവിധ ആഗ്രഹങ്ങളാലും വാസനകളാലും അലഞ്ഞുതിരിയും. അത്തരം അവസ്ഥയിൽ സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എളുപ്പമല്ല. അതിനാൽ സോമം നേടുന്നതിനും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും ഇന്ദ്രനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം വളരെ അനിവാര്യമാണ്.

അതുപോലെ വായു ചലനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. “വായു” എന്ന പദത്തിന്റെ മൂലപദം ചലനവും കന്ദനം, അതായത് നശിപ്പിക്കൽ, എന്നീ ആശയങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. നിരന്തരമായ ചലനത്തിലൂടെ തിന്മകളെ നീക്കം ചെയ്യുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആന്തരിക ആശയം. മനുഷ്യൻ മടുപ്പിലും പ്രവർത്തനരഹിതമായ അവസ്ഥയിലും ജീവിക്കാതെ, എപ്പോഴും നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ട് സൃഷ്ടിപരമായ ജീവിതം നയിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ ദുഷ്ചിന്തകൾക്കും അനാവശ്യ വാസനകൾക്കും ഇടം കുറയുന്നു. നിരന്തരമായ നല്ല പ്രവർത്തനം മനസ്സിനെ ശുദ്ധമായി നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യന് തന്റെ ഉള്ളിലെ സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയും.

അതിനാൽ, ഇന്ദ്രനും വായുവും ചേർന്ന് മനുഷ്യനെ സോമം പാനം ചെയ്യാൻ യോഗ്യനാക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ മനുഷ്യന് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും മനോബലവും നൽകുന്നു; വായു നിരന്തരമായ ചലനം, പ്രവർത്തനം, തിന്മയെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന ശക്തി എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് ഗുണങ്ങളും മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ മനസ്സ് ഉന്നതമായ നിലയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.

ഇവിടെ “സോമം” വെറും പാനീയത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി കാണാതെ, മനുഷ്യനിൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ഉന്നത ജീവശക്തി, ശുദ്ധമായ മനോവൃത്തി, ജ്ഞാനത്തെ വളർത്തുന്ന ദൈവികശക്തി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായും വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. സോമത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യന്റെ മനോവൃത്തികൾ ദൈവികമാകുന്നു. ദുഷ്ചിന്തകൾ കുറയുകയും ശുദ്ധമായ ചിന്തകൾ വളരുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ ശുദ്ധമായ മനോനില ഉന്നതജ്ഞാനം നേടുന്നതിനുള്ള അടിസ്ഥാനമായി മാറുന്നു.

സോമം ശരീരത്തിന്റെ ആന്തരികനിലയിൽ നിന്ന് മസ്തിഷ്കത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന്, ജ്ഞാനാഗ്നിക്ക് ഇന്ധനമായി മാറുന്നു എന്ന് ഈ വ്യാഖ്യാനം പറയുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനം കൂടുതൽ വ്യക്തത നേടുകയും, അവൻ ഉന്നതജ്ഞാനത്തെ സ്പർശിക്കാൻ കഴിയുന്ന നിലയിലെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ദ്രനും വായുവും “दिविस्पृश् — ദിവിസ്പ്രുശ്”, അതായത് ഉയർന്ന ദൈവിക പ്രകാശനിലയെ സ്പർശിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, ഈ മന്ത്രത്തിലെ “ഹവാമഹേ” — ഞങ്ങൾ വിളിക്കുന്നു — എന്നതും ആഴമുള്ള അർത്ഥം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. മനുഷ്യൻ പുറത്തുള്ള ദേവന്മാരെ മാത്രം വിളിക്കുന്നില്ല; തനിക്കുള്ളിൽ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മനോബലം, സജീവത, നല്ല പ്രവർത്തനം, തിന്മയെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന ദൈവികശക്തികൾ എന്നിവയെ ഉണർത്തണമെന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുകയാണ്. “എന്നിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും വായുവിന്റെ നിരന്തരമായ ചലനവും നിലനിൽക്കട്ടെ; അതിലൂടെ ഞാൻ സോമത്തെ സംരക്ഷിച്ച് ഉന്നതജ്ഞാനം നേടട്ടെ” എന്ന ആന്തരിക പ്രാർത്ഥനയായും ഇതിനെ കാണാം.

അതുകൊണ്ട്, ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, നിരന്തരമായ നല്ല പ്രവർത്തനം, സോമസംരക്ഷണം, മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി, ഉന്നതജ്ഞാനം നേടൽ എന്നീ അഞ്ച് നിലകളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ → ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം → സോമസംരക്ഷണം; വായു → നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനം → ദുഷ്വാസനകളുടെ നാശം; സോമം → ശുദ്ധമായ മനോവൃത്തി → ജ്ഞാനാഗ്നിയുടെ വളർച്ച → ഉന്നതജ്ഞാനത്തെ സ്പർശിക്കൽ എന്ന ആത്മീയപഥമാണ് ഈ മന്ത്രം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ, “അസ്യ സോമസ്യ പീതയേ” — ഈ സോമം പാനം ചെയ്യുന്നതിനായി — എന്ന് പറയുന്നത്, വെറും പാനീയത്തെ കുടിക്കുന്നതെന്ന ബാഹ്യാർത്ഥത്തിൽ മാത്രം പരിമിതപ്പെടാതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ നിരന്തരം ഏർപ്പെട്ട്, ആന്തരികശുദ്ധി സംരക്ഷിച്ച്, ആ ശുദ്ധിയിലൂടെ ജ്ഞാനം വളർത്തി, അവസാനം ദൈവികമായ ഉന്നതജ്ഞാനനിലയിലെത്തുക എന്ന ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയ അർത്ഥവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയപുരോഗതിക്ക് ആവശ്യമായ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, മനോബലം, നിരന്തരമായ നല്ല പ്രവർത്തനം, ദുഷ്വാസനകളിൽ നിന്ന് മോചനം, സോമസംരക്ഷണം, മനോവൃത്തികളുടെ ശുദ്ധീകരണം, ഉന്നതജ്ഞാനം നേടൽ എന്നിവയെ ഏകീകരിച്ച് കാണിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായും, വായു മടുപ്പ് നീക്കി നിരന്തരം നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ചലനശക്തിയുടെ പ്രതീകമായും നിലകൊള്ളുന്നു. ഈ രണ്ട് ശക്തികളും മനുഷ്യനിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹം, വാസന, ദുഷ്ചിന്തകൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് സ്വയം സംരക്ഷിച്ച്, തനിക്കുള്ളിലെ സോമതത്ത്വത്തെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ കഴിയും.

സോമം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോൾ മനോവൃത്തികൾ ശുദ്ധമാവുകയും ദൈവികമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ആ ശുദ്ധമായ സോമം ജ്ഞാനാഗ്നിക്ക് പോഷണമായി, മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനത്തെ വളർത്തി, അവനെ ഉന്നതജ്ഞാനനിലയെ സ്പർശിക്കാൻ പ്രാപ്തനാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ദ്രനും വായുവും “ദിവിസ്പ്രുശ്” — ഉയർന്ന ദൈവികനിലയെ സ്പർശിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവർ — എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ഈ മന്ത്രം “സോമം പാനം ചെയ്യുക” എന്നതിനെ വെറും പാനീയപാനം എന്ന അർത്ഥത്തിൽ മാത്രം കാണാതെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച്, നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ നിരന്തരം ഏർപ്പെട്ട്, ഉള്ളത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, ജ്ഞാനം വളർത്തി, അവസാനം ദൈവികമായ ഉന്നതജ്ഞാനം നേടുന്ന ആത്മീയയാത്ര എന്ന ആഴത്തിലുള്ള സത്യത്തെ നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.