सोमानं स्वरणं कृणुहि ब्रह्मणस्पते ।

कक्षीवन्तं  य औशिजः ॥ १ ॥

സോമാനം സ്വരണം കൃണുഹി ബ്രഹ്മണസ്പതേ ।

കക്ഷീവന്തം യ ഔശിജഃ ॥ 1 ॥

പദാർത്ഥം:

सोमानम् (സോമാനം): സോമമായി, ശാന്ത സ്വഭാവമുള്ളവനായി, മാധുര്യം നിറഞ്ഞവനായി. “സോമം” എന്നത് വേദങ്ങളിൽ ആനന്ദം, സമാധാനം, മാധുര്യം, മനഃശുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായി പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ “സോമാനം” എന്നത് കോപം, കാഠിന്യം, വിദ്വേഷം എന്നിവ നീക്കി, ശാന്തി, കരുണ, മധുരമായ ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ മനുഷ്യനാകുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

स्वरणम् (സ്വരണം): ഉന്നത ജ്ഞാനവാക്യങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവൻ, നല്ല വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവൻ, നല്ല പെരുമാറ്റമുള്ളവൻ. “സ്വരണം” എന്നത് വെറും സംസാരത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. അറിവും സത്യവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുകയും, അതനുസരിച്ച് ജീവിതം നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ വാക്കും പ്രവൃത്തിയും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് ഉന്നതമായിരിക്കണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.

कृणुहि (കൃണുഹി): ഉണ്ടാക്കണമേ, സൃഷ്ടിക്കണമേ, മാറ്റണമേ. ഇത് ഈശ്വരനോടുള്ള ഒരു പ്രാർത്ഥനയാണ്. “എന്നെ ഇങ്ങനെ മാറ്റി ഉന്നത ഗുണങ്ങളാൽ നിറയ്ക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥനാഭാവമാണ് ഇത് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

ब्रह्मणस्पते (ബ്രഹ്മണസ്പതേ): ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിന്റെ അധിപതിയേ, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ സംരക്ഷകനേ, ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനേ. ഇവിടെ ബ്രഹ്മണസ്പതി വേദജ്ഞാനവും ഉന്നത ചിന്തയും സദാചാരവും വളർത്തുന്ന ദൈവിക ഗുരുവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യനെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിന്റെ വഴിയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ശക്തിയാണ് ബ്രഹ്മണസ്പതി.

कक्षीवन्तम् (കക്ഷീവന്തം): മേഖല ധരിച്ചവൻ, അച്ചടക്കമുള്ളവൻ, ഉറച്ച മനോഭാവമുള്ളവൻ, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവൻ. മേഖല ബ്രഹ്മചര്യ അച്ചടക്കത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ “കക്ഷീവന്തം” എന്നത് തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ദൃഢതയും ആത്മനിയന്ത്രണവും അച്ചടക്കവും ഉള്ളവനാകുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

यः (യഃ): ആര്, ഏവൻ, എങ്ങനെയുള്ളവൻ. ഈ പദം തുടർന്ന് വരുന്ന ഗുണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “അത്തരത്തിലുള്ളവൻ”, “അങ്ങനെയുള്ള മനുഷ്യൻ” എന്ന അർത്ഥത്തിലാണ് ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്.

औशिजः (ഔശിജഃ): ഉശികിന്റെ പുത്രൻ, മേധാശക്തിയുള്ളവൻ, തീക്ഷ്ണബുദ്ധിയുള്ളവൻ, ജ്ഞാനശേഷിയുള്ളവൻ. നിരുക്തവ്യാഖ്യാനപ്രകാരം “ഔശിജഃ” എന്നത് വളരെ ഉയർന്ന മേധാശക്തിയുള്ളവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വേഗത്തിൽ പഠിക്കാനുള്ള കഴിവ്, ആഴത്തിൽ ചിന്തിക്കാനുള്ള ശക്തി, സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാനുള്ള ബുദ്ധിതീക്ഷ്ണത എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക ഗുണങ്ങളെ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള ഉന്നതമായ ആത്മീയ പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഇതിൽ സാധകൻ ब्रह्मणस्पति (ബ്രഹ്മണസ്പതി) യോട്, അതായത് വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ അധിപതിയോടും ജ്ഞാനത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവനോടും, തന്നെ ഉന്നത ഗുണങ്ങളാൽ നിറയ്ക്കണമേ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി ബാഹ്യമായ സമ്പത്തുകൊണ്ടും അധികാരത്താലും അല്ല; മറിച്ച് മനസ്സിന്റെ മാധുര്യം, ജ്ഞാനം, അച്ചടക്കം, ദൃഢത, മേധാശക്തി തുടങ്ങിയ ആന്തരിക ഗുണങ്ങളുടെ വളർച്ചയിലൂടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെന്ന് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

ആദ്യം, सोमानम् (സോമാനം) എന്ന പദത്തിലൂടെ, തന്നെ സോമത്തെപ്പോലെ ശാന്തനും മധുരസ്വഭാവമുള്ളവനും മനഃശുദ്ധിയുള്ളവനുമാക്കണമേ എന്ന് സാധകൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. വേദങ്ങളിൽ സോമം ആനന്ദത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും ശുദ്ധിയുടെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ കോപം, വിദ്വേഷം, കാഠിന്യം തുടങ്ങിയ താഴ്ന്ന മനോഭാവങ്ങളെ നീക്കി, കരുണ, സ്നേഹം, സമചിത്തത എന്നിവ നിറഞ്ഞ മനോനില നേടണമെന്ന ആശയമാണ് ഇതിൽ പ്രകടമാകുന്നത്.

തുടർന്ന്, स्वरणम् (സ്വരണം) എന്ന പദത്തിലൂടെ, ഉന്നത ജ്ഞാനവാക്യങ്ങൾ സംസാരിക്കാനുള്ള കഴിവും അവയ്ക്കനുസരിച്ച് ജീവിക്കാനുള്ള സദാചാരവും സാധകൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം വെറും വാക്കുകളിൽ മാത്രമല്ല; അത് ജീവിതചര്യയിൽ പ്രകടമാകണം. മനുഷ്യന്റെ വാക്കും പ്രവൃത്തിയും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് നന്മ പ്രകടിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ് അവൻ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനിയായി മാറുന്നത്. അതിനാൽ ജ്ഞാനം, സത്യം, സദ്ഗുണം എന്നിവ പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ജീവിതത്തെ ഈ മന്ത്രം ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

कक्षीवन्तम् (കക്ഷീവന്തം) എന്ന പദത്തിലൂടെ ഉറച്ച മനോഭാവം, ആത്മനിയന്ത്രണം, അച്ചടക്കനിഷ്ഠ എന്നിവയുടെ ആവശ്യകത വ്യക്തമാക്കുന്നു. മേഖല ധരിച്ച ബ്രഹ്മചാരിയെപ്പോലെ തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, അച്ചടക്കത്തോടെ ജീവിക്കുന്ന ദൃഢനായ മനുഷ്യനായി തന്നെ രൂപപ്പെടുത്തണമേ എന്ന് സാധകൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ജീവിതത്തിലെ യാതൊരു ഉയർച്ചയും ദൃഢനിശ്ചയവും അച്ചടക്കവും ഇല്ലാതെ ലഭിക്കുകയില്ല എന്നതാണ് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

കൂടാതെ, औशिजः (ഔശിജഃ) എന്ന പദത്തിലൂടെ മേധാശക്തി, ബുദ്ധിതീക്ഷ്ണത, ആഴത്തിലുള്ള ചിന്താശേഷി എന്നിവ നേടണമെന്ന ആഗ്രഹം പ്രകടമാകുന്നു. സത്യത്തെ അന്വേഷിക്കാനുള്ള കഴിവ്, വേഗത്തിൽ പഠിക്കാനുള്ള ശേഷി, അറിവിനെ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള വിവേകം എന്നിവ മനുഷ്യനെ ഉന്നത നിലയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതിനാൽ വെറും വിദ്യാഭ്യാസം മാത്രമല്ല, അറിവിനെ മനസ്സിലാക്കി പ്രയോഗിക്കാനുള്ള മേധാശക്തിയും ആവശ്യമാണ് എന്ന് മന്ത്രം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു പ്രധാനപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസ തത്ത്വവും ഉണ്ട്. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണത്തോടും വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തോടും കൂടി ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന വിദ്യാർത്ഥിയെ ब्रह्मणस्पति (ബ്രഹ്മണസ്പതി) എന്ന ജ്ഞാനിയായ ഗുരു ശാന്തനായവനായും, ഉന്നത ചിന്തയുള്ളവനായും, അച്ചടക്കനിഷ്ഠയുള്ളവനായും, ദൃഢനിശ്ചയമുള്ളവനായും, മേധാശക്തിയുള്ളവനായും രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. അതായത് വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെറും അറിവ് നേടുക എന്നതല്ല; മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ സ്വഭാവഗുണങ്ങളെ വളർത്തി അവനെ സമ്പൂർണ്ണ മനുഷ്യനാക്കി മാറ്റുക എന്നതാണ്.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം, “ഓ ബ്രഹ്മണസ്പതേ! എന്നെ ശാന്തിയും മാധുര്യവും നിറഞ്ഞവനായി, ജ്ഞാനപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനായി, അവയ്ക്കനുസരിച്ച് ജീവിക്കുന്നവനായി, ദൃഢതയും അച്ചടക്കവും ഉള്ളവനായി, തീക്ഷ്ണബുദ്ധിയും മേധാശക്തിയും നേടിയവനായി മാറ്റണമേ” എന്ന ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയ പ്രാർത്ഥനയാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ച്, അവനെ ജ്ഞാനം, സദ്ഗുണം, ആത്മീയ ഉയർച്ച എന്നിവയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന മന്ത്രമായാണ് ഇത് നിലകൊള്ളുന്നത്.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്ന ആഴമുള്ള ആത്മീയ പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഇതിൽ സാധകൻ ബ്രഹ്മണസ്പതിയോട് തന്നെ സോമത്തെപ്പോലെ ശാന്തിയും മാധുര്യവും മനഃശുദ്ധിയും ഉള്ളവനായി, ജ്ഞാനപൂർണ്ണമായ വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനായി, ആ ജ്ഞാനത്തിനനുസരിച്ച് സന്മാർഗത്തിൽ നടക്കുന്നവനായി മാറ്റണമേ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

കൂടാതെ അച്ചടക്കം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ദൃഢനിശ്ചയം എന്നിവയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാനുള്ള ശക്തിയും, സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാനും തിരിച്ചറിയാനുമുള്ള മേധാശക്തിയും അനുഗ്രഹിക്കണമേ എന്നും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, വ്രതാനുഷ്ഠാനം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയിലൂടെ മനുഷ്യൻ തന്റെ ആന്തരിക ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുമ്പോൾ, അവൻ അറിവിലും സ്വഭാവത്തിലും ഉന്നതനായി മാറുന്നു എന്ന് ഈ മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അതിനാൽ ശാന്തി, ജ്ഞാനം, സദ്വാക്യം, സദാചാരം, ദൃഢത, മേധാശക്തി എന്നീ ഉന്നതമായ മനുഷ്യഗുണങ്ങളെ വളർത്തി, സമ്പൂർണ്ണവും പ്രയോജനപ്രദവുമായ ജീവിതം നേടുന്നതിനുള്ള മാർഗദർശനമാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം.