इमा धाना घृतस्नुवो हरी इहोप वक्षतः ।
इन्द्रं सुखतमे रथे ॥ २ ॥

ഇമാ ധാനാ ഘൃതസ്നുവോ ഹരീ ഇഹോപ വക്ഷതഃ ।
ഇന്ദ്രം സുഖതമേ രഥേ ॥ 2 ॥

പദാർത്ഥം:

इमाः (ഇമാഃ): ഇവ, ഈ. മന്ത്രത്തിൽ പരാമർശിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയശക്തികളെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യനിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും ഇവിടെ “ഇവ” എന്ന് സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരനെ പ്രാപിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന സാധനങ്ങളായി ഇവ നിലകൊള്ളുന്നു.

धानाः (ധാനാഃ): താങ്ങുന്നവ, നിലനിർത്തുന്നവ, സംരക്ഷിക്കുന്നവ. ഇത് കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ലോകക്ഷേമത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന രീതിയിലായിരിക്കണം. മറ്റുള്ളവരെ സംരക്ഷിക്കൽ, സഹായിക്കൽ, ധർമ്മം നിലനിർത്തൽ തുടങ്ങിയ താങ്ങുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ അവ “ധാനാഃ” എന്ന ഉന്നത നിലയിലെത്തുന്നു.

घृतस्नुवः (ഘൃതസ്നുവഃ): ജ്ഞാനപ്രകാശം ചൊരിയുന്നവ, അറിവ് പരത്തുന്നവ. ഇത് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കണ്ണ്, ചെവി തുടങ്ങിയ അറിവ് സ്വീകരിക്കുന്ന അവയവങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം സ്വീകരിച്ച് അത് ജീവിതത്തിൽ പ്രകടമാക്കണം. സ്വയം ജ്ഞാനത്താൽ പ്രകാശിക്കുകയും മറ്റുള്ളവർക്കും ജ്ഞാനപ്രകാശം പകരുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് “ഘൃതസ്നുവഃ” എന്ന പദത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ആശയം.

हरी (ഹരീ): കുതിരകൾ; ഇവിടെ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും. വേദങ്ങളിൽ ശരീരം ഒരു രഥമായും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിനെ വലിക്കുന്ന കുതിരകളായും ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു. കുതിരകൾ രഥത്തെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനുഷ്യജീവിതത്തെ ഉയർച്ചയിലേക്കോ താഴ്ചയിലേക്കോ നയിക്കുന്നു. നിയന്ത്രണത്തോടും ശുദ്ധിയോടും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളാണ് ഈശ്വരമാർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്.

इह (ഇഹ): ഈ ജീവിതത്തിൽ, ഇവിടെ. ഈശ്വരാനുഭവം മരണാനന്തരം മാത്രമല്ല, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയും നേടാവുന്നതാണ് എന്ന് ഈ പദം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് സ്വയം ഉയർത്തേണ്ടത് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.

उप (ഉപ): സമീപത്ത്, അടുക്കൽ. ഈശ്വരനോട് അടുത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നതിനെ ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മീയ പുരോഗതി ഈശ്വരനോടുള്ള അടുപ്പം സൃഷ്ടിക്കുന്ന യാത്രയാണെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു.

वक्षतः (വക്ഷതഃ): കൊണ്ടുചേരുന്നു, ചേർത്തുകൊണ്ടുപോകുന്നു. ശരിയായ രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ഈശ്വരനിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നല്ല പ്രവൃത്തിയും നല്ല ജ്ഞാനവും ഒന്നിക്കുമ്പോൾ അവ ആത്മീയ പുരോഗതിയുടെ വാഹനങ്ങളായി മാറുന്നു.

इन्द्रम् (ഇന്ദ്രം): പരമ ഐശ്വര്യമുള്ള ഈശ്വരൻ. ഇവിടെ ഇന്ദ്രൻ വെറും ദേവരാജനെ മാത്രമല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്; എല്ലാ ശക്തികൾക്കും ആധാരമായ പരമതത്ത്വത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യമായ ദൈവികസത്യത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

सुखतमे (സുഖതമേ): ഏറ്റവും ഉത്തമമായ, അത്യന്തം ആനന്ദകരമായ, ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ. മനുഷ്യശരീരം ഉത്തമനിലയിൽ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ആരോഗ്യത്തോടെ, മനസ്സ് ശുദ്ധമായി നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരാനുഭവത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഉന്നത ജീവിതനിലയാണിത്.

रथे (രഥേ): രഥത്തിൽ; ഇവിടെ ശരീരമാകുന്ന രഥത്തിൽ. ശരീരം ആത്മാവിന്റെ യാത്രാവാഹനമാണ്. ഈ ശരീരം ആരോഗ്യത്തോടെയും ശീലത്തോടെയും സംരക്ഷിക്കുന്നത് ആത്മീയ കടമയാണ്. ശരീരമാകുന്ന രഥവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളാകുന്ന കുതിരകളും നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന് ഈശ്വരനിലയിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയും.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആത്മീയയാത്രയെ വളരെ മനോഹരമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന് ലഭിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും സാധാരണ ശരീരാവയവങ്ങൾ മാത്രമല്ല; അവ ഈശ്വരനെ പ്രാപിക്കുന്നതിനുള്ള ദൈവിക ഉപകരണങ്ങളാണ്. ഈ മന്ത്രത്തിൽ അവയെ രഥത്തെ വലിക്കുന്ന കുതിരകളായി ഉപമിക്കുന്നു.

കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ “ധാനാഃ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതായത് അവ ലോകത്തെ താങ്ങുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടണം. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ സ്വന്തം സ്വാർത്ഥതയ്ക്കുവേണ്ടി മാത്രമല്ല, മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മ, സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതി, ധർമ്മത്തിന്റെ സംരക്ഷണം, ലോകക്ഷേമം എന്നിവ ലക്ഷ്യമാക്കിയതായിരിക്കണം. ഇങ്ങനെ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ധാർമികപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടുമ്പോൾ അവ ലോകത്തെ താങ്ങുന്ന ശക്തികളായി മാറുന്നു.

ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ “ഘൃതസ്നുവഃ” എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അവ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം സ്വീകരിക്കുക മാത്രമല്ല, ആ ജ്ഞാനം മറ്റുള്ളവരിലേക്കും പകരണം. കണ്ണുകൾ സത്യം കാണണം, ചെവികൾ നല്ല അറിവ് കേൾക്കണം, മനസ്സ് ഉന്നതചിന്തകൾ സ്വീകരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ അജ്ഞാനം നീക്കി ജ്ഞാനപ്രകാശം വളർത്തുന്ന പ്രവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ അവ മനുഷ്യനെ ആത്മീയപുരോഗതിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു.

ഈ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്ന് “ഹരീ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന കുതിരകളെപ്പോലെയാണ്. കുതിരകൾ രഥത്തെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനുഷ്യജീവിതത്തെ നയിക്കുന്നു. അവ നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ ജീവിതം തെറ്റായ ദിശയിലേക്ക് പോകും. എന്നാൽ ശീലം, ജ്ഞാനം, ധർമ്മം എന്നിവയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചാൽ മനുഷ്യനെ ഉന്നതനിലയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും.

മനുഷ്യശരീരം ഈ മന്ത്രത്തിൽ “സുഖതമേ രഥേ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതായത് വളരെ ഉത്തമവും നന്നായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടതുമായ രഥം. ശരീരം ആരോഗ്യത്തോടെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശക്തിയോടെയും മനസ്സ് ശുദ്ധിയോടെയും നിലകൊള്ളുമ്പോഴാണ് ആത്മീയസാധന പൂർണ്ണമായി നടക്കുന്നത്. അതിനാൽ ശരീരത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ശരിയായ രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതും ഈശ്വരാരാധനയുടെ ഒരു പ്രധാന രൂപമാണ്.

ഇങ്ങനെ ലോകക്ഷേമത്തെ താങ്ങുന്ന സത്കർമ്മങ്ങളിലും ജ്ഞാനപ്രകാശം വളർത്തുന്ന ജ്ഞാനപ്രവൃത്തികളിലും ഏർപ്പെടുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനുഷ്യനെ പരമ ഐശ്വര്യമുള്ള ഈശ്വരന്റെ അടുക്കലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഈശ്വരാനുഭവം എവിടെയോ ദൂരെയായി ലഭിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല; ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും ശുദ്ധമായ പ്രവൃത്തിയും ഒന്നിക്കുമ്പോൾ അത് മനുഷ്യനിൽ പ്രകടമാകുന്നു.

അതിനാൽ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ധർമ്മം നിലനിർത്തുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടണം; ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ജ്ഞാനപ്രകാശം സ്വീകരിക്കുകയും പകരുകയും വേണം; ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ആരോഗ്യത്തോടെയും നിയന്ത്രണത്തോടെയും നിലനിൽക്കണം; അപ്പോഴാണ് മനുഷ്യന് പരമാത്മാവിനെ സമീപിച്ച് ഈശ്വരാനുഭവം നേടാൻ കഴിയുക എന്ന ഉന്നതമായ വൈദികതത്ത്വമാണ് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം “ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും ധാർമികമായ പ്രവൃത്തിയും ചേർന്ന ജീവിതമാണ് ഈശ്വരനെ പ്രാപിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ മാർഗം” എന്നതാണ്.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതലക്ഷ്യത്തെ വളരെ ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന് ലഭിച്ചിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളും വെറും അനുഭവത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങളല്ല; അവ പരമാത്മാവിനെ പ്രാപിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന ദൈവികശക്തികളാണ്. കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ലോകക്ഷേമത്തെ താങ്ങുന്ന ധാർമികപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെടണം; ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം സ്വീകരിച്ച് ആ ജ്ഞാനപ്രകാശം തന്നിലും മറ്റുള്ളവരിലും പകരണം. ഈ രണ്ട് ശക്തികളും ശീലം, നിയന്ത്രണം, ശുദ്ധി എന്നിവയോടെ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ ശരീരമാകുന്ന രഥം ശരിയായ പാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. ആരോഗ്യകരമായ ശരീരം, ശക്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ശുദ്ധമായ മനസ്സ്, സത്കർമ്മങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ജീവിതം എന്നിവ മനുഷ്യനെ ഈശ്വരന്റെ അടുക്കലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന സാധനങ്ങളായി മാറുന്നു. അതിനാൽ ജ്ഞാനവും പ്രവൃത്തിയും ഈശ്വരമാർഗത്തിൽ ഒന്നിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യന് ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയെ പരമാത്മാനുഭവം നേടുകയും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്യാം എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രാശയം.