युक्ष्वा ह्यरुषी रथे हरितो देव रोहितः ।
ताभिर्देवाँ इहा वह ॥ १२ ॥

യുക്ഷ്വാ ഹ്യരുഷീ രഥേ ഹരിതോ ദേവ രോഹിതഃ ।
താഭിർദേവാൻ ഇഹാ വഹ ॥ 12 ॥

പദാർത്ഥം

युक्ष्व (യുക്ഷ്വ): ചേർത്തുകൊള്ളുക; പൂട്ടുക; നിയന്ത്രിച്ച് യോജിപ്പിക്കുക. “യുജ്” എന്ന ധാതുവിൽ നിന്ന് വന്ന “യുക്ഷ്വ” എന്ന പദത്തിന് ചേർക്കുക, പൂട്ടുക, നിയന്ത്രിക്കുക എന്നിങ്ങനെ അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരമാകുന്ന രഥത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാകുന്ന കുതിരകളെ ക്രമമായി ചേർത്ത് നിയന്ത്രിച്ച് നടത്തണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തി നശിപ്പിക്കണമെന്നല്ല ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം; മറിച്ച് അവയെ ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന അച്ചടക്കമുള്ള ശക്തികളാക്കി മാറ്റണം എന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

हि (ഹി): നിശ്ചയമായും; യഥാർത്ഥത്തിൽ; ഉറപ്പായും. “ഹി” ഒരു ഊന്നിപ്പറയുന്ന പദമാണ്. ഇവിടെ ശരീരത്തിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണത്തിന്റെ ആവശ്യകത ഉറപ്പോടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവിതം വിജയകരവും യജ്ഞമയവുമായി മാറുന്നതിന് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ശരിയായ നിയന്ത്രണം അനിവാര്യമാണ് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ഊന്നൽ.

अरुषीः (അരുഷീഃ): വേഗമുള്ളവ; ചലനശീലമുള്ളവ; അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്നവ. “അരുഷീ” അതിവേഗവും ചലനശക്തിയുമുള്ള കുതിരകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ അത് മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കണ്ണ്, ചെവി, മനസ്സ് തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്വഭാവതാൽ തന്നെ അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവയുടെ ഈ ചലനശക്തി ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ഉയർച്ചയ്ക്കുള്ള ശക്തിയായി മാറുന്നു.

रथे (രഥേ): രഥത്തിൽ; ശരീരമാകുന്ന വാഹനത്തിൽ. “രഥം” ഇവിടെ യഥാർത്ഥ രഥത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യശരീരം തന്നെയാണ് ഒരു രഥം എന്ന് ഇവിടെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ശരീരം ജീവൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഉപകരണമാണ്. അതിനെ സംരക്ഷിക്കുകയും നന്നായി പരിപാലിക്കുകയും ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുകയും വേണം എന്നതാണ് ഈ പദത്തിന്റെ ആന്തരിക ആശയം.

हरितः (ഹരിതഃ): ദുഃഖങ്ങളെ നീക്കുന്നവ; പ്രകാശമുള്ളവ; പച്ചപ്പും ജീവശക്തിയും ഉള്ളവ. “ഹരിതഃ” ദുഃഖങ്ങളെ നീക്കുന്ന കുതിരകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശരിയായ രീതിയിൽ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവ മനുഷ്യനെ ദുഃഖത്തിലേക്ക് വീഴ്ത്താതെ ഉയർച്ചയിലേക്കും നന്മയിലേക്കും നയിക്കുന്നു. നിയന്ത്രിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുഃഖം നീക്കി വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു.

देव (ദേവ): ദൈവികഗുണങ്ങളെ അന്വേഷിക്കുന്നവനേ; പ്രകാശമുള്ള ജീവാ. ഇവിടെ “ദേവ” എന്നത് ദൈവത്തെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; ദൈവികഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു ആഹ്വാനമാണ്: “ദിവ്യഗുണങ്ങൾ നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ജീവാ!” എന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശവും ശുദ്ധിയും ഉന്നതമായ ഗുണങ്ങളും വളർത്തണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

रोहितः (രോഹിതഃ): വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നവ; ഉയർച്ച സൃഷ്ടിക്കുന്നവ. “രോഹിത” വളർച്ച, വികസനം, പുരോഗതി എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുകയും ശരിയായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവ മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനം, അച്ചടക്കം, ആത്മീയവളർച്ച എന്നിവയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വീഴ്ചയുടെ കാരണം അല്ല; തെറ്റായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴാണ് അവ ദോഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.

ताभिः (താഭിഃ): അവയാൽ; ആ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ. ഈ പദം മുമ്പ് പരാമർശിച്ച ഇന്ദ്രിയങ്ങളാകുന്ന കുതിരകളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തി നശിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല; മറിച്ച് അവയെ ശരിയായ ഉപകരണങ്ങളായി ഉപയോഗിച്ച് ഉയർന്ന ജീവിതം നേടണം എന്നാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

देवान् (ദേവാൻ): ദൈവികഗുണങ്ങൾ; പ്രകാശമുള്ള ഗുണങ്ങൾ. “ദേവാൻ” സ്വർഗീയദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യനിൽ വിരിയുന്ന ദിവ്യഗുണങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. കരുണ, ജ്ഞാനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സത്യം, സ്നേഹം തുടങ്ങിയ ഉന്നതഗുണങ്ങളെയാണ് ഇവിടെ “ദേവന്മാർ” എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

इह (ഇഹ): ഇവിടെ; ഈ ജീവിതത്തിൽ. “ഇഹ” ആത്മീയവളർച്ച പുനർജന്മത്തിനായി കാത്തിരിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല; ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് അത് സംഭവിക്കേണ്ടത് എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യൻ ഇപ്പോൾ തന്നെ തന്റെ ജീവിതത്തെ ദൈവികമാക്കണം എന്ന സന്ദേശമാണ് ഇതിലുള്ളത്.

वह (വഹ): കൊണ്ടുവരിക; എത്തിക്കുക; വരുത്തുക. “വഹ” മന്ത്രത്തിന്റെ അന്തിമ ഉപദേശമാണ്. “ഈ ശരീരമാകുന്ന രഥത്തിൽ ക്രമമായി ചേർത്തിരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ ദൈവികഗുണങ്ങളെ ഈ ജീവിതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരിക” എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം. അതായത്, മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ശരിയായി ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ജീവിതത്തിൽ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ വിരിയുകയും ജീവിതയജ്ഞം പൂർണ്ണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തെ ആഴമുള്ള ഒരു ഉപമയിലൂടെ വിശദീകരിക്കുന്നു. മനുഷ്യശരീരം ഒരു രഥം; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിൽ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന കുതിരകൾ; ജീവിതം ഒരു യജ്ഞയാത്ര എന്ന വേദചിന്തയാണ് ഈ മന്ത്രം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്. ജീവിതം വെറും അനുഭവങ്ങളുടെ ഒഴുക്കല്ല; ലക്ഷ്യത്തോടും അച്ചടക്കത്തോടും ദൈവികമായ ഉദ്ദേശ്യത്തോടും കൂടി നയിക്കേണ്ട ഒരു ഉന്നത യാത്രയാണ് എന്ന് ഈ മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മന്ത്രം ആദ്യം “युक्ष्व हि (യുക്ഷ്വ ഹി)” എന്ന് പറയുന്നു. “യുക്ഷ്വ” ചേർക്കുക, പൂട്ടുക, ക്രമപ്പെടുത്തുക എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. “ഹി” ഇതിന്റെ ആവശ്യകത ഉറപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അലഞ്ഞുതിരിയാൻ വിടാതെ അവയെ ക്രമപ്പെടുത്തി ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഉപയോഗിക്കണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന സന്ദേശം. ഇവിടെ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം എന്നത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുകയോ അടിച്ചമർത്തുകയോ അല്ല; മറിച്ച് അവയെ ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നത ലക്ഷ്യത്തിന് സേവനം ചെയ്യുന്ന ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ്.

തുടർന്ന് വരുന്ന “अरुषीः (അരുഷീഃ)” എന്ന പദം ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവ വേഗമുള്ളവയും ശക്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവയുമാണ്. കണ്ണുകൾ, ചെവികൾ, മനസ്സ്, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവ സ്വാഭാവികമായി തന്നെ ബാഹ്യലോകത്തിലേക്ക് അതിവേഗം നീങ്ങുന്നു. ഈ ചലനം തെറ്റായ ദിശയിൽ പോയാൽ മനുഷ്യനെ വീഴ്ചയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. എന്നാൽ ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കുമ്പോൾ അതേ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉയർച്ചയ്ക്കും ജ്ഞാനത്തിനും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വേഗത്തെ നിരസിക്കുകയല്ല, അതിനെ ക്രമപ്പെടുത്തുകയാണ് ആത്മീയജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് മന്ത്രം പറയുന്നു.

ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഇടമായി “रथे (രഥേ)”, അതായത് ശരീരമാകുന്ന രഥം, സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വേദോപമയിൽ മനുഷ്യശരീരം ഒരു രഥമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ജീവൻ ആ രഥത്തിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ശരീരത്തെ അവഗണിക്കരുത്; അതിനെ നന്നായി പരിപാലിക്കുകയും ആരോഗ്യത്തോടെയും ലക്ഷ്യബോധത്തോടെയും ഉപയോഗിക്കുകയും വേണം. ശരീരം വെറും മാംസഘടനയല്ല; ഉന്നതമായ ജീവിതയാത്രയ്ക്കുള്ള ഉപകരണമാണ് എന്നതാണ് ഈ പദത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ആശയം.

മന്ത്രം തുടർന്ന് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പരിവർത്തിതമായ ഉന്നതാവസ്ഥയെ “हरितः (ഹരിതഃ)” എന്നും “रोहितः (രോഹിതഃ)” എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. “ഹരിതഃ” ദുഃഖങ്ങളെ നീക്കുന്നവ, ജീവശക്തിയും പ്രകാശവും ഉള്ളവ എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുഃഖം സൃഷ്ടിച്ചാലും, ക്രമപ്പെടുത്തിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മനുഷ്യനെ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്നു. അതുപോലെ “രോഹിതഃ” വളർച്ചയ്ക്കും വികസനത്തിനും കാരണമാകുന്നവ എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശരിയായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ ജ്ഞാനം, അച്ചടക്കം, ആത്മീയപുരോഗതി എന്നിവയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം അല്ല; തെറ്റായ ഉപയോഗമാണ് ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം എന്ന് മന്ത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ഉപദേശം “देव (ദേവ)” എന്ന ആഹ്വാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യനിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഇവിടെ “ദേവ” വെറും ദൈവത്തെ മാത്രമല്ല; ദൈവികഗുണങ്ങൾ അന്വേഷിക്കുന്ന ജീവാ! എന്ന വിളിയുമാണ്. മനുഷ്യന് തന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശം, ശുദ്ധി, കരുണ, ഉന്നതമായ ഗുണങ്ങൾ എന്നിവ വളർത്താനുള്ള കഴിവുണ്ടെന്ന് മന്ത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ ഒരു സാധാരണ ജീവി മാത്രമല്ല; ദൈവികവളർച്ചയ്ക്ക് യോഗ്യനായവനാണ്.

ഇതിനുള്ള മാർഗം മന്ത്രം “ताभिः देवान् इहा वह (താഭിഃ ദേവാൻ ഇഹാ വഹ)” എന്ന് വ്യക്തമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. “താഭിഃ” എന്നത് “ആ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. അതായത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തിയല്ല; അവയെ തന്നെയാണ് ഉപകരണങ്ങളാക്കി ഉപയോഗിച്ച് മനുഷ്യൻ ദൈവികഗുണങ്ങൾ നേടേണ്ടത്. “ദേവാൻ” കരുണ, ജ്ഞാനം, സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സ്നേഹം തുടങ്ങിയ ദിവ്യഗുണങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “ഇഹ” എന്നത് ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയെന്ന ആശയം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ആത്മീയവളർച്ച ഭാവിയിലെ ഒരു സ്വപ്നമല്ല; ഇപ്പോൾ തന്നെ സംഭവിക്കേണ്ട ജീവിതപരിവർത്തനമാണ്. “വഹ” കൊണ്ടുവരിക, എത്തിക്കുക എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. അതായത്, ക്രമപ്പെടുത്തിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ ഈ ജീവിതത്തിലേക്ക് ദൈവികഗുണങ്ങളെ കൊണ്ടുവരിക എന്നാണ് മന്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നത്.

ഇതിലൂടെ ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തെ വളരെ ആഴമുള്ള ഒരു ആത്മീയയാത്രയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ശരീരം രഥം; ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുതിരകൾ; അവയെ ക്രമപ്പെടുത്തുക സാധകന്റെ കടമ; ദൈവികഗുണങ്ങൾ നേടുക ജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം. ശരീരത്തെ സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും അവയെ വളർച്ചയ്ക്കുള്ള ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ മനുഷ്യജീവിതം ദുഃഖപൂർണ്ണമായ അലച്ചിലല്ലാതെ ദൈവികഗുണങ്ങൾ വിരിയുന്ന ഒരു യജ്ഞമായി മാറുന്നു.

അതുകൊണ്ട്, ഈ വേദമന്ത്രം ശരീരപരിപാലനം, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, ലക്ഷ്യബോധമുള്ള ജീവിതം, ദുഃഖനിവാരണം, ദൈവികഗുണവളർച്ച എന്നിവയെല്ലാം ഏകീകരിച്ച് മനുഷ്യനെ ക്രമരഹിതമായ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശപൂർണ്ണവും ഉന്നതവുമായ ആത്മീയപൂർണ്ണതയിലേക്കുള്ള ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ആഴമുള്ള ജീവിതോപദേശമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതം ഒരു ലക്ഷ്യബോധമുള്ള ആത്മീയയാത്രയാണെന്ന് രഥോപമയിലൂടെ ആഴത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശരീരം ഒരു രഥവും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അതിൽ ഘടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന കുതിരകളും, ജീവിതം ഒരു യജ്ഞയാത്രയുമാണെന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും ശരിയായ രീതിയിൽ പരിപാലിക്കുകയും നയിക്കുകയും വേണമെന്ന് മന്ത്രം ഉപദേശിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തി നശിപ്പിക്കുന്നതല്ല ആത്മീയത; അവയെ ക്രമപ്പെടുത്തി ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയാണ് യഥാർത്ഥ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം എന്ന് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

“अरुषीः (അരുഷീഃ)” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വേഗവും ചലനവും മനുഷ്യസ്വഭാവത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണെന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ആ വേഗം തെറ്റായ ദിശയിൽ പോയാൽ വീഴ്ചയ്ക്കും ദുഃഖത്തിനും കാരണമാകും. എന്നാൽ അച്ചടക്കത്തോടും ജാഗ്രതയോടും കൂടി നയിക്കുമ്പോൾ അതേ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ “हरितः (ഹരിതഃ)” എന്ന നിലയിൽ ദുഃഖനിവാരണത്തിനും “रोहितः (രോഹിതഃ)” എന്ന നിലയിൽ വളർച്ചയ്ക്കും ഉയർച്ചയ്ക്കും കാരണമാകുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യന്റെ പുരോഗതി ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിരസിക്കുന്നതിലല്ല; അവയെ ശരിയായ ഉപകരണങ്ങളാക്കി മാറ്റുന്നതിലാണ്.

“देव (ദേവ)” എന്നും “देवान् (ദേവാൻ)” എന്നും വരുന്ന ആശയങ്ങളിലൂടെ മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ ദൈവികഗുണങ്ങൾ വളർത്താനുള്ള കഴിവുള്ളവനാണെന്ന് മന്ത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കരുണ, ജ്ഞാനം, സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സ്നേഹം തുടങ്ങിയ ഉന്നതഗുണങ്ങൾ ജീവിതത്തിൽ വിരിയണം. അവ പുറത്തുനിന്ന് വരുന്നതല്ല; ശരീരം, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവ ക്രമപ്പെട്ട് ജീവിക്കുമ്പോൾ അവ മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ പ്രകടമാകുന്നു.

“ताभिः देवान् इहा वह (താഭിഃ ദേവാൻ ഇഹാ വഹ)” എന്ന ഉപദേശം ഈ ദൈവികവളർച്ച പുനർജന്മത്തിനായി കാത്തിരിക്കേണ്ടതല്ല; ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് സംഭവിക്കേണ്ട മാറ്റമെന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ തന്നെയാണ് ശരിയായ ഉപകരണങ്ങളാക്കി ഉപയോഗിച്ച് ജീവിതത്തിലേക്ക് ദൈവികഗുണങ്ങളെ കൊണ്ടുവരുന്നത് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സാധനയാണെന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അതിനാൽ, ഈ മന്ത്രം ശരീരപരിപാലനം, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, ക്രമബദ്ധമായ ജീവിതം, ദുഃഖനിവാരണം, വളർച്ച, ദൈവികഗുണവളർച്ച എന്നിവയെല്ലാം ഏകീകരിച്ച് മനുഷ്യജീവിതം അർത്ഥപൂർണ്ണവും പ്രകാശപൂർണ്ണവും ആത്മീയപൂർണ്ണതയിലേക്ക് മുന്നേറുന്നതുമായ യജ്ഞമായി മാറണം എന്ന ആഴമുള്ള വേദജീവിതോപദേശമായി നിലകൊള്ളുന്നു.