त्वं होता मनुर्हितोऽग्ने यज्ञेषु सीदसि ।
सेमं नो अध्वरं यज ॥ ११ ॥

ത്വം ഹോതാ മനുര്ഹിതോऽഗ്നേ യജ്ഞേഷു സീദസി ।
സേമം നോ അധ്വരം യജ ॥ 11 ॥

പദാർത്ഥം

त्वम् (ത്വം): നിങ്ങൾ; അങ്ങ്; ദൈവമേ. “ത്വം” എന്നത് ദൈവത്തെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന പദമാണ്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആധാരവും മാർഗദർശിയും ദൈവം തന്നെയാണെന്ന് അംഗീകരിച്ച്, അവനോടു നേരിട്ട് സംസാരിക്കുന്ന ഭക്തിഭാവം ഇത് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

होता (ഹോതാ): അർപ്പണം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ; നൽകുന്നവൻ; ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ. “ഹോതാ” എന്നത് യജ്ഞത്തിൽ ഹവിസ് അർപ്പിക്കുന്നവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമാണ്. എന്നാൽ ഇവിടെ അത് മനുഷ്യന് ആവശ്യമായതെല്ലാം നൽകി ജീവിതത്തെ താങ്ങുന്ന ദൈവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദൈവം മനുഷ്യന് ശരീരജീവിതത്തിന് ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളും ആന്തരികജീവിതത്തിന് ആവശ്യമായ അനുഗ്രഹവും നൽകുന്നവനാണ് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.

मनुःहितः (മനുര്ഹിതഃ): മനുഷ്യന്റെ നന്മയ്ക്കായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ; ജ്ഞാനത്തിലൂടെ നന്മ ചെയ്യുന്നവൻ. “മനു” മനുഷ്യനെയും “ഹിത” നന്മ, സംരക്ഷണം, ക്ഷേമം എന്നിവയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “മനുര്ഹിതഃ” എന്നതിലൂടെ ദൈവം മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെന്ന് മന്ത്രം പറയുന്നു. ദൈവാനുഗ്രഹം മനുഷ്യന് സദ്ബുദ്ധി, നല്ലജ്ഞാനം, ശരിയായ മാർഗദർശനം എന്നിവ നൽകുന്നു. യഥാർത്ഥ ദൈവാനുഗ്രഹം ഭൗതികസമ്പത്തിൽ മാത്രം അല്ല; നല്ല ബുദ്ധിയും ഉന്നതജ്ഞാനവും നേടുന്നതിലാണ്.

अग्ने (അഗ്നേ): അഗ്നിയേ! ദൈവികപ്രകാശമേ! മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവനേ! ഇവിടെ “അഗ്നി” വെറും തീയല്ല; മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന ദൈവികപ്രകാശമാണ്. മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ യജ്ഞവും സദ്ബുദ്ധിയും ആത്മീയപുരോഗതിയും നിലനിൽക്കുന്നതിനുള്ള ആന്തരിക ദൈവികശക്തിയെയാണ് “അഗ്നി” എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

यज्ञेषु (യജ്ഞേഷു): യജ്ഞങ്ങളിൽ; അർപ്പണപൂർണ്ണമായ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ. “യജ്ഞ” വെറും യാഗകർമ്മമല്ല; ത്യാഗം, പങ്കിടൽ, ദൈവികനീതിയോടെയുള്ള ജീവിതം എന്നിവയാണ്. “യജ്ഞേഷു” എന്നതിലൂടെ മനുഷ്യജീവിതം യജ്ഞമയമാകുമ്പോൾ, അതായത് സ്വാർത്ഥതയില്ലാതെ അർപ്പണബോധത്തോടെ ജീവിക്കുമ്പോൾ, അതിൽ തന്നെയാണ് ദൈവം വസിക്കുന്നത് എന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നു.

सीदसि (സീദസി): ഇരിക്കുന്നു; നിലകൊള്ളുന്നു; വസിക്കുന്നു. “സീദസി” വെറും ഇരിപ്പിനെ മാത്രമല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ദൈവം യജ്ഞമയമായ ജീവിതത്തിൽ വസിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം. മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതം അർപ്പണത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും പാതയിൽ നയിക്കുമ്പോൾ ദൈവാനുഗ്രഹം അതിൽ നിരന്തരം പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

स (സ): ആ; അവൻ; അങ്ങ്. ഈ പദം മന്ത്രത്തിൽ ദൈവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതയജ്ഞത്തെ പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള ശക്തി അവനിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് ലഭിക്കുന്നത് എന്ന് ഇത് ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

इमम् (ഇമം): ഈ; ഇതിനെ; ഈ ജീവിതത്തെ. “ഇമം” മനുഷ്യന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ ജീവിതത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മീയത ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നല്ല; ഈ ജീവിതം തന്നെയാണ് യജ്ഞമായി മാറേണ്ടത് എന്ന ആശയമാണ് ഇത് നൽകുന്നത്.

नः (നഃ): ഞങ്ങളുടെ; ഞങ്ങൾക്ക്. ഈ പദം വ്യക്തിപരമായ പ്രാർത്ഥനയെ അതിജീവിച്ച് സാമൂഹികബോധത്തെയും പങ്കുവെച്ചുള്ള ജീവിതത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “ഞങ്ങളുടെ ജീവിതം” എന്ന വിശാലമായ പ്രാർത്ഥന ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

अध्वरम् (അധ്വരം): അഹിംസാപൂർണ്ണമായ യജ്ഞം; ഹിംസയില്ലാത്ത ജീവിതം; കുറ്റമറ്റ അർപ്പണജീവിതം. “അധ്വര” ഹിംസയില്ലാത്തതും കപടമില്ലാത്തതും ശുദ്ധവുമായ യജ്ഞത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഇത് മനുഷ്യജീവിതം എന്ന യജ്ഞത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, അതായത് വഞ്ചന, കപടം, ദോഷം, സ്വാർത്ഥത എന്നിവയില്ലാത്ത ജീവിതം. ദൈവാനുഗ്രഹം അകന്നുപോകുമ്പോൾ ജീവിതം കപടവും സ്വാർത്ഥതയും പുറംമോടിയുള്ള മായാപ്രകാശവും നിറഞ്ഞതായി മാറി അവസാനം ഇരുട്ടിലേക്ക് വീഴുന്നു. അതിനാൽ ജീവിതം “അധ്വരം” എന്ന ശുദ്ധമായ യജ്ഞമായി നിലനിൽക്കാൻ ദൈവാനുഗ്രഹം അനിവാര്യമാണ്.

यज (യജ): പൂർത്തിയാക്കുക; യജ്ഞമാക്കുക; പൂർണ്ണമാക്കുക. “യജ” മന്ത്രത്തിലെ അന്തിമപ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ ജീവിതയജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയായാണ് ഇത് നിലകൊള്ളുന്നത്. മനുഷ്യന് സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മാത്രം ജീവിതത്തെ ശുദ്ധമായി നയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ദൈവാനുഗ്രഹവും ദൈവസ്മരണയും കൂടെയുണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ജീവിതം യജ്ഞമയമായി ലളിതമായും പൂർണ്ണമായും പൂർത്തിയാകുന്നത്.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതം എങ്ങനെ യജ്ഞമയവും ദൈവാനുഗ്രഹപൂർണ്ണവും അഹിംസാപൂർണ്ണവും ശുദ്ധവുമായ ജീവിതമായി മാറണം എന്ന് ആഴത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനുഷ്യന് സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മാത്രം ഉന്നതമായ ജീവിതം സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയില്ല. ദൈവാനുഗ്രഹം, സദ്ബുദ്ധി, അർപ്പണബോധം നിറഞ്ഞ ജീവിതം എന്നിവയിലൂടെ മാത്രമേ ജീവിതം അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുകയുള്ളൂ എന്ന് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

മന്ത്രം ആദ്യം “त्वं होता (ത്വം ഹോതാ)” എന്ന് ദൈവത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. “ത്വം” മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ആധാരമായും മാർഗദർശിയായും ദൈവത്തെ സ്വീകരിക്കുന്നതിനെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. “ഹോതാ” യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പണം സ്വീകരിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നുവെങ്കിലും, വിശദീകരണമനുസരിച്ച് ഇവിടെ മനുഷ്യന് ആവശ്യമായതെല്ലാം നൽകി ജീവിതത്തെ താങ്ങുന്ന ദൈവത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ശരീരത്തിന് ആവശ്യമായ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളും ആന്തരികജീവിതത്തിന് ആവശ്യമായ അനുഗ്രഹവും നൽകുന്നവൻ ദൈവമാണ് എന്നതാണ് ഈ പദത്തിന്റെ കേന്ദ്രാശയം.

തുടർന്ന് വരുന്ന “मनुर्हितः (മനുര്ഹിതഃ)” എന്ന പദം ദൈവികകരുണയുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം വ്യക്തമാക്കുന്നു. “മനു” മനുഷ്യനെയും “ഹിത” നന്മയും ക്ഷേമവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ദൈവം മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ്. ആ നന്മ വെറും ഭൗതികസമ്പത്തോ ബാഹ്യവിജയമോ അല്ല; മറിച്ച് സദ്ബുദ്ധി, നല്ലജ്ഞാനം, ശരിയായ മാർഗദർശനം എന്നിവ മനുഷ്യന് ലഭിക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ദൈവാനുഗ്രഹം എന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിലേക്കും ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തതയിലേക്കും നയിക്കുന്ന ശക്തിയാണ് ദൈവാനുഗ്രഹം.

ഈ ദൈവികമാർഗദർശനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മന്ത്രം “अग्ने (അഗ്നേ)” എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെ അഗ്നി വെറും തീയല്ല; മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന ദൈവികപ്രകാശമാണ്. മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ജ്ഞാനം, സദ്ബുദ്ധി, ആത്മീയപുരോഗതി എന്നിവ നിലനിൽക്കുന്നതിനുള്ള ആന്തരിക ദൈവികശക്തിയാണ് അഗ്നി എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. ഈ അഗ്നി മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും ജീവിതത്തെ ധർമ്മത്തിന്റെ പാതയിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഇതിനോടൊപ്പം മന്ത്രം “यज्ञेषु सीदसि (യജ്ഞേഷു സീദസി)” എന്ന് പറയുന്നു. “യജ്ഞം” വെറും യാഗകർമ്മമല്ല; ത്യാഗം, പങ്കിടൽ, ദൈവികനീതിയോടെയുള്ള ജീവിതം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജീവിതമാണ്. മനുഷ്യൻ സ്വാർത്ഥതയില്ലാത്ത മനോഭാവത്തോടെ മറ്റുള്ളവർക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന ജീവിതം നയിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ജീവിതം തന്നെയാണ് യജ്ഞമായി മാറുന്നത്. “സീദസി” എന്നത് ദൈവം അതിൽ ഇരിക്കുന്നു, വസിക്കുന്നു എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതായത് മനുഷ്യജീവിതം യജ്ഞമയമാകുമ്പോൾ അതിൽ തന്നെയാണ് ദൈവാനുഗ്രഹം പ്രവർത്തിക്കുകയും പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന എല്ലാ നല്ല പ്രവർത്തനങ്ങളും ദൈവാനുഗ്രഹത്തിന്റെ പിന്തുണയോടെയാണ് നിലനിൽക്കുന്നത് എന്നതാണ് ഈ പദങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

മന്ത്രത്തിന്റെ അടുത്ത ഭാഗം “स इमं नः अध्वरम् (സ ഇമം നഃ അധ്വരം)” എന്നതാണ്. “ഇമം” ഇപ്പോഴത്തെ ഈ ജീവിതത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മീയത ലോകജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒന്നല്ല; ഈ ജീവിതം തന്നെയാണ് ആത്മീയമായ അർത്ഥമുള്ളതാകേണ്ടത് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം. “നഃ” എന്ന പദം വ്യക്തിപരമായ ക്ഷേമത്തെ അതിജീവിച്ച് “ഞങ്ങളുടെ ജീവിതം” എന്ന വിശാലമായ സാമൂഹികബോധം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ജീവിതം “अध्वरम् (അധ്വരം)” ആയിരിക്കണമെന്ന് മന്ത്രം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. “അധ്വരം” ഹിംസയില്ലാത്തതും കപടമില്ലാത്തതും ശുദ്ധവുമായ യജ്ഞം എന്നാണ് അർത്ഥം. വിശദീകരണമനുസരിച്ച് ഇത് മനുഷ്യജീവിതത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, അതായത് വഞ്ചന, കപടം, ദോഷം, സ്വാർത്ഥത എന്നിവയില്ലാത്ത ജീവിതം. ദൈവാനുഗ്രഹം അകന്നുപോകുമ്പോൾ ജീവിതം പുറമേ പ്രകാശമുള്ളതായി തോന്നിയാലും അതിന്റെ ഉള്ളിൽ കപടവും ആഗ്രഹങ്ങളും മായയും നിറഞ്ഞ് അവസാനം ഇരുട്ടിലേക്കും ശൂന്യതയിലേക്കും വീഴുന്നു. അതിനാൽ ജീവിതം “അധ്വരം” എന്ന ശുദ്ധമായ അർപ്പണജീവിതമായി നിലനിൽക്കാൻ ദൈവാനുഗ്രഹം അനിവാര്യമാണ്.

അതുകൊണ്ടാണ് മന്ത്രം അവസാനം “यज (യജ)” എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത്. “യജ” എന്നത് “പൂർത്തിയാക്കണമേ, പൂർണ്ണമാക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയാണ്. മനുഷ്യന് സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മാത്രം ജീവിതത്തെ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധമാക്കാൻ കഴിയില്ല. ദൈവാനുഗ്രഹവും ദൈവസ്മരണയും കൂടെയുണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ജീവിതം യജ്ഞമായി നിലനിൽക്കുകയും ലളിതമായും പൂർണ്ണമായും പൂർത്തിയാകുകയും ചെയ്യുന്നത്.

അതിനാൽ, ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം ആഴത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദൈവം തന്നെയാണ് ജീവിതത്തിന്റെ ആധാരവും അനുഗ്രഹദാതാവും (ഹോതാ), മനുഷ്യന്റെ നന്മയ്ക്കായി ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനും (മനുര്ഹിതഃ), യജ്ഞമയമായ ജീവിതത്തിൽ വസിക്കുകയും പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനും (യജ്ഞേഷു സീദസി) ആകുന്നു. മനുഷ്യജീവിതം കപടം, ഹിംസ, സ്വാർത്ഥത എന്നിവയിൽ നിന്ന് അകന്ന് അർപ്പണം, ധർമ്മം, ദൈവസ്മരണം എന്നിവ നിറഞ്ഞ “അധ്വരം” ആയി മാറണമെന്ന ആഴത്തിലുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ് ഈ മന്ത്രം.

അതുകൊണ്ട്, ഈ വേദമന്ത്രം ദൈവാനുഗ്രഹം, സദ്ബുദ്ധി, യജ്ഞജീവിതം, അഹിംസ, ശുദ്ധമായ ജീവിതം എന്നിവയെല്ലാം ഏകീകരിച്ച് മനുഷ്യനെ ഇരുട്ടിൽ നിന്നും കപടത്തിൽ നിന്നും പ്രകാശത്തിലേക്കും ധർമ്മത്തിലേക്കും സമ്പൂർണ്ണമായ ആത്മീയജീവിതത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ഉന്നതമായ ജീവിതോപദേശമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതം വെറും ലോകീയപ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മയായി നിലകൊള്ളാതെ, ദൈവാനുഗ്രഹവും സദ്ബുദ്ധിയും അർപ്പണബോധവും നിറഞ്ഞ യജ്ഞമയമായ ജീവിതമായി മാറണം എന്ന് ആഴത്തിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. “ഹോതാ”യും “മനുര്ഹിതഃ”യും എന്ന ആശയങ്ങളിലൂടെ ദൈവം തന്നെയാണ് മനുഷ്യന് ആവശ്യമായതെല്ലാം നൽകി, അവന്റെ യഥാർത്ഥ ക്ഷേമത്തിനായി നല്ലജ്ഞാനവും ഉന്നതമായ ബുദ്ധിയും നൽകുന്നവൻ എന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. യഥാർത്ഥ ദൈവാനുഗ്രഹം ബാഹ്യസമ്പത്തിൽ മാത്രം അല്ല; ശരിയായ ചിന്തയിലും സദ്ബുദ്ധിയിലും ജീവിതത്തെ നന്മയുടെ പാതയിൽ നയിക്കുന്ന ജ്ഞാനത്തിലുമാണ് എന്നതും ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

“അഗ്നേ”യും “യജ്ഞേഷു സീദസി”യും എന്ന പദങ്ങൾ മനുഷ്യൻ ത്യാഗം, പങ്കിടൽ, ദൈവികനീതി എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജീവിതം നയിക്കുമ്പോൾ അതിൽ തന്നെയാണ് ദൈവം വസിക്കുകയും പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവിതം യജ്ഞമായി മാറുമ്പോൾ ഓരോ പ്രവർത്തനവും അർപ്പണമായും ധർമ്മമായും ഉയരുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ, യജ്ഞമയമായ ജീവിതം ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ താങ്ങപ്പെട്ട് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജീവിതമാണ്.

കൂടാതെ, “अध्वरम् (അധ്വരം)” എന്ന ആശയത്തിലൂടെ മനുഷ്യജീവിതം ഹിംസ, കപടം, വഞ്ചന, സ്വാർത്ഥത എന്നിവയില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ അർപ്പണജീവിതമായിരിക്കണമെന്ന് മന്ത്രം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ദൈവസ്മരണം അകന്നുപോകുമ്പോൾ ജീവിതം പുറമേ മായാപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നിയാലും, അതിന്റെ അവസാനം ഇരുട്ടിലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലും എത്തിച്ചേരുന്നു എന്ന് ഇത് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നു. അതിനാൽ ജീവിതം യഥാർത്ഥ “അധ്വരം” ആയി നിലനിൽക്കാൻ ദൈവാനുഗ്രഹവും ദൈവസ്മരണയും അനിവാര്യമാണ്.

അവസാനമായി, “यज (യജ)” എന്ന പ്രാർത്ഥനയിലൂടെ മനുഷ്യന് സ്വന്തം ശക്തിയാൽ മാത്രം ജീവിതത്തെ പൂർണ്ണമാക്കാൻ കഴിയില്ല; ദൈവത്തിന്റെ സഹായത്തോടും അനുഗ്രഹത്തോടും കൂടിയാണ് ജീവിതം ലളിതവും അർത്ഥപൂർണ്ണവും സമ്പൂർണ്ണവുമാകുന്നതെന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

അതിനാൽ, ഈ മന്ത്രം ദൈവാനുഗ്രഹം, സദ്ബുദ്ധി, യജ്ഞജീവിതം, അഹിംസ, ശുദ്ധി, അർപ്പണബോധം നിറഞ്ഞ ജീവിതം എന്നിവയെല്ലാം ഏകീകരിച്ച് മനുഷ്യനെ സാധാരണജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മത്തിലേക്കും പ്രകാശത്തിലേക്കും സമ്പൂർണ്ണമായ ആത്മീയജീവിതത്തിലേക്കും ഉയർത്തുന്ന ആഴമുള്ള വേദജീവിതോപദേശമായി നിലകൊള്ളുന്നു.