यो अग्निं देववीतये हविष्माँ आविवासति ।
तस्मै पावक मृळय ॥ ९ ॥

യോ അഗ്നിം ദേവവീതയേ ഹവിഷ്മാൻ ആവിവാസതി ।
തസ്മൈ പാവക മൃളയ ॥ 9 ॥

പദാർത്ഥം

यः (യഃ): ഏവൻ; ആർ; ആരാണോ അവൻ. ഈ മന്ത്രം ഒരു പ്രത്യേക വ്യക്തിയെ മാത്രം ഉദ്ദേശിക്കുന്നതല്ല; ഈശ്വരമാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഓരോ ഉപാസകനെയും ഉദ്ദേശിച്ചാണ് പറയുന്നത്. ആരാണോ യഥാർത്ഥമായ ഈശ്വരാരാധന നടത്തുന്നത്, അവനെക്കുറിച്ചാണ് മന്ത്രം സംസാരിക്കുന്നത്.

अग्निम् (അഗ്നിം): അഗ്നിയെ; മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവനെ; മഹാദേവനെ; ഈശ്വരനെ. ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ വെറും ബാഹ്യ അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾക്കും മുന്നോടിയായി നിന്ന് ജീവികളെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ‘അഗ്രണി’, മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥം ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്ക് ദേവത്വം നൽകുന്ന മഹാദേവനായതിനാൽ ഈശ്വരൻ ‘അഗ്നി’ എന്ന് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.

देववीतये (ദേവവീതയേ): ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി; ദേവത്വം പ്രാപിക്കുന്നതിനായി. ‘ദേവവീതി’ എന്നത് ദൈവിക നിലയിലേക്കോ ദൈവിക ഗുണങ്ങളിലേക്കോ എത്തിക്കുന്ന പാതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരോപാസനയുടെ ലക്ഷ്യം വെറും ലോകക്ഷേമമല്ല; കരുണ, സത്യം, ത്യാഗം, ശീലം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുക എന്നതാണ്.

हविष्मान् (ഹവിഷ്മാൻ): ഹവിസ്സോടുകൂടിയവൻ; ദാനം, ത്യാഗം, യജ്ഞമനോഭാവം എന്നിവയുള്ളവൻ. ‘ഹവിസ്’ എന്നത് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഹവിഷ്മാൻ’ എന്നത് വെറും യജ്ഞവസ്തു ഉള്ളവനെ മാത്രമല്ല; ദാനം, പങ്കിടൽ, ത്യാഗം എന്നീ മനോഭാവങ്ങളോടെ ജീവിക്കുന്നവനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ‘हु दानादनयोः (ഹു ദാനാദനയോഃ)’ എന്ന ധാതുവിന്റെ അർത്ഥപ്രകാരം, ദാനം ചെയ്ത്, അളവോടെ അനുഭവിച്ച് ജീവിക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ യജ്ഞജീവിതം. പ്രകൃതിജന്യമായ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ കുടുങ്ങാതെ ത്യാഗമനോഭാവത്തോടെ വസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിക്കുന്നവനാണ് ‘ഹവിഷ്മാൻ’.

आविवासति (ആവിവാസതി): സമീപിച്ച് ഉപാസിക്കുന്നു; നിരന്തരം സേവിക്കുന്നു; ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. ഇത് ഒരു സമയത്ത് മാത്രം ചെയ്യുന്ന പൂജയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഈശ്വരനെ നിരന്തരം സ്മരിച്ച്, സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി സേവിച്ച് ജീവിക്കുന്നതാണ് ‘ആവിവാസതി’ എന്നതിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം. ഉപാസന ജീവിതത്തിലെ ഒരു സംഭവം മാത്രമല്ല; ജീവിതത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ ദിശയായിരിക്കണം.

तस्मै (തസ്മൈ): അവന്; ആ ഉപാസകന്. ആരാണോ ഈശ്വരനെ സത്യസന്ധതയോടെ ഉപാസിക്കുന്നത്, ആ ഭക്തനുവേണ്ടി ഈശ്വരാനുഗ്രഹം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്നതാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

पावक (പാവക): പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവനേ! ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനേ! ഈശ്വരൻ ‘പാവക’, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ ആണ്. ഉപാസകന്റെ ജീവിതത്തിലുള്ള അജ്ഞാനം, ദുഷ്ഗുണങ്ങൾ, മാനസിക അശുദ്ധികൾ എന്നിവ നീക്കി അവനെ അകത്തും പുറത്തും പരിശുദ്ധനാക്കുന്നു. ഈശ്വരോപാസനയാണ് പാപങ്ങളെ നീക്കി സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്ന ശക്തി.

मृळय (മൃളയ): അനുഗ്രഹിക്കണമേ; സുഖം നൽകണമേ; ജീവിതത്തെ മംഗളമാക്കണമേ. ഇത് ഈശ്വരനോടുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ ക്ഷേമത്തോടും മംഗളത്തോടും കൂടി ക്രമീകരിക്കണമേ” എന്ന അപേക്ഷ ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈശ്വരാനുഗ്രഹം ജീവിതത്തെ വെറും ദുഃഖരഹിതമാക്കുന്നതല്ല; അതിനെ മംഗളപൂർണ്ണവും ആനന്ദമയവുമാക്കുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരന്റെ പരിശുദ്ധീകരണശക്തിയെയും, അവനെ ഉപാസിക്കുന്നതിലൂടെ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടി മംഗളപൂർണ്ണമായ ജീവിതം പ്രാപിക്കുന്നു എന്നതിനെയും ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിൽ ഈശ്വരനെ ആദ്യം “അഗ്നി” എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ വെറും യജ്ഞാഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; എല്ലാ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾക്കും മുന്നോടിയായി നിന്ന് ജീവികളെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന പരമാത്മാവിനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ‘അഗ്രണി’, മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഈശ്വരൻ മനുഷ്യനെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിലേക്കും, ദൗർബല്യത്തിൽ നിന്ന് ശക്തിയിലേക്കും, സാധാരണ നിലയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ആത്മീയ നിലയിലേക്കും നയിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്ക് ദേവത്വം നൽകുന്ന മഹാദേവനായതിനാൽ ‘അഗ്നി’ എന്ന തിരുനാമം അദ്ദേഹത്തിന് യോജിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരോപാസനയുടെ ലക്ഷ്യവും വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അത് “ദേവവീതയേ” എന്ന, ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി എന്ന ആശയം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം വെറും സാമ്പത്തിക സൗകര്യങ്ങളോ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളോ നേടുക എന്നതല്ല; കരുണ, സത്യം, ത്യാഗം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ശീലം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെ വളർത്തി ദേവത്വത്തിന്റെ നിലയിലേക്ക് ഉയരുക എന്നതാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരോപാസന ലോകിക ഫലങ്ങൾക്കുവേണ്ടി മാത്രം ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രവൃത്തിയല്ല; മനുഷ്യനെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് മാറ്റി ഉയർത്തുന്ന ആത്മീയസാധനയാണ്.

ഈ ഉപാസന നടത്തുന്നവൻ “ഹവിഷ്മാൻ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഹവിസ്’ യജ്ഞത്തിൽ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിലും, ഇവിടെ അത് ത്യാഗവും സമർപ്പണവും നിറഞ്ഞ ജീവിതത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ‘ഹു ദാനാദനയോഃ’ (ഹു ദാനാദനയോഃ) എന്ന ധാതുവ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ദാനം ചെയ്യുകയും പങ്കുവെക്കുകയും അളവോടെ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ യജ്ഞമനോഭാവം. അതിനാൽ ‘ഹവിഷ്മാൻ’ എന്നത് വെറും യജ്ഞവസ്തു കൈവശമുള്ളവനല്ല; പ്രകൃതിജന്യ സുഖങ്ങളിൽ ആസക്തനാകാതെ, ത്യാഗമനോഭാവത്തോടും ശീലത്തോടും കൂടി ജീവിക്കുന്നവനാണ്. വസ്തുക്കൾ അനുഭവിക്കുമ്പോഴും അവയ്ക്ക് അടിമയാകാതെ, അവയെ ഈശ്വരാനുഗ്രഹമായി കണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ഉപാസകൻ.

മന്ത്രത്തിലെ “ആവിവാസതി” എന്ന പദം ഈശ്വരോപാസനയുടെ നിരന്തര സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈശ്വരനെ ചില സമയങ്ങളിൽ മാത്രം സ്മരിക്കുന്നതല്ല; അവനെ എപ്പോഴും സമീപിച്ച് സ്നേഹത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടി ജീവിക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഉപാസന. ജീവിതത്തിലെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ഈശ്വരസ്മരണയോടും ധർമ്മബോധത്തോടും കൂടി നടക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യജീവിതം തന്നെ ഒരു യജ്ഞമായി മാറുന്നു.

ഇങ്ങനെ ഭക്തിയോടും ത്യാഗമനോഭാവത്തോടും കൂടി ഈശ്വരനെ സമീപിക്കുന്ന ഉപാസകനുവേണ്ടി മന്ത്രം ഒരു പ്രാർത്ഥന മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു: “തസ്മൈ പാവക മൃളയ” എന്നത്, “ആ ഭക്തന്, ഓ പരിശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനേ, അനുഗ്രഹിക്കണമേ” എന്നതാണ്. ഇവിടെ ഈശ്വരൻ “പാവക”, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവൻ എന്ന നിലയിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു. ഉപാസകന്റെ ജീവിതത്തിലുള്ള അജ്ഞാനം, മാനസിക അശുദ്ധി, ദുഷ്ശീലങ്ങൾ, കുറ്റബോധങ്ങൾ, ദൗർബല്യങ്ങൾ എന്നിവ നീക്കി അവനെ അകത്തും പുറത്തും പരിശുദ്ധനാക്കുന്നു. പാപങ്ങളെ നശിപ്പിച്ച് സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്ന ശക്തി ഈശ്വരോപാസനയിൽ തന്നെയുണ്ട്.

അതിന്റെ ഫലമായി ഈശ്വരൻ “മൃളയ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയിലൂടെ ജീവിതത്തെ നന്മയോടും സുഖത്തോടും മംഗളത്തോടും കൂടി നിറയ്ക്കുന്നവനായി അഭ്യർത്ഥിക്കപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരാനുഗ്രഹം വെറും ദുഃഖനിവാരണം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ ശാന്തി, ആനന്ദം, ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം, ആത്മീയപൂർണ്ണത എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ഉയർച്ച ഈശ്വരോപാസനയിൽ തന്നെയാണെന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അഗ്നിയായി മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നവനും, പാവകനായി പരിശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനുമാണ്. അവനെ ഹവിഷ്മാനായി, അതായത് ത്യാഗം, ദാനം, പങ്കിടൽ, യജ്ഞമനോഭാവം എന്നിവയോടെ ഉപാസിക്കുന്നവൻ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുകയും ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ നന്മ, സുഖം, പരിശുദ്ധി, മംഗളം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജീവിതം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ജീവിതദർശനവും ആത്മീയ ഉപദേശവും.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരൻ ‘അഗ്നി’ എന്ന നിലയിൽ എല്ലാ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾക്കും മുന്നോടിയായി നിന്ന് ജീവികളെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്നവനും, ‘പാവക’ എന്ന നിലയിൽ ഉപാസകന്റെ ജീവിതത്തെ അകത്തും പുറത്തും പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവനും ആണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെറും ലോകികസുഖങ്ങൾ നേടുക എന്നതല്ല; ‘ദേവവീതയേ’ എന്നതുപോലെ കരുണ, സത്യം, ത്യാഗം, ശീലം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടി ദേവത്വത്തിന്റെ നിലയിലേക്ക് ഉയരുക എന്നതാണ്. ഇതിലേക്കുള്ള മാർഗം ‘ഹവിഷ്മാൻ’ ആയി, അതായത് ദാനം, പങ്കിടൽ, ത്യാഗം, യജ്ഞമനോഭാവം എന്നിവയോടെ ജീവിക്കുകയും പ്രകൃതിജന്യ സുഖങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ ഈശ്വരനെ നിരന്തരം ഉപാസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലാണ്.

ഇത്തരത്തിലുള്ള നിരന്തര ഈശ്വരസ്മരണയും ധർമ്മമയമായ ജീവിതവും മനുഷ്യനെ അജ്ഞാനം, മാനസിക അശുദ്ധി, ദുഷ്ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച് ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ നന്മ, സുഖം, ശാന്തി, മംഗളം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരോപാസന വെറും ഒരു ആചാരമല്ല; മനുഷ്യനെ പരിശുദ്ധനാക്കി ദൈവിക ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ ഉന്നത ആത്മീയജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന സമഗ്രമായ ജീവിതമാർഗമാണ് എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഉപദേശം.