अग्निनाग्निः समिध्यते कविर्गृहपतिर्युवा ।
हव्यवाड्जुह्वास्यः ॥ ६ ॥

അഗ്നിനാഗ്നിഃ സമിധ്യതേ കവിർഗൃഹപതിര്യുവാ ।
ഹവ്യവാഡ്ജുഹ്വാസ്യഃ ॥ 6 ॥

പദാർത്ഥം

अग्निना (അഗ്നിനാ): അഗ്നിയാൽ; ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ; ഈശ്വരന്റെ പ്രകാശശക്തിയാൽ. ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ എന്നത് വെറും ബാഹ്യമായ അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. അത് പ്രധാനമായും ഈശ്വരന്റെ ജ്ഞാനപ്രകാശത്തെയും ആ പ്രകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജ്ഞാനാചാര്യനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരബന്ധത്തിലൂടെ പ്രകാശിതനായ ജ്ഞാനി സമൂഹത്തിൽ ‘അഗ്നി’ എന്ന പേരിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ജ്ഞാനദീപം മറ്റുള്ളവർക്കും പ്രകാശം നൽകുന്ന ആധാരമായി മാറുന്നു.

अग्निः (അഗ്നിഃ): അഗ്നി; ജ്ഞാനമുള്ളവൻ; ആചാര്യൻ; ജ്ഞാനത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നവൻ. ജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ആചാര്യൻ ‘അഗ്നി’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ജ്ഞാനദീപം ശിഷ്യന്മാരിലും തെളിയിക്കുന്നു. ആ ശിഷ്യനും ജ്ഞാനം നേടി പിന്നീട് താനും ‘അഗ്നി’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യനായിത്തീരുന്നു. അതുകൊണ്ട് ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടമായ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനാചാര്യനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം നേടി താനും പ്രകാശമുള്ളവനായി മാറുക എന്നത് മഹത്തായ കടമയാണ്.

समिध्यते (സമിധ്യതേ): ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; ദീപ്തിയാർജിക്കുന്നു. ഒരു തീപ്പൊരി മറ്റൊരു തീപ്പൊരിയെ തെളിയിക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനം ജ്ഞാനത്താൽ വളരുന്നു. ആചാര്യന്റെ ജ്ഞാനം ശിഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ അജ്ഞാനം നീക്കി ജ്ഞാനദീപം തെളിയിക്കുന്നു. ഇതാണ് ‘അഗ്നിനാ അഗ്നിഃ സമിധ്യതേ’ എന്ന മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം.

कविः (കവിഃ): കവി; ആഴത്തിലുള്ള ദർശനമുള്ളവൻ; ദീർഘദർശിയായ ജ്ഞാനി. ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ബാഹ്യമായ സൗന്ദര്യത്തിലും താൽക്കാലിക സുഖങ്ങളിലും കുടുങ്ങാതെ വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കിയവനായിരിക്കണം. ബന്ധങ്ങളും ലോകസംഭവങ്ങളും നശ്വരമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവയുടെ പ്രായോഗിക മൂല്യം മനസ്സിലാക്കി ജീവിക്കുന്നതിലാണ് ‘കവി’ എന്ന പദത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം.

गृहपतिः (ഗൃഹപതിഃ): ഗൃഹത്തിന്റെ അധിപൻ; കുടുംബത്തെ നയിക്കുന്നവൻ. ജ്ഞാനം നേടിയവൻ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുക മാത്രമല്ല ലക്ഷ്യം; നല്ല ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്ഥാപിക്കുന്നതും അവന്റെ ധർമ്മമാണ്. ധർമ്മം, സ്നേഹം, ഉത്തരവാദിത്വം എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കുടുംബത്തെ നയിച്ച്, ഗൃഹത്തെ ഉന്നതമായ ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ‘ഗൃഹപതി’.

युवा (യുവാ): യുവാവായവൻ; പ്രവർത്തനശീലനായവൻ; നന്മകളെ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നവൻ. ‘യു’ എന്ന ധാതുവിന് ചേർക്കുക, കൂട്ടിച്ചേർക്കുക എന്ന അർത്ഥമുണ്ട്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിൽ ദുഷ്ഗുണങ്ങളെ നീക്കി സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്ന പരിശ്രമശീലനായിരിക്കണം. സ്നേഹം, ശീലം, കരുണ, സത്യം തുടങ്ങിയ സദ്ഗുണങ്ങളെ ജീവിതത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നതാണ് ‘യുവാ’ എന്ന പദത്തിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം.

हव्यवाट् (ഹവ്യവാട്): ഹവിക്ക് അർഹമായവ വഹിക്കുന്നവൻ; യജ്ഞത്തിന് അനുയോജ്യമായ ധർമ്മങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നവൻ. ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിലെ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം മനുഷ്യൻ വാനപ്രസ്ഥാവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയരണം. ആ അവസ്ഥയിൽ ലോകീയമായ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ പറ്റിപ്പിടിക്കാതെ, യജ്ഞം, ധർമ്മം, മഹായജ്ഞങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഉന്നതമായ കടമകളെ സംരക്ഷിച്ച് ജീവിക്കണം. ജീവിതത്തിൽ നന്മ നൽകുന്ന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നശിക്കാതെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണമെന്നതാണ് ‘ഹവ്യവാട്’ എന്നതിന്റെ ആശയം.

जुह्वास्यः (ജുഹ്വാസ്യഃ): കരണ്ടിപോലെയുള്ള വായുള്ളവൻ; അർപ്പണത്തിന് യോഗ്യമായ വാക്കുള്ളവൻ. യജ്ഞത്തിൽ കരണ്ടി നെയ്യ് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സന്ന്യാസിയുടെ വായ് ജനങ്ങളിൽ ജ്ഞാനം അർപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണമായി മാറുന്നു. അദ്ദേഹം തന്റെ വാക്കുകളിലൂടെ ജ്ഞാനം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ അജ്ഞാനം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമഘട്ടത്തിലെ ഉന്നതമായ സേവനം.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ ആത്മീയയാത്രയെയും, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ഉയർന്ന് സമൂഹക്ഷേമത്തിനായി ജീവിക്കണം എന്നതിനെയും ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിൽ വരുന്ന ‘അഗ്നി’ വെറും ബാഹ്യമായ അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; അത് പ്രധാനമായും ഈശ്വരന്റെ ദൈവികപ്രകാശത്തെയും ജ്ഞാനത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആചാര്യനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരബന്ധത്തിലൂടെ ഭക്തനും അഗ്നിയെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനായി മാറുന്നു. ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഉപാസകരും സമൂഹത്തിൽ ‘അഗ്നി’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അവരുടെ ഉള്ളിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ജ്ഞാനദീപം മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് മന്ത്രം “അഗ്നിനാ അഗ്നിഃ സമിധ്യതേ” എന്ന് പറയുന്നത്. ഒരു തീ മറ്റൊരു തീയെ തെളിയിക്കുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനം നേടിയ ആചാര്യൻ തന്റെ ശിഷ്യനിൽ ജ്ഞാനപ്രകാശം തെളിയിക്കുന്നു. ആ ശിഷ്യനും അജ്ഞാനം നീക്കി ജ്ഞാനത്തിൽ വളർന്ന് പിന്നീട് താനും ‘അഗ്നി’ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടാൻ യോഗ്യനായിത്തീരുന്നു. അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ ആശ്രമമായ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ ഏറ്റവും വലിയ കടമ എന്തെന്നാൽ, ജ്ഞാനദീപത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആചാര്യനിൽ നിന്ന് വിദ്യാഭ്യാസവും ജ്ഞാനവും നേടി സ്വയം പ്രകാശമുള്ളവനായി മാറുക എന്നതാണ്.

അതിനുശേഷം മനുഷ്യൻ ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടമായ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ “കവി” ആകണമെന്ന് മന്ത്രം പറയുന്നു. ഇവിടെ ‘കവി’ എന്നത് വെറും കവിയെ മാത്രമല്ല; ആഴത്തിലുള്ള ദർശനമുള്ള ദീർഘദർശിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ബാഹ്യസുഖങ്ങളിലും സൗന്ദര്യങ്ങളിലും മയങ്ങിപ്പോകാതെ വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി ജീവിക്കുന്നതാണ് കവി എന്ന അവസ്ഥ. ബന്ധങ്ങളും ലോകസംഭവങ്ങളും എല്ലാം പ്രായോഗികമായ പ്രയോജനമുള്ളവയാണ്; അവയെ ശാശ്വതങ്ങളായി കരുതി ദുഃഖത്തിലാഴാതെ അവയുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കി ജീവിക്കുന്നതാണ് ജ്ഞാനിയുടെ ദർശനം.

അത്തരം ജ്ഞാനദർശനത്തോടെ മനുഷ്യൻ “ഗൃഹപതി” ആകുന്നു. ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം വെറും കുടുംബ ഉത്തരവാദിത്വമല്ല; അത് ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ ഉന്നതമായ ജീവിതക്രമമാണ്. സ്നേഹം, ശീലം, ഉത്തരവാദിത്വം, പരസ്പര ബഹുമാനം എന്നിവയിലൂടെ കുടുംബത്തെ നയിക്കുകയും ഗൃഹത്തെ ആത്മീയവും സദ്ഗുണവളർച്ചയുടെയും കേന്ദ്രമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ഗൃഹപതി.

ഈ ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തിൽ മനുഷ്യൻ “യുവാ” ആയും നിലകൊള്ളണം. ‘യു’ എന്ന ധാതുവിന് ചേർക്കുക, കൂട്ടിച്ചേർക്കുക എന്ന അർത്ഥമുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് ‘യുവാ’ എന്നത് പ്രായത്തിൽ യുവാവായവനെക്കാൾ, ദോഷങ്ങളെ നീക്കി സദ്ഗുണങ്ങളെ ജീവിതത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്ന പ്രവർത്തനശീലനായവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ക്രോധം, അത്യാഗ്രഹം, അസത്യം, അനീതി തുടങ്ങിയ കുറവുകളെ ഒഴിവാക്കി കരുണ, സത്യം, സ്നേഹം, ആത്മനിയന്ത്രണം തുടങ്ങിയ സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ യൗവനത്തിന്റെ പ്രകടനം.

ഇങ്ങനെ നല്ല ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്ഥാപിച്ച് തന്റെ കുടുംബകടമകൾ നിറവേറ്റിയ ശേഷം മനുഷ്യൻ ജീവിതത്തിന്റെ അടുത്ത ഘട്ടമായ വാനപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ “ഹവ്യവാട്” ആകണമെന്ന് മന്ത്രം പറയുന്നു. അതായത് യജ്ഞത്തിനും ധർമ്മത്തിനും അർഹമായ പ്രവർത്തനങ്ങളെ വഹിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനായിരിക്കണം. ലോകീയമായ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ കുടുങ്ങാതെ ഉന്നതമായ ധർമ്മപ്രവർത്തനങ്ങൾ നശിക്കാതെ നിലനിൽക്കുന്നത് ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ് അവന്റെ പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്വം. യജ്ഞം, മഹായജ്ഞങ്ങൾ, ധർമ്മം, സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം എന്നിവ തുടരുന്നതിനായി ജീവിക്കുന്നതാണ് വാനപ്രസ്ഥത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം.

അവസാനം മനുഷ്യൻ സന്ന്യാസാവസ്ഥയിലെത്തുന്നു. അപ്പോൾ അവൻ “ജുഹ്വാസ്യഃ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. യജ്ഞത്തിൽ കരണ്ടി നെയ്യ് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സന്ന്യാസിയുടെ വായ് ജനങ്ങളിൽ ജ്ഞാനം അർപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണമായി മാറുന്നു. അദ്ദേഹം ഇടമിടയായി സഞ്ചരിച്ച് ജ്ഞാനം പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ അജ്ഞാനം നീക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ജ്ഞാനം എന്ന നെയ്യിനെ മനുഷ്യസമൂഹം എന്ന അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്ന യജ്ഞമായി മാറുന്നു. ഇതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമമായ പൂർണ്ണസേവനം.

അതുകൊണ്ട് ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ നാല് ആശ്രമങ്ങളെയും ഒരേ തുടർച്ചയായ ആത്മീയയാത്രയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ആദ്യം ആചാര്യനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം നേടി താനും ‘അഗ്നി’ ആകണം; തുടർന്ന് ജ്ഞാനദർശനത്തോടെ നല്ല ഗൃഹസ്ഥജീവിതം സ്ഥാപിച്ച് സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തണം; അതിനുശേഷം ധർമ്മത്തെയും യജ്ഞപരമ്പരയെയും സംരക്ഷിക്കണം; അവസാനം തന്റെ ജീവിതാനുഭവവും ജ്ഞാനവും ലോകക്ഷേമത്തിനായി അർപ്പിക്കണം. ഇതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയും ഈ മന്ത്രം പഠിപ്പിക്കുന്ന ഉന്നതമായ ജീവിതമാർഗവും.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വെറും ലോകജീവിതം നയിക്കുക എന്നതല്ല; ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്താൽ സ്വയം ഉയർന്ന് മറ്റുള്ളവരെയും ഉയർത്തുന്ന ജീവിതം നയിക്കുക എന്നതാണ് എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈശ്വരന്റെ ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ആചാര്യനിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനം നേടി താനും ‘അഗ്നി’ പോലെ പ്രകാശിക്കണം; തുടർന്ന് ആഴത്തിലുള്ള ദർശനത്തോടെ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തണം; അതിനുശേഷം യജ്ഞവും ഉന്നതമായ ധർമ്മപ്രവർത്തനങ്ങളും സംരക്ഷിച്ച് ജീവിക്കണം; അവസാനം സന്ന്യാസഭാവത്തോടെ തന്റെ വാക്കും ജ്ഞാനവും ലോകക്ഷേമത്തിനായി അർപ്പിച്ച് ജനങ്ങളിൽ ജ്ഞാനം പ്രചരിപ്പിക്കണം. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം നേടി, അത് ജീവിതത്തിൽ പ്രാവർത്തികമാക്കി, പിന്നീട് ലോകത്തിനുതന്നെ പങ്കുവെക്കുന്നതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പൂർണ്ണത എന്നും, നാല് ആശ്രമങ്ങളിലൂടെ ആത്മീയ പുരോഗതി പ്രാപിക്കുന്നതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ സാധനയെന്നും ഈ മന്ത്രം ആഴത്തിൽ പഠിപ്പിക്കുന്നു.