श्रीभगवानुवाच-

प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ५५ ॥

ஸ்ரீபகவான் கூறினார் –

ப்ரஜஹாதி யதா காமாந் ஸர்வாந் பார்த்த மநோகதாந் |
ஆத்மந்யேவாத்மநா துஷ்டஃ ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ததோச்யதே || 55 ||

பொருள்:

“பார்த்தா! மனத்தில் தோன்றும் எல்லா ஆசைகளையும் ஒருவன் முற்றிலும் விட்டுவிட்டு, ஆத்மாவிலேயே ஆத்மாவினால் திருப்தியடைந்து இருக்கும்போது, அவன் நிலைபெற்ற பிரஜ்ஞையுடையவன் (ஸ்திதப்ரஜ்ஞன்) என்று கூறப்படுகிறான்.”

விளக்கம்:

அர்ஜுனன் பகவானிடம், “ஞானத்தில் நிலைபெற்ற ஸ்திதப்ரஜ்ஞனுடைய இலக்கணம் என்ன? அவன் எவ்வாறு இருப்பான்?” என்று கேட்டான். அதற்குப் பகவான் இந்த ஸ்லோகத்தின் மூலம் ஸ்திதப்ரஜ்ஞனுடைய இரண்டு முக்கியமான அடையாளங்களை முதலில் கூறுகின்றார். ஒன்று, மனதில் இருந்து பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசைகள் விலகுதல். இரண்டாவது, வெளிப்புறப் பொருட்களின் உதவியில்லாமல் தன்னிடத்திலேயே திருப்தியாக இருப்பது. இந்த இரண்டு நிலைகளும் ஒருவரிடம் இயல்பாக நிலைபெறும் போது, அவர் ஸ்திதப்ரஜ்ஞன் என்றும், ஞானநிஷ்டையை அடைந்தவர் என்றும் கூறப்படுகிறார்.

பகவான் முதலில், “ப்ரஜஹாதி யதா காமாந் ஸர்வாந் பார்த்த மநோகதாந்” என்று கூறுகின்றார். “ஹே பார்த்தா! மனதில் தோன்றுகின்ற எல்லா காமங்களையும் ஒருவன் முழுமையாக விட்டொழிக்கும் போது…” என்பதே இதன் பொருள். இங்கு “காமான்” என்றால் ஆசைகள். “ஸர்வான்” என்றால் எல்லா ஆசைகளும். “மனோகதான்” என்றால் மனதில் இருப்பவை. “ப்ரஜஹாதி” என்றால் வெறுமனே தற்காலிகமாக விலக்குவது அல்ல; முழுமையாக விட்டொழிப்பது. ஆகவே பகவான் கூறுகின்ற முதல் இலக்கணம் காமத்யாகம் — மனதைப் பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசைகளிலிருந்து விடுதலை.

இதை கேட்டவுடன் நமக்கு உடனே ஒரு சந்தேகம் எழலாம். “எல்லா ஆசைகளையும் விட்டுவிட்டான்” என்றால் அவன் எப்படி வாழ்க்கையை நடத்துவான்? சாப்பிட வேண்டும் என்ற ஆசையும் இருக்கக்கூடாதா? தண்ணீர் குடிக்க வேண்டும் என்ற ஆசையும் இருக்கக்கூடாதா? பேச வேண்டும், நடக்க வேண்டும், உடலைப் பாதுகாக்க வேண்டும் என்ற எண்ணங்களும் இல்லாமல் போய்விடுமா? அப்படியானால் ஞானி வாழ்க்கையில் எவ்வாறு செயல்படுவான்? அவன் செயலற்றவனாகவோ அல்லது அறிவற்றவனாகவோ ஆகிவிடுவானா?

இந்தச் சந்தேகத்திற்கு விடை காண, இங்கு பகவான் பயன்படுத்துகின்ற “காமம்” என்ற சொல்லின் நுட்பமான பொருளை நாம் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். சாஸ்திரத்தில் மனதில் தோன்றும் ஒவ்வொரு விருப்பமும் பந்தப்படுத்தும் காமம் என்று கூறப்படுவதில்லை. நம்முடைய மனதில் பலவிதமான விருப்பங்கள் தோன்றுகின்றன. சிலவற்றை நாம் நிறைவேற்றுகிறோம்; சிலவற்றை நிறைவேற்றாமல் விட்டுவிடுகிறோம். ஒரு ஆசை நிறைவேறவில்லை என்றாலும் மனம் அதனால் கட்டாயமாகத் துயரப்பட வேண்டிய அவசியமில்லை.

உதாரணமாக, மாலை நேரத்தில் நடைப்பயிற்சிக்குச் செல்ல வேண்டும் என்று ஒருவர் விரும்புகிறார் என்று வைத்துக்கொள்வோம். அவர் வெளியே செல்லத் தயாராகும்போது மழை பெய்கிறது. அதனால் நடைப்பயிற்சிக்குச் செல்ல முடியவில்லை. அவர் வேறு ஒரு செயலுக்குத் திரும்பிவிடுகிறார். “நான் நடக்க வேண்டும் என்று ஆசைப்பட்டேன்; அது நிறைவேறவில்லை; ஆகவே நான் துயரப்பட வேண்டும்” என்று அவசியமில்லை. இதிலிருந்து நாம் ஒரு முக்கியமான வேறுபாட்டைப் புரிந்துகொள்ளலாம். விருப்பம் இருப்பது மட்டும் பந்தம் அல்ல; அந்த விருப்பம் நிறைவேறியே ஆக வேண்டும் என்ற பிடிப்பு இருப்பதுதான் பந்தம்.

சாஸ்திரத்தின் அடிப்படையில் ஆசைகளை இரண்டு வகையாகப் பார்க்கலாம். ஒன்று நம்மைப் பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசை. மற்றொன்று நம்மைப் பந்தப்படுத்தாத ஆசை. “இது நடந்தே ஆக வேண்டும்; இது எனக்குக் கிடைத்தே ஆக வேண்டும்; நான் நினைத்தபடியே முடிந்தே ஆக வேண்டும்” என்ற பிடிவாதமும் நிபந்தனையும் சேர்ந்த ஆசை நம்மைப் பந்தப்படுத்துகின்றது. அதற்கு மாறாக, “இது நடந்தால் நல்லது; நடக்கவில்லை என்றாலும் பரவாயில்லை” என்ற மனநிலை கொண்ட விருப்பம் நம்மைப் பந்தப்படுத்தாது.

ஆகவே ஸ்திதப்ரஜ்ஞனிடம் வாழ்க்கைக்குத் தேவையான இயல்பான செயல்பாடுகள் இருக்கக்கூடாது என்று பகவான் கூறவில்லை. அவனைப் பந்தப்படுத்துகின்ற காமம் அவனிடம் இல்லை என்பதே முக்கியமான கருத்து. அவனுடைய மனதில் ஏதேனும் ஒரு செயலைச் செய்ய வேண்டும் என்ற விருப்பம் தோன்றலாம். ஆனால் அந்த விருப்பம் நிறைவேறவில்லை என்றால் அவனுடைய மனநிறைவு அழிந்துவிடாது.

இதன் அடிப்படைக் காரணத்தை மேலும் ஆழமாகப் பார்க்க வேண்டும். ஆசை எங்கிருந்து வருகிறது? மனம் நிறைவாக இருந்தால் அதிலிருந்து ஒரு பொருளைத் தேடி ஓடும் கட்டாயமான ஆசை எழாது. மனதில் ஒரு குறைவு, ஒரு “நான் இன்னும் முழுமையானவன் அல்ல” என்ற உணர்வு இருக்கும்போதுதான் அதை வெளிப்புறப் பொருட்களால் நிரப்ப வேண்டும் என்ற எண்ணம் தோன்றுகிறது. இதைத்தான் இங்கு அபூர்ணத்துவம் என்று கூறலாம்.

இந்த அபூர்ணத்துவத்தின் அடிப்படையில் மனிதன், “எனக்கு இது கிடைத்தால் நான் முழுமையாவேன்; அது கிடைத்தால் நான் மகிழ்ச்சியாக இருப்பேன்; அந்த மனிதர் இப்படித்தான் நடந்து கொள்ள வேண்டும்; அந்தச் சூழ்நிலை இப்படித்தான் இருக்க வேண்டும்” என்று தொடர்ந்து நிபந்தனைகளை உருவாக்கிக்கொண்டே இருக்கிறான். இதனால் ஆசைகளுக்கு முடிவே இல்லாமல் போகிறது. வயது மாறும்போது ஆசையின் பொருள் மாறுகிறது; ஆனால் “எனக்கு இன்னும் ஏதோ ஒன்று தேவை” என்ற அடிப்படை உணர்வு தொடர்ந்து இருக்கிறது.

வேதாந்தத்தின் பார்வையில் இந்த அபூர்ணத்துவத்திற்கு அடிப்படைக் காரணம் தவறான “நான்” புத்தி. மனிதன் இந்த உடலையும் மனதையும் “நான்” என்று எடுத்துக்கொள்கிறான். உடலும் மனமும் இயல்பாகவே மாற்றத்திற்கும் குறைகளுக்கும் உட்பட்டவை. அவற்றை “நான்” என்று அடையாளப்படுத்திக் கொண்டதால் அவற்றின் குறைபாடுகளும் தன்னுடைய குறைபாடுகளாகத் தோன்றுகின்றன. அந்தக் குறைபாட்டிலிருந்து ஆசை உருவாகிறது.

ஆனால் ஞானம் வந்த பிறகு “நான்” என்ற சொல்லுக்கான பொருள் மாறுகிறது. முன்பு “நான்” என்று உடல், மனம், புத்தி ஆகியவற்றை எடுத்துக்கொண்டவன், ஞானத்திற்குப் பிறகு “நான் ஆத்மா” என்பதைப் புரிந்துகொள்கிறான். ஆத்மா பூர்ணமானது. ஆகவே தன்னைப் பூரணப்படுத்துவதற்காக வெளிப்புறப் பொருட்களைத் தேடும் கட்டாயம் அவனுக்கு இருக்காது. இதனால் அவனைப் பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசைகள் அவனிடமிருந்து விலகுகின்றன.

இங்கு இன்னொரு நுண்ணிய விளக்கத்தையும் எடுத்துக்கொள்ளலாம். முன்பு ஒருவரைப் பந்தப்படுத்திய ஆசை ஞானத்திற்குப் பிறகு அதே வடிவில் தோன்றினாலும், அது அவனைப் பந்தப்படுத்தாமல் இருக்கலாம். உதாரணமாக, வாழ வேண்டும் என்ற இயல்பான விருப்பம் எல்லா உயிர்களுக்கும் இருக்கிறது. ஞானிக்கும் உடல் இருக்கும் வரை வாழ வேண்டும் என்ற இயல்பான சங்கல்பம் இருக்கலாம். ஆனால் “நான் இவ்வளவு காலம் கண்டிப்பாக வாழ வேண்டும்; மரணம் எனக்கு வரக்கூடாது” என்ற பயத்துடனான பிடிப்பு அவனிடம் இருக்காது. இப்போதே மரணம் வந்தாலும் ஏற்றுக்கொள்ளத் தயாராக இருக்கலாம்; நீண்ட காலம் வாழ வேண்டியிருந்தாலும் அதையும் ஏற்றுக்கொள்ளலாம். இதனால் விருப்பம் இருந்தாலும் அது பந்தமாக மாறுவதில்லை.

அதனால்தான் ஞானியின் விருப்பத்தை சாதாரண மனிதனுடைய ஆசையுடன் ஒப்பிடாமல், ஈஸ்வர சங்கல்பம் என்ற கோணத்தில் சாஸ்திரம் குறிப்பிடுகிறது. அவனுடைய செயல்களில் தனிப்பட்ட நிபந்தனை, தனிப்பட்ட பற்றுதல், “இது எனக்குக் கிடைத்தே ஆக வேண்டும்” என்ற கட்டாயம் இல்லாததால், அவனுடைய விருப்பம் அவனைப் பந்தப்படுத்துவதில்லை.

மேலும், “மனோகதான்” என்ற சொல்லைப் பகவான் மிகவும் கவனமாகப் பயன்படுத்துகிறார். ஆசை ஆத்மாவின் இயல்பு அல்ல; அது மனத்தின் தர்மம். ஆத்மாவுக்கு ஆசைப்படுதல் என்ற தர்மம் கிடையாது. மனம் இருக்கும் போது ஆசைகள் தோன்றுகின்றன; மனம் ஆழ்ந்த உறக்கத்தில் லயிக்கும்போது ஆசைகளும் வெளிப்படையாக இல்லாமல் போகின்றன. விழித்தவுடன் மீண்டும் பலவிதமான ஆசைகள் தோன்றுகின்றன. இதிலிருந்து ஆசை மனத்தைச் சார்ந்தது என்பதும், ஆத்மாவைச் சார்ந்தது அல்ல என்பதும் தெளிவாகிறது.

அதேபோல ஆசை வெளிப்புறப் பொருளிலும் இருப்பதில்லை. ஒரு பொருள் உண்மையிலேயே “ஆசையை உருவாக்கும் சக்தி” கொண்டிருந்தால், அந்தப் பொருளைப் பார்க்கும் அனைவருக்கும் ஒரே ஆசை உருவாக வேண்டும். ஆனால் ஒருவருக்கு மிகவும் பிடித்த பொருள் இன்னொருவருக்கு பிடிக்காமல் இருக்கலாம். ஆகவே ஆசையின் இருப்பிடம் வெளிப்புறப் பொருள் அல்ல; மனமே ஆசையின் ஆதாரம். பொருளில் தனியாக “சுகம்” என்ற பொருள் இல்லை. நாம் ஒரு பொருளை சுகமானது என்று மதிப்பிடுகின்ற மனநிலையில்தான் அந்த அனுபவம் உருவாகிறது.

அதனால் “ப்ரஜஹாதி” என்ற சொல்லுக்கு வெறும் பொருளை விட்டுவிடுதல் என்று பொருள் கொள்ளக்கூடாது. ஒரு பொருளை வெளியில் விட்டுவிட்டாலும் அதன் மீதான மதிப்பு, பற்றுதல், “அது எனக்கு வேண்டும்” என்ற மனநிலை உள்ளுக்குள் தொடர்ந்து இருந்தால், அது உண்மையான தியாகம் அல்ல. தேர்வு நேரத்தில் தொலைக்காட்சியைப் பார்க்காமல் இருப்பது போல ஒரு தற்காலிகத் துறவு இருக்கலாம்; ஆனால் உள்ளுக்குள் அதைப் பார்க்க வேண்டும் என்ற ஆசை தொடர்ந்து இருந்தால் அது முழுமையான தியாகம் அல்ல. ப்ரஜஹாதி என்பது பொருளை மட்டும் விடுவது அல்ல; அந்தப் பொருளின் மீது மனம் வைத்திருந்த கட்டாயமான மதிப்பீட்டையும் பற்றுதலையும் விடுவதாகும்.

அதனால் ஸ்திதப்ரஜ்ஞனுடைய முதல் இலக்கணத்தை நம்முடைய வாழ்க்கையில் எப்படிப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும் என்றால், “எனக்கு எந்த விருப்பமும் இருக்கக்கூடாது” என்று அல்ல; “எந்த விருப்பமும் என்னை ஆளக்கூடாது” என்பதே முக்கியம். ஒரு விருப்பம் நிறைவேறினாலும் சரி, நிறைவேறாவிட்டாலும் சரி என்ற மனநிலை உருவாகும்போது, அந்த விருப்பம் நம்மைப் பந்தப்படுத்தாது. அந்த நிலை வளர்ந்து முழுமையாக நிலைபெறும்போது, காமத்யாகம் என்ற ஸ்திதப்ரஜ்ஞ லக்ஷணம் வெளிப்படுகிறது.

இப்போது பகவான் இரண்டாவது முக்கியமான இலக்கணத்திற்குச் செல்கிறார்: “ஆத்மந்யேவ ஆத்மனா துஷ்டஃ”. இதன் பொருள், “தன்னிடத்திலேயே, தன்னாலேயே திருப்தியாக இருப்பவன்.” இது இந்த ஸ்லோகத்தின் மிக ஆழமான பகுதி.

பொதுவாக மனிதனுடைய திருப்தி வெளிப்புறக் காரணங்களோடு இணைக்கப்பட்டிருக்கிறது. “இது இப்படி நடந்தால் நான் சந்தோஷமாக இருப்பேன்; இது எனக்குக் கிடைத்தால் நான் திருப்தியாக இருப்பேன்; இவர் என்னை இப்படிப் பேசினால் எனக்கு நிம்மதி; வீட்டில் எல்லாம் நான் எதிர்பார்த்தபடி இருந்தால் எனக்கு மனநிறைவு” என்று நம்முடைய மனம் தொடர்ந்து நிபந்தனைகளை வைத்துக்கொண்டிருக்கிறது. இந்த நிபந்தனைகளில் ஏதேனும் ஒன்று மாறினால் நம்முடைய திருப்தியும் மாறிவிடுகிறது.

ஒரு மனிதனுடைய மனநிறைவுக்கும் வெளிப்புற உலகத்திற்கும் இடையே எப்போதும் ஒரு பாலம் இருப்பது போல இருக்கிறது. மற்றவர்களின் பேச்சு, நடத்தை, பொருளாதார நிலை, உடல்நிலை, வீட்டின் சூழ்நிலை, நம்முடைய உடல் மற்றும் மனநிலை—இவை அனைத்தும் நம்முடைய திருப்தியை தீர்மானிக்கின்றன என்று நாம் நினைத்துக்கொண்டிருக்கிறோம். இந்தத் தொடர்பு இருக்கும் வரை நம்முடைய மனநிறைவு சுதந்திரமானதாக இருக்காது.

ஆனால் ஞானியின் நிலை வேறுபட்டது. “என்னுடைய திருப்திக்கு வெளியிலிருந்து எதுவும் காரணமாக இருக்க வேண்டிய அவசியம் இல்லை” என்ற சுதந்திரத்தை அவர் அடைகிறார். வெளிப்புற உலகம் மாறினாலும், அவனுடைய அடிப்படை மனநிறைவு அழியாது. மற்றவர்கள் அவனைப் புகழ்ந்தாலும் சரி, நிந்தித்தாலும் சரி; விரும்பிய பொருள் கிடைத்தாலும் சரி, கிடைக்காவிட்டாலும் சரி; சூழ்நிலை சாதகமாக இருந்தாலும் சரி, பாதகமாக இருந்தாலும் சரி—அவனுடைய பூரணத்துவம் அவற்றால் உருவாக்கப்படுவதும் இல்லை, அழிக்கப்படுவதும் இல்லை.

இதுவே “ஆத்மந்யேவ ஆத்மனா துஷ்டஃ” என்பதன் ஆழமான பொருள். தன்னைத் தவிர வேறு எதுவும் தன்னை நிறைவு செய்ய வேண்டிய அவசியமில்லை. ஆத்மாவாகத் தன்னை அறிந்தவன், தன்னுடைய உண்மையான சொரூபமே பூரணமானது என்பதைப் புரிந்துகொள்கிறான். அதனால் வெளிப்புறப் பொருட்களைப் பயன்படுத்தலாம்; அனுபவிக்கலாம்; உலக வாழ்க்கையில் செயல்படலாம். ஆனால் அவற்றைத் தன்னுடைய நிறைவின் ஆதாரமாக எடுத்துக்கொள்ள வேண்டிய கட்டாயம் இல்லை.

இதன் விளைவாக ஞானியின் மனத்தில் ஒரு மிகப் பெரிய சுதந்திரம் உருவாகிறது. “நான் சந்தோஷமாக இருப்பதற்கு உலகம் மாற வேண்டும்” என்ற நிலை மறைந்து, “என்னுடைய மனநிலையை அறிவால் மாற்றிக்கொள்ள முடியும்” என்ற புரிதல் வருகிறது. யாராவது நம்மை நிந்தித்தால், அவர்களின் வார்த்தைகள் அவர்களுடைய சுதந்திரம். அந்த வார்த்தையை நாம் எவ்வாறு பொருள் படுத்துகிறோம் என்பது நம்முடைய சுதந்திரம். நம்முடைய துயரத்திற்கு வெளிப்புற வார்த்தையே நேரடி காரணம் என்று எண்ணாமல், அதை விளக்குகின்ற மனத்தின் நிலையைப் பார்க்கத் தொடங்கும்போது, உண்மையான உள்சுதந்திரம் வளரத் தொடங்குகிறது.

இதனால் “ஸ்திதப்ரஜ்ஞன்” என்பது வெளிப்புற உலகத்தை மாற்றியவன் அல்ல; உலகம் மாறிக்கொண்டிருந்தாலும் தன்னுடைய பூரணத்துவத்தை இழக்காதவன். மற்றவர்கள் அவனுக்கு திருப்தியை கொடுக்க வேண்டும் என்ற எதிர்பார்ப்பு அவனிடம் இல்லை. அதனால் அவன் பிறரிடமும் ஒரு விதமான சுதந்திரத்துடன் நடந்து கொள்கிறான். தன்னிடத்தில் திருப்தி இல்லாதவன் தான் மற்றவர்களிடமிருந்து தொடர்ந்து அங்கீகாரம், பாராட்டு, அன்பு, ஏற்றுக்கொள்ளுதல் ஆகியவற்றை எதிர்பார்ப்பான். ஞானி தன்னிடத்தில் நிறைவாக இருப்பதால் பிறரிடமிருந்து எதையாவது பறித்துக்கொண்டு தான் நிறைவு பெற வேண்டும் என்ற மனநிலை அவனிடம் இருக்காது.

இப்போது இந்த இரண்டு இலக்கணங்களையும் ஒன்றாகப் பார்க்க வேண்டும். முதல் இலக்கணம் காமத்யாகம் — மனதைப் பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசைகளிலிருந்து விடுதலை. இரண்டாவது திருப்தி — வெளிப்புறப் பொருள்களைச் சாராமல் தன்னிடத்திலேயே நிறைவு. இவை இரண்டும் ஒன்றோடு ஒன்று தொடர்புடையவை. மனம் வெளிப்புறப் பொருட்களால் மட்டுமே நிறைவு பெறும் என்று நம்பும் வரை ஆசைகள் தொடர்ந்து தோன்றும். தன்னைப் பற்றிய அறியாமை நீங்கி, தன்னுடைய உண்மையான சொரூபத்தைப் புரிந்துகொண்டபோது, வெளிப்புறப் பொருட்களால் தன்னைப் பூரணப்படுத்த வேண்டும் என்ற கட்டாயம் விலகுகிறது. அதனால் பந்தப்படுத்தும் ஆசைகள் விலகுகின்றன; அதே நேரத்தில் தன்னிடத்திலேயே திருப்தி ஏற்படுகிறது.

இங்கு சங்கராசாரியாரின் விளக்கம் மிகவும் முக்கியமானது. ஞானியிடம் இயற்கையாக வெளிப்படும் இந்த குணங்களே ஞானத்தை அடைய முயற்சி செய்பவருக்கு சாதனையாக அமைகின்றன. ஒரு குழந்தை நடக்கக் கற்றுக்கொள்ளும்போது அது முயற்சி செய்து நடக்கிறது. வளர்ந்த மனிதன் இயற்கையாக நடக்கிறான். அதுபோல ஞானியிடம் கோபமின்மை, பற்றின்மை, அமைதி, மனநிறைவு போன்றவை இயல்பான சுபாவமாக இருக்கலாம். ஆனால் சாதகனுக்கு அவை இன்னும் முயற்சியுடன் வளர்த்துக்கொள்ள வேண்டிய சாதனைகள்.

அதனால் ஸ்திதப்ரஜ்ஞனுடைய இலக்கணத்தைப் படிக்கும்போது, “இப்படி இருக்கிற ஒருவரை நான் வெளியுலகத்தில் கண்டுபிடிக்க வேண்டும்” என்பது நோக்கம் அல்ல. மாறாக, “என்னுடைய மனநிலை இந்த இலக்கணத்தை நோக்கி எவ்வளவு முன்னேறியுள்ளது?” என்பதையே நாம் ஆராய வேண்டும். பகவான் இந்த இலக்கணத்தை மற்றவர்களை அளப்பதற்கான கருவியாகக் கொடுக்கவில்லை; நம்மையே பரிசோதித்துக்கொள்ளும் அளவுகோலாகக் கொடுத்திருக்கிறார்.

ஒருவரை அவர் அணியும் உடையை வைத்து ஞானி என்று முடிவு செய்ய முடியாது. அவர் தாடி வைத்திருக்கிறாரா, சந்நியாசி உடையில் இருக்கிறாரா, எவ்வளவு உணவு சாப்பிடுகிறார், எங்கே வசிக்கிறார், எந்த வெளிப்புற வாழ்க்கை முறையைப் பின்பற்றுகிறார் என்பவற்றை வைத்து ஸ்திதப்ரஜ்ஞ நிலையைத் தீர்மானிக்க முடியாது. பகவான் இங்கு வெளிப்புற அடையாளங்களைக் கொடுக்கவில்லை. அவர் கூறுவது முழுவதும் மனநிலையைப் பற்றிய இலக்கணங்கள்.

உண்மையில் ஒருவருடைய உள்ளத்தில் பந்தப்படுத்தும் ஆசை இருக்கிறதா, இல்லையா என்பதை வெளியில் இருந்து முழுமையாக அறிய முடியாது. அவர் தனியாக இருக்கும்போது தன்னிடத்திலேயே திருப்தியாக இருக்கிறாரா என்பதையும் மற்றொருவர் உறுதியாக அறிய முடியாது. ஆகவே இந்த ஸ்லோகத்தின் இலக்கணத்தை மற்றவர்களை மதிப்பிடுவதற்குப் பயன்படுத்துவது சரியான அணுகுமுறை அல்ல. “என்னுடைய ஆசைகள் என்னை எவ்வளவு பந்தப்படுத்துகின்றன? நான் வெளிப்புற சூழ்நிலைகளைச் சார்ந்துதான் திருப்தியாக இருக்கிறேனா? அல்லது தன்னிடத்திலேயே நிறைவை அனுபவிக்கிறேனா?” என்று நம்மையே கேட்பதற்குத்தான் இந்த ஸ்லோகம் பயன்படுகிறது.

எனவே இந்த ஸ்லோகத்தின் மையக் கருத்தை மிகவும் எளிமையாகச் சொன்னால், ஸ்திதப்ரஜ்ஞன் என்பவன் ஆசையற்ற மரப்பொருள் அல்ல; ஆசைகளால் ஆளப்படாதவன். அவன் உலகத்திலிருந்து ஓடிப்போனவன் அல்ல; உலகத்தைச் சார்ந்து தான் நிறைவடைய வேண்டும் என்ற கட்டாயத்திலிருந்து விடுபட்டவன். அவன் எதையும் அனுபவிக்கக்கூடாதவன் அல்ல; எந்த அனுபவமும் அவனுடைய உள்ளார்ந்த பூரணத்துவத்தை நிர்ணயிக்க முடியாதவன். அவனுடைய நிறைவு வெளியில் இல்லை; தன்னுடைய உண்மையான ஆத்ம சொரூபத்திலேயே உள்ளது.

ஆகவே “ப்ரஜஹாதி யதா காமாந்…” என்ற முதல் பகுதி, “எப்போது மனதைப் பந்தப்படுத்துகின்ற ஆசைகள் விலகுகின்றனவோ” என்பதைச் சொல்கிறது. “ஆத்மந்யேவாத்மனா துஷ்டஃ…” என்ற இரண்டாவது பகுதி, “எப்போது வெளிப்புறக் காரணங்களைச் சாராமல் தன்னிடத்திலேயே திருப்தி ஏற்படுகின்றதோ” என்பதைச் சொல்கிறது. இந்த இரு நிலைகளும் ஒருவருடைய வாழ்க்கையில் உறுதியாக நிலைபெறும் போது, “ஸ்திதப்ரஜ்ஞஸ்ததோச்யதே” — அப்பொழுது அவன் ஸ்திதப்ரஜ்ஞன் என்று அழைக்கப்படுகிறான்.

இந்த முதல் இரண்டு இலக்கணங்களைத் தொடர்ந்து, ஸ்திதப்ரஜ்ஞனுடைய மனநிலை இன்பம்–துன்பம், விருப்பு–வெறுப்பு, புகழ்ச்சி–நிந்தனை போன்ற வாழ்க்கையின் இருமைகளால் எவ்வாறு பாதிக்கப்படாமல் இருக்கிறது என்பதை பகவான் அடுத்தடுத்த ஸ்லோகங்களில் மேலும் விரிவாக எடுத்துரைக்கிறார். அதனால் இந்த ஐம்பத்தி ஐந்தாவது ஸ்லோகம் ஸ்திதப்ரஜ்ஞ லக்ஷணத்தின் தொடக்கமாகவும், ஞானநிஷ்டையின் உள்ளார்ந்த மனநிலையை அறிமுகப்படுத்தும் மிக முக்கியமான ஸ்லோகமாகவும் அமைந்துள்ளது.