अवाच्‍यवादांश्च बहून्‍वदिष्यन्‍ति तवाहिता: ।
निन्‍दन्‍तस्‍तव सामथ्‍‍र्यं ततो दु:खतरं नु किम् ॥ ३६ ॥

அவாச்யவாதாம்ச பஹூந் வதிஷ்யந்தி தவாஹிதா: |
நிந்தந்தஸ் தவ ஸாமர்த்யம் ததோ துக்கதரம் நு கிம் || 36 ||

பொருள்:

“உனக்கு விரோதமானவர்கள் உன்னைப் பற்றி சொல்லத் தகாத பல இழிவான வார்த்தைகளைக் கூறுவார்கள்; உன்னுடைய வீரத்தையும் திறமையையும் இகழ்ந்து நிந்திப்பார்கள். இதைவிட உனக்கு துன்பம் தரக்கூடியது வேறு என்ன இருக்க முடியும்?”

விளக்கம்:

முந்தைய ஸ்லோகங்களில் பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம், இந்த தர்ம யுத்தத்திலிருந்து விலகினால் அவனுடைய ஸ்வதர்மம் கைவிடப்படும் என்றும், அவனுடைய கீர்த்தி அழிந்து அகீர்த்தி ஏற்படும் என்றும், ஏற்கனவே உயர்ந்த மதிப்பைப் பெற்றிருந்த அவனுக்கு அந்த அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடியதாக இருக்கும் என்றும் விளக்கினார். மேலும், அவன் போரிலிருந்து விலகினால் பெரிய பெரிய மஹாரதர்கள் அவன் கருணையினால் விலகினான் என்று நினைக்காமல், பயத்தினால்தான் யுத்தத்திலிருந்து பின்வாங்கினான் என்று கருதுவார்கள் என்றும் கூறினார். இப்போதய முப்பத்தி ஆறாம் ஸ்லோகத்தில் அதே கருத்தை இன்னும் தீவிரமாக எடுத்துரைக்கிறார். குறிப்பாக, அர்ஜுனனுடைய பகைவர்கள் அவனைப் பற்றி எவ்வாறு பேசுவார்கள், அவனுடைய வீரத்தையும் திறமையையும் எவ்வாறு இகழ்வார்கள், அவற்றைக் கேட்பதால் அவனுக்கு ஏற்படக்கூடிய மனவேதனை எவ்வளவு அதிகமாக இருக்கும் என்பதை பகவான் எடுத்துக்காட்டுகிறார்.

அர்ஜுனன் ஒருவேளை, “நான் யுத்தத்திலிருந்து விலகிவிட்டாலும் பரவாயில்லை; மக்கள் என்னைப் பற்றி என்ன வேண்டுமானாலும் பேசட்டும். நான் கருணையினால் விலகினேன் என்பதை நல்லவர்கள் புரிந்துகொள்வார்கள்” என்று நினைக்கலாம். ஆனால் பகவான் அவனிடம், உன்னுடைய பகைவர்கள் உன் செயலை அப்படிப் புரிந்துகொள்ள மாட்டார்கள் என்று கூறுகிறார். அவர்கள் தங்களுக்கு சாதகமான வகையில் உன்னைப் பற்றி பேசுவார்கள். உன்னுடைய கருணையைப் பார்க்காமல், உன்னுடைய பின்வாங்கலை ஒரு பலவீனமாகக் காட்டுவார்கள். உன்னைப் பற்றியும், உன்னுடைய வீரத்தைப் பற்றியும், உன்னுடைய திறமையைப் பற்றியும் இழிவான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள்.

“அவாச்யவாதாம் ச பஹூன் வதிஷ்யந்தி தவாஹிதாஃ” என்பது இந்த ஸ்லோகத்தின் முதல் பகுதி. அவாச்யவாதான் என்றால் சொல்லக்கூடாத வார்த்தைகள், வாயால் சொல்லத் தகாத கடுமையான சொற்கள், இழிவான பேச்சுகள் என்று பொருள். பஹூன் என்றால் பல. வதிஷ்யந்தி என்றால் பேசுவார்கள், கூறுவார்கள். தவ என்றால் உன்னுடைய. அஹிதாஃ என்றால் உனக்கு நன்மை விரும்பாதவர்கள், பகைவர்கள்.

ஆகவே, “உன்னுடைய பகைவர்கள் உன்னைப் பற்றி சொல்லக்கூடாத பல கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள்” என்பதே இதன் பொருள்.

இங்கு “பகைவர்கள் உன்னைப் பற்றி பேசுவார்கள்” என்று மட்டும் பகவான் கூறவில்லை. “அவாச்யவாதான்” — வாயால் சொல்லக்கூடாத அளவுக்கு இழிவான, கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள் என்று கூறுகிறார். ஒரு மனிதனுடைய செயலை விமர்சிப்பது வேறு; அவனைத் தனிப்பட்ட முறையில் இழிவுபடுத்துவது வேறு. பகைமை கொண்டவர்கள் ஒருவருடைய தவறை மட்டும் சுட்டிக்காட்டாமல், அவருடைய குணம், திறமை, வீரியம், தகுதி ஆகிய அனைத்தையும் இழிவுபடுத்திப் பேச முயற்சி செய்யலாம்.

அதிலும் ஒரு மனிதன் சமூகத்தில் உயர்ந்த நிலையைப் பெற்றிருந்தால், அவனைப் பற்றிய அவதூறுகள் இன்னும் அதிகமாகப் பேசப்படலாம். ஏனென்றால் உயர்ந்த நிலையில் இருப்பவனைத் தாழ்த்துவதில் பகைவர்களுக்கு ஒரு வகையான மனத் திருப்தி இருக்கலாம். அர்ஜுனன் போன்ற புகழ்பெற்ற வீரன் போர்க்களத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய எதிரிகள் அதை ஒரு பெரிய வாய்ப்பாக எடுத்துக்கொள்வார்கள். “அர்ஜுனன் எங்களை எதிர்த்து நிற்க முடியாமல் பயந்து ஓடிவிட்டான்” என்று கூறுவதோடு நின்றுவிடாமல், அவனுடைய வீரத்தையும் திறமையையும் கேள்விக்குள்ளாக்குவார்கள்.

இதனால் அடுத்த வரியில் பகவான் கூறுகிறார்:

“நிந்தந்தஸ் தவ ஸாமர்த்யம்”

நிந்தந்தஸ் என்றால் நிந்தித்துக்கொண்டு, இகழ்ந்துகொண்டு, குறை கூறிக்கொண்டு என்று பொருள். தவ என்றால் உன்னுடைய. ஸாமர்த்யம் என்றால் உன்னுடைய திறமை, ஆற்றல், சாமர்த்தியம், வீரத்திறன்.

எனவே, “உன்னுடைய சாமர்த்தியத்தையும் திறமையையும் அவர்கள் நிந்தித்துக்கொண்டிருப்பார்கள்” என்று பொருள்.

இது மிகவும் முக்கியமான கருத்து. பகைவர்கள் அர்ஜுனனைப் பற்றி சாதாரணமாகப் பேசமாட்டார்கள்; அவனுடைய வீரத்திறனையே கேள்விக்குள்ளாக்குவார்கள். இதுவரை அவன் மிகச் சிறந்த வில்லாளி என்று புகழப்பட்டிருக்கிறான். போர்க்களத்தில் அவனுடைய திறமை அனைவராலும் அறியப்படுகிறது. இப்படிப்பட்டவன் யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய பகைவர்கள், “இவன் பெரிய வீரன் என்று நினைத்துக் கொண்டிருந்தோம்; ஆனால் இவன் எங்கே போய்விட்டான்?” என்று அவனுடைய திறமையை இழிவுபடுத்துவார்கள்.

ஒருவர் தன்னுடைய திறமையைப் பற்றி பெருமைப்படாமல் இருந்தாலும், பிறர் தன்னுடைய திறமையை மதிப்பது அவனுக்கு ஒரு வகையான கௌரவத்தைத் தரும். குறிப்பாக வாழ்க்கை முழுவதும் ஒரு குறிப்பிட்ட திறமையின் மூலம் புகழைப் பெற்றவர், அந்தத் திறமைக்கே இழிவு ஏற்பட்டதாகக் கேட்கும்போது மிகவும் வேதனைப்படலாம். அர்ஜுனனுடைய வாழ்க்கையில் அவனுடைய வில்லாற்றலும் வீரமும் மிக முக்கியமானவை. ஆகவே அவனுடைய சாமர்த்தியத்தையே மற்றவர்கள் கேலி செய்வது அவனுக்கு மிகுந்த மனவேதனையை ஏற்படுத்தும்.

அதனால் பகவான் கடைசியில் ஒரு கேள்வியை எழுப்புகிறார்:

“ததோ துக்கதரம் நு கிம்?”

தத: என்றால் “அதைக் காட்டிலும்” அல்லது “அதற்குப் பிறகு”. துக்கதரம் என்றால் அதைவிட அதிகமான துன்பம். நு கிம் என்றால் “வேறு என்ன இருக்கிறது?” அல்லது “வேறு ஏதாவது இருக்கிறதா?” என்ற கேள்வி வடிவம்.

எனவே, “இதைவிட வேறு அதிகமான துன்பம் என்ன இருக்க முடியும்?” என்று பகவான் கேட்கிறார்.

இது வெறும் தகவலைக் கேட்கும் கேள்வி அல்ல. இது ஒரு ஆக்ஷேபம், அதாவது வலியுறுத்திக் கூறப்படும் கேள்வி. “உன்னைப் பற்றி உன்னுடைய பகைவர்கள் வாயால் சொல்லக்கூடாத கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசுவதையும், உன்னுடைய வீரத்தையும் சாமர்த்தியத்தையும் இழிவுபடுத்துவதையும் கேட்பதைவிட வேறு பெரிய துன்பம் என்ன இருக்க முடியும்?” என்று பகவான் அர்ஜுனனுடைய மனத்தைக் கேள்விக்குள் கொண்டு வருகிறார்.

இங்கு பகவான் மீண்டும் அர்ஜுனனுடைய மனநிலையை அடிப்படையாகக் கொண்டு பேசுகிறார். ஒரு ஞானி புகழையும் இகழ்ச்சியையும் சமமாகப் பார்க்கக்கூடும். பிறர் தன்னைப் பற்றி என்ன சொல்கிறார்கள் என்பதைப் பற்றிய பற்றிலிருந்து அவன் விடுபட்டிருக்கலாம். ஆனால் அர்ஜுனன் அந்த நிலையை இன்னும் அடையவில்லை. அவன் ஒரு க்ஷத்திரியன். அவனுடைய வாழ்க்கையில் வீரமும் கீர்த்தியும் கௌரவமும் முக்கியமான மதிப்புகளாக உள்ளன. அவன் பெற்றுள்ள புகழை அவன் அறிந்திருக்கிறான். அவனைப் பற்றி பெரிய வீரர்கள் வைத்திருக்கும் மதிப்பையும் அவன் அறிந்திருக்கிறான். ஆகவே, அதே மனிதர்கள் அவனை இழிவுபடுத்திப் பேசினால், அது அவனுடைய மனத்தில் மிகப் பெரிய பாதிப்பை ஏற்படுத்தும்.

சிலர் பிறர் தன்னைப் பற்றி என்ன சொன்னாலும் கவலைப்படாமல் இருக்கலாம். அவர்கள் மனம் மிகவும் கடினமாக இருக்கலாம் அல்லது புகழ்–இகழ்ச்சியில் அதிகப் பற்றில்லாமல் இருக்கலாம். ஆனால் உணர்வுபூர்வமாகவும், கௌரவ உணர்வுடனும் வாழ்பவர்களுக்கு பிறர் கூறும் அவமதிப்பான வார்த்தைகள் மிகவும் ஆழமாகப் பாதிக்கக்கூடும். குறிப்பாக ஒருவர் நீண்ட காலமாக நல்ல பெயரையும் மரியாதையையும் பெற்றிருந்தால், அந்தப் பெயருக்கு நேர்மாறான வார்த்தைகளைக் கேட்பது அவருக்கு மிகுந்த துன்பத்தை ஏற்படுத்தும்.

அர்ஜுனனுடைய நிலை இதைவிடவும் தீவிரமானது. அவன் போர்க்களத்தில் நிற்கிறான். அவனைச் சுற்றிலும் அவனுடைய எதிரிகள் இருக்கிறார்கள். அவன் அவர்களிடமிருந்து பின்வாங்கினால், அவர்கள் அதைக் கருணையாகப் பார்க்க வாய்ப்பு குறைவு. அவர்களுக்கு அது ஒரு வெற்றியாகவும், அர்ஜுனனுடைய பலவீனமாகவும் தோன்றும். அவர்கள் தங்களுடைய வெற்றியை உயர்த்திக் காட்டுவதற்காக அர்ஜுனனுடைய திறமையையே இழிவுபடுத்துவார்கள்.

ஒரு மனிதன் தன்னுடைய திறமைக்காகப் புகழ்பெற்றிருக்கும்போது, அவனுடைய திறமையைத் தாழ்த்திப் பேசுவது அவனுடைய மனத்தில் நேரடியாகத் தாக்கத்தை ஏற்படுத்தும். “நீ பெரிய வீரன் என்று நினைத்தாயா? உண்மையில் உன்னிடம் அந்தத் திறமை இல்லை” என்று பகைவர்கள் கூறினால், அது வெறும் வார்த்தையாக இருந்தாலும், புகழைப் பற்றிய பற்றுள்ள ஒருவருக்கு மிகுந்த வேதனையாக இருக்கலாம். இதைத்தான் பகவான் “நிந்தந்தஸ் தவ ஸாமர்த்யம்” என்று குறிப்பாக எடுத்துக்காட்டுகிறார்.

இதன் மூலம் முப்பத்தி நான்கு, முப்பத்தி ஐந்து, முப்பத்தி ஆறு ஆகிய மூன்று ஸ்லோகங்களும் ஒன்றோடு ஒன்று நெருக்கமாகத் தொடர்புடையவை என்பதைப் புரிந்துகொள்ளலாம். முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் அகீர்த்தி வரும் என்று கூறினார். முப்பத்தி ஐந்தாம் ஸ்லோகத்தில் அந்த அகீர்த்தி எவ்வாறு உருவாகும் என்பதை விளக்கினார் — மஹாரதர்கள் அர்ஜுனன் பயந்துதான் யுத்தத்திலிருந்து விலகினான் என்று நினைப்பார்கள்; அவனை உயர்வாக மதித்தவர்களிடத்திலேயே அவன் மதிப்பிழப்பான். முப்பத்தி ஆறாம் ஸ்லோகத்தில் அதற்கும் மேலாக, அவனுடைய பகைவர்கள் வாயால் சொல்லக்கூடாத கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள்; அவனுடைய சாமர்த்தியத்தையே நிந்திப்பார்கள் என்று விளக்குகிறார்.

இவ்வாறு பகவான் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் ஏற்படக்கூடிய துன்பத்தை படிப்படியாக அதிகரித்துக் காட்டுகிறார். முதலில் கீர்த்தி இழப்பு. அடுத்து, தன்னை மதித்தவர்களிடையே மதிப்பு இழப்பு. பின்னர், பகைவர்களின் கடுமையான இகழ்ச்சி. இறுதியில், “இதைவிட வேறு அதிகமான துன்பம் என்ன இருக்க முடியும்?” என்று கேட்கிறார். இதன் மூலம் அர்ஜுனன் தன்னுடைய கடமையை விட்டுவிட்டு விலகுவது அவனுக்கு உண்மையில் அமைதியைத் தராது என்பதை உணர்த்துகிறார்.

அர்ஜுனன் ஒருவேளை, “நான் யுத்தம் செய்யாமல் இருந்தால் என் மனம் அமைதியாகிவிடும்; யாரையும் கொல்ல வேண்டியதில்லை; பீஷ்மர், துரோணர் போன்ற பெரியவர்களைக் கொன்ற பாபமும் எனக்கு வராது” என்று நினைத்திருக்கலாம். ஆனால் பகவான், “நீ யுத்தத்தை விட்டுவிட்டால் மன அமைதி கிடைக்கும் என்று நினைக்காதே. மாறாக, உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தை விட்டுவிட்ட குற்ற உணர்வு, கீர்த்தி இழப்பு, பகைவர்களின் இகழ்ச்சி, உன் திறமைக்கே ஏற்படும் அவமதிப்பு ஆகியவை உன்னைத் தொடர்ந்து துன்பப்படுத்தும்” என்று காட்டுகிறார்.

இங்கு “உலகம் என்ன சொல்கிறது?” என்ற கேள்வியை மட்டும் முக்கியமாக எடுத்துக்கொள்ளக் கூடாது. அதன் பின்னால் ஒரு ஆழமான கருத்து இருக்கிறது. ஒருவன் தன்னுடைய தர்மமான கடமையைச் செய்யாமல் விலகும்போது, அவனுடைய உள்ளார்ந்த சுயமதிப்பும் பாதிக்கப்படலாம். “நான் செய்ய வேண்டியதைச் செய்யவில்லை” என்ற உணர்வு மனத்தில் துன்பத்தை ஏற்படுத்தும். வெளியில் மக்கள் இகழ்வதும் ஒரு துன்பம்; உள்ளுக்குள் தன்னுடைய கடமையை விட்டுவிட்டோம் என்ற உணர்வும் ஒரு துன்பம். இரண்டுமே மன அமைதியைப் பாதிக்கலாம்.

இந்த ஸ்லோகத்தின் விளக்கத்தில் “அவாச்யவாதம்” என்ற சொல்லுக்கு முக்கியத்துவம் உள்ளது. மனிதர்கள் கருத்து வேறுபாட்டை வெளிப்படுத்தலாம்; விமர்சனம் செய்யலாம்; ஒரு செயலைத் தவறு என்று கூறலாம். ஆனால் பகைமை காரணமாக ஒருவரைப் பற்றிய இழிவான, சொல்லக்கூடாத வார்த்தைகளைப் பயன்படுத்துவது வேறு. அர்ஜுனன் யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய எதிரிகள் அத்தகைய கடுமையான வார்த்தைகளைப் பயன்படுத்துவார்கள் என்று பகவான் கூறுகிறார்.

அவர்களுக்கு அர்ஜுனனுடைய கருணையின் உண்மையான நோக்கம் முக்கியமல்ல. அவர்களுக்கு முக்கியமானது தங்களுடைய எதிரியான அர்ஜுனனைத் தாழ்த்துவது. அதனால் அவனுடைய செயலைத் தங்களுக்குச் சாதகமாக விளக்கி, அவனைப் பற்றிய அவப்பெயரை உருவாக்குவார்கள். “அவன் பெரிய வீரன் அல்ல; பயந்துவிட்டான்” என்று கூறுவார்கள். அவனுடைய சாமர்த்தியத்தையும் திறமையையும் கேலி செய்வார்கள். இதனால் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் மிகுந்த வேதனை ஏற்படும் என்று பகவான் கூறுகிறார்.

இந்த நிலை நமது வாழ்க்கையிலும் சில அளவில் காணப்படுகிறது. ஒருவர் சமூகத்தில் ஒரு நல்ல பெயரைப் பெற்றிருந்தால், அவருடைய ஒரு தவறான செயலை சிலர் பெரிதாக்கிப் பேசலாம். அவருடைய பழைய நல்ல செயல்களை மறந்துவிட்டு, அந்த ஒரு தவறை மட்டும் அடிப்படையாகக் கொண்டு அவருடைய திறமை, குணம், தகுதி ஆகியவற்றையே கேள்விக்குள்ளாக்கலாம். குறிப்பாக நமக்கு எதிராக இருப்பவர்கள், நம்முடைய தவறைத் தங்களுடைய வாதத்திற்கு ஆதாரமாகப் பயன்படுத்தலாம். இதனால், ஒரு மனிதன் தன்னுடைய செயல்களின் விளைவுகளைப் பற்றி சிந்தித்து நடக்க வேண்டும் என்பதையும் இந்த ஸ்லோகம் உணர்த்துகிறது.

ஆனால் இதை “எப்போதும் பிறர் என்ன சொல்வார்கள் என்ற பயத்தில் வாழ வேண்டும்” என்று எடுத்துக்கொள்ளக்கூடாது. உயர்ந்த ஞானப் பார்வையில் புகழும் இகழ்ச்சியும் இரண்டும் நிலையற்றவை. ஒரு மனிதன் தன்னுடைய உண்மையான மதிப்பை பிறருடைய வார்த்தைகளில் தேடக்கூடாது. ஆனால் இங்கு பகவான் அர்ஜுனனுடைய தற்போதைய மனநிலையை அடிப்படையாகக் கொண்டு அவனைத் தர்மத்தின் பக்கம் திருப்புகிறார். அவனுடைய க்ஷத்திரிய இயல்பில் கீர்த்திக்கும் வீரத்திற்கும் இருக்கும் முக்கியத்துவத்தை அறிந்து, அதையே உபதேசத்தின் ஒரு கருவியாகப் பயன்படுத்துகிறார்.

இதனால் இந்த ஸ்லோகம் பகவானுடைய உபதேச முறையின் ஒரு சிறந்த எடுத்துக்காட்டாகவும் அமைகிறது. ஒரே கருத்தை ஒரே விதமாகச் சொல்லாமல், கேட்பவருடைய மனநிலைக்கு ஏற்ப பல்வேறு கோணங்களில் விளக்குகிறார். அர்ஜுனன் ஆத்ம தத்துவத்தைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டிய இடத்தில் ஆத்மாவைப் பற்றி விளக்குகிறார். அவனுடைய கடமையைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டிய இடத்தில் ஸ்வதர்மத்தை விளக்குகிறார். அவன் கடமையைத் தவிர்க்க நினைக்கும் போது அதன் தீமைகளை எடுத்துக்காட்டுகிறார். புகழ்–இகழ்ச்சி அவனுடைய மனத்தில் முக்கியமாக இருக்கும் போது கீர்த்தி இழப்பை எடுத்துக்காட்டுகிறார். இவ்வாறு படிப்படியாக அவனுடைய மனக்குழப்பத்தை அகற்றுகிறார்.

முழு ஸ்லோகத்தின் பொருளை எளிமையாக எடுத்துக்கொண்டால், “உன்னுடைய பகைவர்கள் உன்னைப் பற்றி வாயால் சொல்லக்கூடாத பல இழிவான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள். உன்னுடைய சாமர்த்தியத்தையும் வீரத்திறனையும் நிந்திப்பார்கள். இதைவிட உனக்கு அதிகமான துன்பம் வேறு என்ன இருக்க முடியும்?” என்பதாகும்.

இங்கு “ததோ துக்கதரம் நு கிம்” என்ற இறுதி வாக்கியம் மிகவும் ஆழமானது. “இதைவிட வேறு என்ன துன்பம்?” என்று பகவான் கேட்பதன் மூலம், அர்ஜுனன் தன்னுடைய மனநிலையைத் தானே ஆராயும்படி செய்கிறார். “நான் யுத்தத்தை விட்டுவிட்டால் உண்மையில் அமைதியாக இருப்பேனா? அல்லது அதனால் இன்னும் பெரிய துன்பங்கள் உருவாகுமா?” என்று அவன் சிந்திக்க வேண்டிய நிலை ஏற்படுகிறது.

இவ்வாறு முப்பத்தி ஆறாம் ஸ்லோகத்தில் பகவான் முந்தைய மூன்று ஸ்லோகங்களின் கருத்தை மேலும் வலுப்படுத்துகிறார். தர்மமான கடமையை விட்டுவிட்டால் கீர்த்தி அழியும்; மஹாரதர்கள் பயத்தினால் விலகினான் என்று நினைப்பார்கள்; அவனை மதித்தவர்கள் அவனைத் தாழ்வாகக் கருதுவார்கள்; அவனுடைய பகைவர்கள் வாயால் சொல்லக்கூடாத கடுமையான வார்த்தைகளைப் பேசுவார்கள்; அவனுடைய சாமர்த்தியத்தையே நிந்திப்பார்கள். இவற்றைக் கேட்டு வாழ்வதைவிட வேறு அதிகமான துன்பம் என்ன இருக்க முடியும் என்று பகவான் கேட்கிறார்.

ஆகவே, இந்த ஸ்லோகத்தின் மையச் செய்தி என்னவென்றால், தர்மமான கடமையைச் செய்யாமல் விலகுவது பிரச்சினையைத் தீர்க்காது; மாறாக, வெளிப்புற இகழ்ச்சியையும், கீர்த்தி இழப்பையும், பிறர் நிந்தனையையும், தன்னுடைய திறமைக்கே ஏற்படும் அவமதிப்பையும் ஏற்படுத்தக்கூடும். குறிப்பாக அர்ஜுனனைப் போன்ற கீர்த்தியையும் வீரப் புகழையும் பெற்ற க்ஷத்திரியனுக்கு இத்தகைய நிலை மிகுந்த மனவேதனையைத் தரும். எனவே, உண்மையான தர்மக் கடமை எது என்பதை அறிந்து, தனிப்பட்ட பாசம் மற்றும் தயக்கத்தைத் தாண்டி, தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தை நிறைவேற்ற வேண்டும் என்பதையே பகவான் தொடர்ந்து வலியுறுத்துகிறார்