भयाद्रणादुपरतं मंस्‍यन्‍ते त्‍वां महारथा: ।
येषां च त्‍वं बहुमतो भूत्‍वा यास्‍सि लाघवम् ॥ ३५ ॥

பயாத் ரணாத் உபரதம் மம்ஸ்யந்தே த்வாம் மஹாரதா: |
யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா யாஸ்யசி லாகவம் || 35 ||

பொருள்:

“மஹாரதர்கள் உன்னை போருக்கு அஞ்சிப் போரிலிருந்து விலகியவன் என்று நினைப்பார்கள். மேலும், இதுவரை உன்னை மிகவும் மதித்து வந்தவர்களிடையே நீ மதிப்பையும் மரியாதையையும் இழந்து தாழ்வடைவாய்.”

விளக்கம்:

முந்தைய முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம், நீ இந்த தர்ம யுத்தத்திலிருந்து விலகினால் உனக்கு அகீர்த்தி ஏற்படும்; ஏற்கனவே புகழையும் கௌரவத்தையும் பெற்றுள்ள உனக்கு அந்த அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடியதாக இருக்கும் என்று எச்சரித்தார். இப்போது முப்பத்தி ஐந்தாம் ஸ்லோகத்தில், அர்ஜுனன் யுத்தத்திலிருந்து விலகினால் அந்த அகீர்த்தி எவ்வாறு உருவாகும் என்பதை இன்னும் தெளிவாக விளக்குகிறார். அர்ஜுனன் ஒருவேளை, “நான் யுத்தத்தை விட்டுச் சென்றால் எல்லோரும் என்னை இகழ்வார்கள் என்று எப்படி உறுதியாகச் சொல்ல முடியும்? நான் பயத்தினால் யுத்தத்தை விட்டு ஓடவில்லை; பீஷ்மர், துரோணர் போன்ற பெரியவர்களிடம் எனக்குள்ள இரக்கத்தினாலும் கருணையினாலும் யுத்தத்தைத் தவிர்க்கிறேன் என்று மக்கள் நினைக்கலாம் அல்லவா? அவர்கள் என்னை ஒரு கருணை உள்ள மனிதனாகவும், இரக்கமுள்ள வீரனாகவும் புகழலாம் அல்லவா?” என்று நினைக்கக்கூடும். அந்த எண்ணத்திற்கும் பகவான் இங்கே பதிலளிக்கிறார்.

“நீ கருணையினால் யுத்தத்திலிருந்து விலகினாய் என்று அவர்கள் நினைக்கமாட்டார்கள். மாறாக, நீ பயந்துதான் யுத்தத்தை விட்டுவிட்டாய் என்று நினைப்பார்கள்” என்று பகவான் தெளிவாகக் கூறுகிறார். அதாவது அர்ஜுனன் தன்னுடைய மனத்தில் ஒரு காரணத்தை வைத்துக்கொண்டு யுத்தத்திலிருந்து விலகினாலும், மற்றவர்கள் அவனுடைய செயலை வேறு விதமாகப் புரிந்துகொள்ளக்கூடும். ஒரு மனிதன் தன்னுடைய செயலுக்கான உண்மையான காரணத்தைத் தானே அறிந்திருக்கலாம்; ஆனால் சமூகம் அந்தச் செயலைத் தன்னுடைய பார்வையில் மதிப்பிடும். குறிப்பாக போர்க்களம் போன்ற சூழ்நிலையில், ஒருவன் திடீரென்று யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், எதிரிகள் அவனுடைய கருணையைப் பற்றி பேசுவதைவிட, அவன் பயந்துவிட்டான் என்றே பேசுவதற்கான வாய்ப்பு அதிகம்.

“பயாத் ரணாத் உபரதம்” என்பதே இந்த ஸ்லோகத்தின் முதல் முக்கியமான பகுதி. பயாத் என்றால் பயத்தினால். ரணாத் என்றால் யுத்தத்திலிருந்து அல்லது போர்க்களத்திலிருந்து. உபரதம் என்றால் விலகியவன், பின்வாங்கியவன், யுத்தத்தை நிறுத்தியவன் என்று பொருள். ஆகவே, “பயாத் ரணாத் உபரதம்” என்றால், “பயத்தினால் யுத்தத்திலிருந்து விலகிவிட்டான்” என்று பொருள்.

பகவான் இங்கு அர்ஜுனனுடைய உள்ளத்தில் இருக்கும் ஒரு சாத்தியமான எண்ணத்தை முன்கூட்டியே எடுத்துக்கொண்டு அதற்குப் பதிலளிக்கிறார். “நான் இரக்கத்தினால் விலகுகிறேன் என்று நான் சொன்னால் மக்கள் அதை ஏற்றுக்கொள்வார்கள்” என்று அர்ஜுனன் நினைக்கலாம். ஆனால் போர்க்களத்தில் இருக்கும் எதிரிகள் அவ்வாறு ஏற்றுக்கொள்ளமாட்டார்கள். அவர்கள் தங்களுக்கு சாதகமான வகையில் அர்ஜுனனுடைய செயலைப் பயன்படுத்திக் கொள்வார்கள். “அர்ஜுனன் பயந்துவிட்டான்; அதனால்தான் யுத்தத்திலிருந்து விலகிவிட்டான்” என்று கூறுவார்கள்.

அது கர்ணன் போன்ற பெரிய வீரர்களாக இருந்தாலும் சரி, சாதாரணப் போர்வீரர்களாக இருந்தாலும் சரி, அவர்கள் அர்ஜுனனுடைய கருணையைப் புரிந்துகொள்ள முயற்சி செய்யமாட்டார்கள். மாறாக, அவனுடைய பின்வாங்கலைத் தங்களுடைய வெற்றியாகக் காட்ட முயல்வார்கள். “எங்களை எதிர்த்து நிற்கத் துணிவு இல்லாமல் அர்ஜுனன் ஓடிவிட்டான்” என்று பேசுவார்கள். அவனுடைய வீரப் புகழை குறைப்பதற்கான ஒரு வாய்ப்பாக இதைப் பயன்படுத்திக் கொள்வார்கள்.

இதில் மனித சமுதாயத்தின் ஒரு சாதாரண மனநிலையையும் பார்க்க முடிகிறது. ஒருவர் ஒரு சூழ்நிலையிலிருந்து விலகும்போது, அவர் கூறும் உண்மையான காரணத்தை எல்லோரும் ஏற்றுக்கொள்வார்கள் என்று அவசியமில்லை. குறிப்பாக அவருக்கு எதிராக இருப்பவர்கள், அந்தச் செயலைத் தங்களுக்குச் சாதகமாக விளக்கிக்கொள்ளலாம். ஒரு அரசியல் அல்லது சமூக சூழ்நிலையில் ஒருவர் பின்வாங்கினால், “அவர் உயர்ந்த நோக்கத்திற்காக விலகினார்” என்று அனைவரும் சொல்லமாட்டார்கள்; சிலர் “அவர் பயந்துவிட்டார்” என்று கூறலாம். இதே மனநிலைதான் இங்கும் பகவானால் சுட்டிக்காட்டப்படுகிறது.

அடுத்ததாக பகவான் கூறுகிறார்:

“மம்ஸ்யந்தே த்வாம் மஹாரதாஃ”

மம்ஸ்யந்தே என்றால் நினைப்பார்கள், கருதுவார்கள். த்வாம் என்றால் உன்னை. மஹாரதாஃ என்றால் பெரிய பெரிய வீரர்கள், சிறந்த போர்வீரர்கள். எனவே, “பெரிய வீரர்கள் உன்னை இப்படித்தான் கருதுவார்கள்” என்று பொருள்.

இங்கு பகவான் சாதாரண மக்களை மட்டும் குறிப்பிடவில்லை. போர்க்களத்தில் உள்ள மஹாரதர்கள் — மிகச் சிறந்த வீரர்கள் — கூட அர்ஜுனனைப் பற்றி “அவன் பயத்தினால்தான் யுத்தத்திலிருந்து விலகினான்” என்று நினைப்பார்கள் என்கிறார். அர்ஜுனன் எந்த வீரர்களின் முன்னிலையில் தன்னுடைய வீரத்தைக் காட்டி புகழ் பெற்றானோ, அந்த வீரர்களே அவனுடைய பின்வாங்கலை அவனுடைய பயமாகக் கருதுவார்கள்.

இதனால் முந்தைய ஸ்லோகத்தில் கூறப்பட்ட அகீர்த்தி இன்னும் தீவிரமாகிறது. “மக்கள் உன்னைப் பற்றி இகழ்ச்சியாகப் பேசுவார்கள்” என்று மட்டும் கூறிய பகவான், இப்போது “உன்னுடைய வீரத்தை நன்கு அறிந்திருக்கும் மஹாரதர்களே உன்னைப் பற்றி தவறாகக் கருதுவார்கள்” என்று கூறுகிறார். அதாவது அர்ஜுனனுடைய புகழ் எங்கிருந்து வந்ததோ, அதே இடத்திலேயே அவனுடைய கௌரவம் குறையும்.

அர்ஜுனன் போர்க்களத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய செயல் அவனுடைய மனத்தில் உயர்ந்த கருணையாகத் தோன்றலாம். ஆனால் எதிரிகள் அதை அப்படிப் பார்க்கமாட்டார்கள். அவர்களுக்கு அர்ஜுனன் ஒரு வலிமையான எதிரி. அந்த எதிரி போரிலிருந்து விலகினால், அதைத் தங்களுடைய வெற்றியாகவே அவர்கள் கருதுவார்கள். “அவன் எங்களைப் பார்த்து பயந்துவிட்டான்” என்று கூறுவார்கள். இவ்வாறு அவனுடைய கருணை, அவர்களுடைய பார்வையில் கோழைத்தனமாக மாற்றப்பட்டுவிடும்.

இங்கு ஒரு முக்கியமான உளவியல் உண்மையை பகவான் பயன்படுத்துகிறார். ஒருவர் தன்னைப் பற்றி என்ன நினைக்கிறார் என்பது ஒரு விஷயம்; மற்றவர்கள் அவரைப் பற்றி என்ன நினைக்கிறார்கள் என்பது இன்னொரு விஷயம். நாம் நம்முடைய செயலை ஒரு குறிப்பிட்ட நோக்கத்துடன் செய்தாலும், அதை மற்றவர்கள் வேறு விதமாகப் புரிந்துகொள்ளலாம். குறிப்பாக நமக்கு எதிராக இருப்பவர்கள், நம்முடைய செயலில் உள்ள நல்ல நோக்கத்தை ஏற்றுக்கொள்ளாமல், அதில் குறை காண முயற்சி செய்வார்கள்.

அடுத்த வரியில் பகவான் அர்ஜுனனுடைய மிக முக்கியமான மனநிலையை மீண்டும் நினைவுபடுத்துகிறார்:

“யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா”

யேஷாம் என்றால் “எவர்களிடத்தில்” அல்லது “யாரிடத்தில்”. ச என்றால் “மேலும்”. த்வம் என்றால் “நீ”. பஹுமதோ என்றால் மிகுந்த மதிப்பைப் பெற்றவன், மரியாதைக்குரியவன், உயர்ந்தவராகக் கருதப்பட்டவன். பூத்வா என்றால் அப்படிப்பட்ட நிலையை அடைந்து.

எனவே, “எவர்களிடத்தில் நீ மிகுந்த மதிப்பைப் பெற்றிருந்தாயோ” என்று பொருள்.

இது மிகவும் முக்கியமானது. பகவான் “எல்லோரிடமும் நீ மதிப்பை இழப்பாய்” என்று மட்டும் கூறவில்லை. “எவர்களிடத்தில் நீ ஏற்கனவே மிகுந்த மதிப்பையும் மரியாதையையும் பெற்றிருக்கிறாயோ, அவர்களிடத்திலேயே நீ சிறுமையை அடைவாய்” என்று கூறுகிறார்.

அர்ஜுனனுடைய நிலை இதுதான். அவன் ஒரு சாதாரண வீரன் அல்ல. மஹாரதர்களிடையிலும், அரசர்களிடையிலும், போர்வீரர்களிடையிலும், பொதுமக்களிடையிலும் அவனுக்கு மிகுந்த மரியாதை உள்ளது. அவனுடைய வீரமும் வில்லாற்றலும் அனைவராலும் அறியப்பட்டவை. அவன் இப்படிப்பட்ட உயர்ந்த மதிப்பைப் பெற்ற பிறகு, யுத்தத்திலிருந்து பின்வாங்கினால், அதே மக்கள் அவனைத் தாழ்வாகப் பார்க்கத் தொடங்குவார்கள்.

இதுதான் அடுத்த வார்த்தையான “யாஸ்யசி லாகவம்” என்பதன் பொருள்.

லாகவம் என்றால் சிறுமை, மதிப்புக் குறைவு, தாழ்வு, முக்கியத்துவம் இழந்த நிலை. வழக்கில் நாம் “அவர் ரொம்பக் கீழே போய்விட்டார்”, “அவருடைய மதிப்பு குறைந்துவிட்டது”, என்று சொல்வது போன்ற ஒரு கருத்தை இங்கு புரிந்துகொள்ளலாம். ஒருவரை உயர்ந்தவராக நினைத்துக் கொண்டிருந்தவர்களிடத்திலேயே அவர் தாழ்வானவராகக் கருதப்படுவது மிகவும் வேதனையான அனுபவமாக இருக்கும்.

இதனால் “யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா யாஸ்யசி லாகவம்” என்றால், “எவர்களிடத்தில் நீ இதுவரை மிகுந்த மதிப்பையும் மரியாதையையும் பெற்றிருந்தாயோ, அவர்களிடத்திலேயே நீ மதிப்பிழந்து சிறுமையான நிலையை அடைவாய்” என்று பொருள்.

ஒருவர் மீது மற்றவர்கள் உயர்ந்த அபிமானத்தையும் எதிர்பார்ப்பையும் வைத்திருக்கும்போது, அந்த மனிதன் அதற்குத் தகுந்தவாறு நடந்து கொள்ளவில்லை என்றால் ஏற்படும் ஏமாற்றம் மிகப் பெரியதாக இருக்கும். “நீயா இப்படி செய்தாய்?” என்ற ஒரு வார்த்தையே சில சமயங்களில் மிகுந்த வேதனையை ஏற்படுத்தும். ஏனென்றால் அந்த வார்த்தைக்குள் முன்பு இருந்த உயர்ந்த மதிப்பும், இப்போது ஏற்பட்டுள்ள வீழ்ச்சியும் இரண்டும் அடங்கியிருக்கின்றன.

ஒருவரை நாம் மிகவும் உயர்ந்தவராக நினைத்திருந்தால், அவர் செய்யக்கூடாது என்று நினைத்த ஒரு செயலைச் செய்துவிட்டால், அந்த ஏமாற்றம் சாதாரணமாக இருக்காது. “இவர் இப்படிச் செய்வார் என்று நாம் எதிர்பார்க்கவே இல்லை” என்ற உணர்வு ஏற்படும். இதுதான் இங்கு பஹுமதம் → லாகவம் என்ற மாற்றமாகக் காட்டப்படுகிறது. முன்பு உயர்ந்த மரியாதை; பின்னர் அதே இடத்தில் சிறுமை.

அர்ஜுனனுக்கு இது மிகப் பெரிய மனவேதனையாக இருக்கும். அவன் பல ஆண்டுகளாகப் பெற்ற வீரப் புகழும், அவனுடைய திறமைக்குக் கிடைத்த மரியாதையும், அவன் செய்த வீரச் செயல்களால் உருவான கௌரவமும் ஒரே ஒரு செயலில் கேள்விக்குறியாகிவிடும். “தர்ம யுத்தம் வந்தபோது அர்ஜுனன் பின்வாங்கிவிட்டான்” என்ற கருத்து அவனுடைய முந்தைய புகழையே பாதிக்கும்.

இங்கு பகவான் மீண்டும் ஒரு முக்கியமான உளவியல் உண்மையை எடுத்துக்காட்டுகிறார். புகழ் அதிகமாக இருந்தால், புகழ் இழப்பின் வேதனையும் அதிகமாக இருக்கும். மதிப்பு இல்லாதவருக்கு மதிப்பு இழப்பு குறைவாகத் தோன்றலாம். ஆனால் மிகுந்த மதிப்பைப் பெற்றவருக்கு அந்த மதிப்பை இழப்பது மிகவும் வேதனையாக இருக்கும். இதனால் தான்  முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் “ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்த்திர் மரணாத் அதிரிச்யதே” என்று கூறினார். ஏற்கனவே கௌரவத்தைப் பெற்றவனுக்கு அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடியது. இப்போது முப்பத்தி ஐந்தாம் ஸ்லோகத்தில், அந்த அகீர்த்தி எப்படி உருவாகும் என்பதை விளக்குகிறார்.

இந்த விளக்கம் மனித வாழ்க்கையின் சாதாரண உளவியலுடனும் தொடர்புடையது. ஒருவர் நீண்ட காலமாகப் பதவி, அதிகாரம், மரியாதை, புகழ் ஆகியவற்றை அனுபவித்து வந்தால், அவற்றோடு அவருடைய மனம் பழகிவிடும். பின்னர் அந்தப் பதவியோ அதிகாரமோ இல்லாமல் போனால், அவருடைய மனத்தில் ஒரு வெற்றிடம் தோன்றலாம். முன்பு அவரைச் சுற்றி இருந்தவர்கள் பின்னர் அவரை சாதாரண மனிதராக மட்டுமே பார்க்கத் தொடங்கினால், அந்த மாற்றத்தை ஏற்றுக்கொள்வது கடினமாக இருக்கலாம். குறிப்பாக ஒருவர் தன்னுடைய பதவியையே தன்னுடைய உண்மையான மதிப்பாகக் கருதி வாழ்ந்திருந்தால், பதவி இழப்பு அவருடைய அகங்காரத்திற்கு பெரிய அதிர்ச்சியாக அமையும்.

ஆனால் உண்மையான மதிப்பு பதவியிலிருந்தோ பொருளிலிருந்தோ மட்டும் வருவதில்லை. நேர்மை, நல்ல குணம், தர்மம், அறிவு, தியாகம், பிறருக்கு உதவும் மனம் போன்றவற்றிலிருந்து வரும் மதிப்பு மிகவும் உயர்ந்தது. பதவி போனாலும் அந்த மதிப்பு போகாது. இந்த உண்மையை பின்னர் கீதையின் உயர்ந்த போதனைகளில் மேலும் தெளிவாகப் புரிந்துகொள்ளலாம். இங்கு பகவான் அர்ஜுனனுடைய தற்போதைய மனநிலையை அடிப்படையாகக் கொண்டு, அவனுக்கு நன்கு புரியும் கீர்த்தி–அகீர்த்தி என்ற மொழியில் உபதேசிக்கிறார்.

அர்ஜுனன் தன்னுடைய கருணையை ஒரு உயர்ந்த காரணமாகக் கருதி யுத்தத்திலிருந்து விலக நினைக்கிறான். ஆனால் பகவான் அவனிடம், “உன்னுடைய உள்ளார்ந்த நோக்கம் எவ்வளவு உயர்ந்ததாக இருந்தாலும், அந்தச் செயலைச் சமூகம் எப்படி பார்க்கும் என்பதையும் கவனிக்க வேண்டும்” என்று சுட்டிக்காட்டுகிறார். குறிப்பாக இது தர்ம யுத்தம் என்று தெளிவாக இருக்கும் நிலையில், அதிலிருந்து விலகுவது கருணையாகப் பார்க்கப்படாமல், பயமாகப் பார்க்கப்படும் என்று கூறுகிறார்.

இங்கு “மற்றவர்கள் தவறாக நினைத்தால் நான் ஏன் கவலைப்பட வேண்டும்?” என்ற கேள்வியும் எழலாம். உயர்ந்த ஞான நிலையை அடைந்த ஒருவருக்கு புகழும் இகழ்ச்சியும் சமமாக இருக்க வேண்டும். ஆனால் அர்ஜுனன் அந்த நிலையில் இல்லை. அவனுடைய தற்போதைய மனநிலையில் கீர்த்திக்கும் வீரத்திற்கும் முக்கியத்துவம் உள்ளது. எனவே, அவன் மனத்தில் இருக்கும் அந்தப் பற்றை பகவான் முதலில் பயன்படுத்தி, அவனைத் தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தின் பக்கம் திருப்புகிறார்.

இதனால் இந்த ஸ்லோகத்தின் நோக்கம் வெறும் “மக்கள் என்ன சொல்வார்கள் என்று பயந்து கடமையைச் செய்” என்பதல்ல. அதன் ஆழமான கருத்து என்னவென்றால், ஒருவன் தன்னுடைய தர்மமான கடமையைச் செய்யாமல் விலகினால், அந்தச் செயல் அவனுடைய உண்மையான நிலையைத் தாழ்த்துவதோடு மட்டுமல்லாமல், அவனை மதித்து வந்தவர்களின் பார்வையிலும் அவனுடைய மதிப்பை குறைத்துவிடும். குறிப்பாக அர்ஜுனனைப் போன்ற புகழ்பெற்ற வீரனுக்கு இது மிகப் பெரிய வீழ்ச்சியாகும்.

முந்தைய ஸ்லோகத்திலும் இந்த ஸ்லோகத்திலும் பகவான் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் உள்ள இரண்டு நிலைகளை எதிரெதிராக வைத்துக் காட்டுகிறார். ஒருபுறம், அவன் தன்னுடைய தர்ம யுத்தத்தைச் செய்தால் அவனுடைய கீர்த்தி நிலைத்திருக்கும். மறுபுறம், யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய கீர்த்தி அழிந்து அகீர்த்தி உருவாகும். அவனைப் பெரிதும் மதித்தவர்கள் அவனைத் தாழ்வாகக் கருதத் தொடங்குவார்கள். அவனுடைய எதிரிகள் அவன் பயந்துவிட்டதாகச் சொல்லுவார்கள். இவ்வாறு அவன் தன்னுடைய உயர்ந்த நிலையை இழந்து லாகவத்தை அடைவான்.

இதனால் “பயாத் ரணாத் உபரதம்” என்ற பகுதி அவனுடைய அகீர்த்தியின் காரணத்தைச் சொல்கிறது. “மம்ஸ்யந்தே த்வாம் மஹாரதாஃ” என்பது யார் அப்படி நினைப்பார்கள் என்பதைச் சொல்கிறது. “யேஷாம் ச த்வம் பஹுமதோ பூத்வா” என்பது யாரிடத்தில் அவன் முன்பு உயர்ந்த மதிப்பைப் பெற்றிருந்தான் என்பதைச் சொல்கிறது. “யாஸ்யசி லாகவம்” என்பது அவன் பின்னர் எத்தகைய நிலையை அடைவான் என்பதைச் சொல்கிறது. இவ்வாறு நான்கு பகுதிகளும் ஒன்றோடு ஒன்று தொடர்புடையவை.

முழு ஸ்லோகத்தின் பொருளை எளிமையாக எடுத்துக்கொண்டால்: “நீ இந்த யுத்தத்திலிருந்து பயத்தினால் விலகிவிட்டாய் என்றே மஹாரதர்கள் நினைப்பார்கள். மேலும், எவர்களிடத்தில் நீ இதுவரை மிகுந்த மதிப்பையும் மரியாதையையும் பெற்றிருந்தாயோ, அவர்களிடத்திலேயே நீ மதிப்பிழந்து சிறுமையான நிலையை அடைவாய்.”

இதன் மூலம் பகவான் அர்ஜுனனிடம், “நீ யுத்தம் செய்யாமல் விலகினால் உனக்கு அகீர்த்தி வராது என்று நினைக்காதே. உன் மனத்தில் நீ கருணையை காரணமாகக் கொண்டிருந்தாலும், உலகம் அதை அப்படிப் பார்க்காது. குறிப்பாக உன்னை மதித்த பெரிய வீரர்களே உன்னைப் பயந்தவன் என்று நினைப்பார்கள். இதனால் உன் உயர்ந்த கீர்த்தி தாழ்ந்து, நீ லாகவத்தை அடைவாய்” என்று எச்சரிக்கிறார்.

எனவே, இந்த முப்பத்தி ஐந்தாம் ஸ்லோகம் முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் கூறப்பட்ட அகீர்த்தியின் விளைவைக் கூடுதல் தெளிவுடன் விளக்குகிறது. யுத்தத்திலிருந்து விலகுவதால் வெறும் புகழ் குறைவது மட்டுமல்ல; அர்ஜுனனுடைய எதிரிகளும், அவனை உயர்வாக மதித்தவர்களும் கூட அவனை வேறு பார்வையில் பார்க்கத் தொடங்குவார்கள். அவன் உயர்ந்த நிலையில் இருந்து சிறுமையான நிலைக்கு விழுந்துவிடுவான். ஆகவே, தனிப்பட்ட உணர்ச்சிகளின் அடிப்படையில் தன்னுடைய தர்மமான கடமையை விட்டுவிடாமல், உண்மையில் தர்மமானது எது என்பதை அறிந்து அதன்படி செயல்பட வேண்டும் என்று பகவான் அவனை வழிநடத்துகிறார்.

இந்த ஸ்லோகம் நமக்கும் ஒரு முக்கியமான வாழ்க்கைப் பாடத்தை வழங்குகிறது. நம்மை உயர்ந்தவர்களாக மதிக்கும் மனிதர்களின் நம்பிக்கையைப் பெறுவதற்கு நீண்ட காலம் ஆகலாம்; ஆனால் அந்த நம்பிக்கையை இழக்க ஒரு தவறான முடிவு போதுமானதாக இருக்கலாம். அதனால் பிறர் என்ன சொல்வார்கள் என்ற பயத்தில் வாழ வேண்டும் என்பதல்ல பாடம். மாறாக, நம்மீது வைக்கப்பட்டுள்ள நம்பிக்கைக்கும், நமக்குரிய தர்மமான பொறுப்பிற்கும் ஏற்றவாறு நடந்து கொள்ள வேண்டும் என்பதே ஆழமான பாடமாகும்.

இறுதியாக, இந்த ஸ்லோகத்தின் மையச் செய்தி என்னவென்றால், அர்ஜுனன் தர்ம யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், அவன் கருணையால் விலகினான் என்று உலகம் கருதாது; பயத்தினால் யுத்தத்தை விட்டுவிட்டான் என்றே மஹாரதர்கள் நினைப்பார்கள். இதுவரை அவனை மிகுந்த மதிப்புடனும் மரியாதையுடனும் பார்த்தவர்கள் கூட அவனைத் தாழ்வாகக் கருதத் தொடங்குவார்கள். அவன் பெற்றிருந்த உயர்ந்த கீர்த்தி லாகவமாக மாறிவிடும். எனவே, இத்தகைய அகீர்த்தியையும் மதிப்பிழப்பையும் ஏற்படுத்தக்கூடிய வகையில் தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தை விட்டுவிடாமல், தர்மத்தின் அடிப்படையில் தன்னுடைய கடமையைச் செய்ய வேண்டும் என்று பகவான் அர்ஜுனனை வலியுறுத்துகிறார்.