अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ३४ ॥

அகீர்த்திஞ்சாபி பூதாநி கதயிஷ்யந்தி தேऽவ்யயாம் |
ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்த்திர்மரணாத் அதிரிச்யதே || 34 ||

பொருள்:

“மேலும், மக்கள் உன்னுடைய அழியாத அவப்பெயரை எப்போதும் எடுத்துச் சொல்வார்கள். ஏனெனில், மதிப்பிற்குரிய ஒருவனுக்கு ஏற்படும் அவப்பெயர், மரணத்தைவிடவும் கொடியதாகும்.”

விளக்கம்:

முந்தைய முப்பத்தி மூன்றாம் ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் அர்ஜுனனிடம், “ஒருவேளை நீ இந்த தர்மமான யுத்தத்தைச் செய்யாமல் விட்டால், உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தையும் கீர்த்தியையும் விட்டுவிட்டு பாபத்தை அடைவாய்” என்று எச்சரித்தார். அந்த எச்சரிக்கையைத் தொடர்ந்து, முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் அந்தக் கீர்த்தி இழப்பினால் ஏற்படும் துன்பம் எவ்வளவு பெரியதாக இருக்கும் என்பதை பகவான் மேலும் தெளிவாக எடுத்துரைக்கிறார். அர்ஜுனன் யுத்தத்திலிருந்து விலகினால் அவனுக்கு ராஜ்யம் கிடைக்காது, செல்வம் கிடைக்காது, வசதிகள் கிடைக்காது என்று மட்டும் பகவான் கூறவில்லை. அவ்வாறு கூறியிருந்தால் அர்ஜுனன், “எனக்கு ஏற்கனவே வனவாசத்திலும் பல துன்பங்களிலும் பழக்கம் இருக்கிறது; ராஜ்யம் இல்லாமல் இருந்தாலும் நான் வாழ்ந்துவிடுவேன்” என்று சொல்லிவிடக்கூடும். எனவே, அர்ஜுனனுடைய மனநிலையை நன்கு அறிந்த பகவான், அவனால் எளிதில் ஏற்றுக்கொள்ள முடியாத ஒரு விஷயத்தை எடுத்துக்காட்டுகிறார். அது கீர்த்தி இழப்பு அல்லது அகீர்த்தி.

க்ஷத்திரியர்களுடைய இயல்பில் கீர்த்தி, வீரப் புகழ், கண்ணியம், மரியாதை ஆகியவற்றிற்கு மிகுந்த முக்கியத்துவம் உண்டு. தன்னுடைய வீரத்தையும் திறமையையும் கொண்டு சமூகத்தில் ஒரு உயர்ந்த நிலையை அடைந்தவன், அந்தப் புகழை இழப்பதை எளிதில் ஏற்றுக்கொள்ள முடியாது. குறிப்பாக அர்ஜுனன் சாதாரணமான ஒரு வீரன் அல்ல. அவன் மிகச் சிறந்த வில்லாளி; வீரத்திலும் செயல்திறனிலும் புகழ்பெற்றவன். பாண்டவர்களில் அவனுடைய புகழ் மிகவும் உயர்ந்தது. ஆகவே, இப்படிப்பட்ட நிலையில் இருக்கும் அர்ஜுனன் தன்னுடைய தர்ம யுத்தத்திலிருந்து விலகினால், அவனுடைய கீர்த்தி அழிந்து அகீர்த்தி ஏற்படும். அந்த அகீர்த்தி அவனுக்கு மிகப் பெரிய மனவேதனையாக இருக்கும் என்று பகவான் சுட்டிக்காட்டுகிறார்.

இந்த ஸ்லோகத்தில் “அகீர்த்திஞ்சாபி பூதானி” என்று வருகிறது. அகீர்த்தி என்றால் புகழின்மை, இகழ்ச்சி, அவப்பெயர், நல்ல பெயரை இழத்தல் என்று பொருள். ச என்றால் “மற்றும்”; அபி என்றால் “கூட”; பூதானி என்றால் இங்கு மக்கள் அல்லது மனிதர்கள் என்று பொருள் கொள்ளப்படுகிறது. ஆகவே, “எல்லா மக்களும் உன்னைப் பற்றிய அகீர்த்தியைப் பேசுவார்கள்” என்று பகவான் கூறுகிறார்.

“கதயிஷ்யந்தி” என்றால் “சொல்வார்கள்”, “பேசுவார்கள்”, “பரப்புவார்கள்” என்று பொருள். மனிதனுக்கு பேசுவதற்குத் தனியாக எந்தச் செலவும் தேவையில்லை. ஒருவரைப் பற்றி நல்லதோ கெட்டதோ பேசுவது மிகவும் எளிதாகிவிடுகிறது. ஒருவருடைய செயல் சமூகத்தின் பார்வையில் தவறாகத் தெரிந்துவிட்டால், மக்கள் அதைத் தொடர்ந்து பேசிக்கொண்டே இருப்பார்கள். அதிலும் புகழ்பெற்ற ஒருவரைப் பற்றிய ஒரு சிறிய தவறுகூட பெரிதாகப் பேசப்படலாம்.

அதனால் பகவான், “நீ யுத்தத்திலிருந்து விலகினால் உன்னைப் பற்றி மக்கள் பேசுவார்கள்” என்று மட்டும் கூறவில்லை. “அகீர்த்திம்” — இகழ்ச்சியைப் பேசுவார்கள் என்று கூறுகிறார். அதாவது, அர்ஜுனனுடைய வீரப் புகழுக்கு மாறாக அவனைப் பற்றிய அவப்பெயர் பரவக்கூடும்.

அடுத்ததாக “தேऽவ்யயாம்” என்ற கருத்து வருகிறது. இங்கு அவ்யயாம் என்றால் அழியாத, நீண்ட காலம் நிலைத்திருக்கும், எளிதில் மறையாத என்று பொருள். இதனால் பகவான் கூறுவது, “உன்னைப் பற்றிய இந்த அகீர்த்தி ஒருநாள் பேசப்பட்டுவிட்டு மறைந்துவிடும் என்று நினைக்காதே; அது நீண்ட காலம் உன்னைப் பற்றிப் பேசப்படும்” என்பதாகும். ஒருவருடைய புகழ் எவ்வளவு பெரியதோ, அவருடைய அவப்பெயரும் அதே அளவுக்கு தொலைவுக்குச் செல்லக்கூடும். குறிப்பாக வீரர்களுக்கும் அரசர்களுக்கும் அவர்களுடைய பெயரும் புகழும் அவர்களுடைய வாழ்க்கையோடு மட்டும் முடிவடையாமல், பல தலைமுறைகளுக்கும் பேசப்படும்.

அர்ஜுனன் “மக்கள் என்னைப் பற்றி பேசட்டும்; அதனால் எனக்கு என்ன?” என்று எண்ணக்கூடும். ஆனால் அதற்குப் பதிலாக பகவான் அடுத்த வரியில் இன்னும் வலிமையான கருத்தை முன்வைக்கிறார்:

“ஸம்பாவிதஸ்ய சாகீர்த்திர் மரணாத் அதிரிச்யதே.”

ஸம்பாவிதஸ்ய என்றால் ஏற்கனவே மரியாதையையும் புகழையும் அடைந்தவன் என்று பொருள். “ஸம்பாவனை” என்ற சொல்லை நாம் வழக்கிலும் பயன்படுத்துகிறோம். ஒருவரை மரியாதை செய்வது, கௌரவிப்பது, அவருடைய சிறப்பை ஏற்றுக்கொள்வது போன்ற பொருள்களில் இந்தச் சொல் வருகிறது. அதனால் ஸம்பாவிதஸ்ய என்றால் “மரியாதை பெற்றவர்”, “புகழ்பெற்றவர்”, “கௌரவம் பெற்றவர்” என்று பொருள்.

அர்ஜுனன் அத்தகைய ஒருவன். அவனுடைய வீரத்தையும் திறமையையும் அனைவரும் அறிந்திருக்கிறார்கள். அவன் ஏற்கனவே புகழின் உயர்ந்த நிலையில் இருக்கிறான். இப்படிப்பட்ட ஒருவனுக்கு அகீர்த்தி ஏற்படுவது மிகவும் பெரிய துன்பமாகிறது.

“அகீர்த்திர் மரணாத் அதிரிச்யதே” — “அத்தகைய புகழ்பெற்றவனுக்கு அகீர்த்தி என்பது மரணத்தைவிடவும் கொடியது” என்று பகவான் கூறுகிறார். அதிரிச்யதே என்றால் “மிஞ்சுகிறது”, “விட அதிகமாக இருக்கிறது” என்று பொருள். ஆகவே, “புகழையும் கௌரவத்தையும் அடைந்த ஒருவனுக்கு ஏற்படும் அகீர்த்தியானது மரணத்தைக் காட்டிலும் அதிகமான துன்பத்தைத் தரக்கூடியது” என்பதே இங்கு கூறப்படும் கருத்து.

புகழே இல்லாத ஒருவனுக்கு அகீர்த்தி ஏற்பட்டால் அதன் தாக்கம் குறைவாக இருக்கலாம். ஏனென்றால் அவன் ஏற்கனவே பெரிய புகழை அனுபவித்ததில்லை. ஆனால் ஒருவர் நீண்ட காலமாக புகழிலும் மரியாதையிலும் வாழ்ந்து பழகிவிட்டால், அந்தப் புகழ் அவனுடைய மனத்தில் ஒரு பெரிய மதிப்பாகிவிடுகிறது. அவன் செல்லும் இடமெல்லாம் மக்கள் எழுந்து மரியாதை செய்வது, அவனைப் பற்றி நல்ல வார்த்தைகள் பேசுவது, அவனுடைய பெயரை மதிப்புடன் குறிப்பிடுவது ஆகியவற்றை அனுபவித்து வந்தவன், திடீரென்று அந்த மரியாதை அனைத்தையும் இழந்துவிட்டால், அவனுடைய மனத்தில் மிகப்பெரிய வெற்றிடம் ஏற்படலாம்.

இதை ஒரு சாதாரண உளவியல் உண்மையாகவும் புரிந்துகொள்ளலாம். ஒருவர் எந்த ஒரு விஷயத்தையும் நீண்ட காலம் அனுபவித்து வந்தால், அதனுடன் மனம் பழகிவிடுகிறது. பின்னர் அந்த அனுபவத்தை இழப்பது அவருக்கு மிகவும் கஷ்டமாகிறது. இதேபோல புகழும் மரியாதையும் தொடர்ந்து கிடைத்துக் கொண்டிருந்தால், அந்தப் புகழின் சுகத்தை மனம் அனுபவித்து பழகிவிடுகிறது. புகழைப் பெறாத ஒருவருக்கு அந்தப் புகழின் சுகம் தெரியாமல் இருக்கலாம். ஆனால் புகழின் உச்ச நிலையில் இருந்த ஒருவர் திடீரென்று அவப்பெயரை அடைந்தால், அந்த மாற்றத்தை மனம் எளிதாக ஏற்றுக்கொள்ள முடியாது.

ஒருவர் சமூகத்தில் பெரிய பதவியில் இருக்கும்போது, அவரைச் சுற்றியுள்ளவர்கள் மரியாதையுடன் நடந்து கொள்வார்கள். அவர் வரும்போது எழுந்து நிற்பார்கள்; அவருடைய பேச்சைக் கவனமாகக் கேட்பார்கள்; அவருடைய முடிவுகளுக்கு முக்கியத்துவம் கொடுப்பார்கள். இதனால் அவருடைய மனத்தில் ஒரு வகையான அதிகார உணர்வும் கௌரவ உணர்வும் உருவாகலாம். அந்தப் பதவி அல்லது அதிகாரம் இல்லாமல் போன பிறகு, முன்பு கிடைத்த மரியாதை கிடைக்காமல் போனால், அந்த மாற்றம் அவருக்கு மிகுந்த துன்பத்தை ஏற்படுத்தலாம். இதுவே பதவி, அதிகாரம், புகழ் ஆகியவற்றோடு மனம் பற்றிக்கொள்வதன் விளைவாகும்.

இதனால் பதவியிலிருந்து வரும் மரியாதையும், உண்மையான குணத்திலிருந்து வரும் மரியாதையும் ஒன்றல்ல என்பதைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். பதவி இருக்கும் வரை ஒருவர் உயர்ந்த மரியாதையைப் பெறலாம். பதவி போனதும் அந்த மரியாதை குறைந்து விடலாம். செல்வம் இருக்கும் வரை ஒருவரைச் சுற்றி பலர் இருக்கலாம். செல்வம் போனதும் அந்தச் சுற்றம் மாறிவிடலாம். ஆனால் உண்மையான குணம், நேர்மை, தர்மம், நற்பண்பு ஆகியவற்றால் கிடைக்கும் மரியாதை வேறுபட்டது. அது வெளிப்புறப் பதவியையும் பொருளையும் சார்ந்ததல்ல.

இந்த உண்மையை அர்ஜுனனுடைய நிலைமையிலும் பகவான் சுட்டிக்காட்டுகிறார். அர்ஜுனனுடைய புகழ் அவனுடைய வீரத்தாலும் திறமையாலும் உருவானது. அவன் போரிலிருந்து விலகிவிட்டால், அந்தப் புகழ் மாறிவிடும். “இத்தனை வீரத்துடன் புகழ்பெற்ற அர்ஜுனன், தர்ம யுத்தம் வந்தபோது பின்வாங்கிவிட்டான்” என்று மக்கள் பேசுவார்கள். அவனுடைய பழைய புகழுக்கு நேர்மாறான ஒரு பெயர் அவனுக்கு உருவாகிவிடும்.

இதனால் பகவான், “உனக்கு ராஜ்யம் கிடைக்காமல் போகும்; செல்வம் இல்லாமல் போகும்” என்று கூறுவதைக் காட்டிலும், “உனுடைய கீர்த்தி அழிந்துவிடும்” என்று கூறுகிறார். ஏனெனில் அர்ஜுனன் அதை மிகவும் தீவிரமாக எடுத்துக்கொள்வான் என்பதை பகவான் அறிந்திருக்கிறார்.

இங்கு க்ஷத்திரியர்களுடைய இயல்பில் கீர்த்திக்கு இருக்கும் முக்கியத்துவம் குறிப்பிடப்படுகிறது. க்ஷத்திரியன் வீரத்திலும், தைரியத்திலும், கௌரவத்திலும், புகழிலும் வாழ்கிறான். அவனுடைய வாழ்க்கையில் “நான் யார்?”, “என்னுடைய வீரப் பெயர் என்ன?”, “சமூகம் என்னைப் பற்றி என்ன சொல்கிறது?” போன்றவை முக்கியமானதாக இருக்கலாம். அதனால் அவனுடைய புகழை இழப்பது அவனுடைய மனத்தில் மிகப்பெரிய பாதிப்பை ஏற்படுத்தும்.

அர்ஜுனனுக்கு இந்த விஷயம் இன்னும் ஆழமானது. பாண்டவர்களில் தர்மராஜன் தர்மத்திற்காகப் புகழ்பெற்றவர் என்றாலும், அர்ஜுனனுடைய வீரப் புகழ் தனித்துவமானது. அவனுடைய வில்லாற்றல், போர்திறன், வீரச் செயல்கள் ஆகியவை அவனை மிகவும் பிரசித்தமானவனாக்கியுள்ளன. இப்படிப்பட்ட புகழை அடைந்தவன் திடீரென்று போர்க்களத்தை விட்டு விலகினால், அந்தச் செயல் அவனுடைய முந்தைய புகழையே கேள்விக்குறியாக்கிவிடும்.

பகவான் இங்கு பயன்படுத்தும் உளவியல் அணுகுமுறை மிகவும் நுட்பமானது. அர்ஜுனனுடைய மனதில் இருந்த பாசத்தைப் பற்றி மட்டும் பேசாமல், அவனுடைய இயல்பையும், அவனுடைய வாழ்க்கை மதிப்புகளையும் கருத்தில் கொண்டு அவனைத் தன்னுடைய கடமையின் பக்கம் திருப்புகிறார். “நீ யுத்தம் செய்யவில்லை என்றால் யாரும் உன்னைப் பற்றி பேசமாட்டார்கள்” என்று சொல்லவில்லை. மாறாக, “மக்கள் உன்னைப் பற்றி தொடர்ந்து பேசுவார்கள்; அது அகீர்த்தியாக இருக்கும்; ஏற்கனவே புகழைப் பெற்ற உனக்கு அந்த அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடியதாக இருக்கும்” என்று கூறுகிறார்.

இதற்கு ராமாயணத்தில் தசரத மன்னனுடைய வாழ்க்கையையும் ஒரு எடுத்துக்காட்டாகக் குறிப்பிடலாம். தசரதன் கைகேயிக்கு வரம் கொடுப்பதாக வாக்குக் கொடுத்திருந்தான். பின்னர் அந்த வரத்தை நிறைவேற்ற வேண்டிய சூழ்நிலை வந்தபோது, ராமனைப் பிரிய வேண்டிய துயரம் அவனைச் சூழ்ந்தது. இருந்தாலும் “நான் கொடுத்த வாக்கை மீறிவிட்டேன்” என்ற அவப்பெயர் தனக்கு வரக்கூடாது என்ற எண்ணமும் அவனுடைய மனத்தில் மிகுந்த தாக்கத்தை ஏற்படுத்தியது. தன்னுடைய சத்திய வாக்கிலிருந்து விலகுவதற்குப் பதிலாக, ராமனுடைய பிரிவால் ஏற்பட்ட துயரத்தை ஏற்றுக்கொண்டான். இறுதியில் அந்தத் துயரத்திலேயே அவன் உயிர் நீத்ததாக ராமாயணக் கதை கூறுகிறது. இதன் மூலம் புகழ், சத்தியம், கௌரவம் போன்றவற்றை உயர்வாகக் கருதிய அரசர்களுடைய மனநிலையைப் புரிந்துகொள்ளலாம்.

அதேபோல, ஒரு மனிதன் சமூகத்தில் உயர்ந்த நிலையை அடைந்திருந்தாலும், திடீரென்று அந்த நிலையை இழந்துவிட்டால் அவனுடைய மனத்தில் ஏற்படும் துன்பம் மிகப் பெரியதாக இருக்கலாம். பதவி, அதிகாரம், செல்வம் ஆகியவை ஒருவருடைய மனத்தில் பற்றை உருவாக்கிவிட்டால், அவை போகும்போது மனம் துன்பப்படும். அதிகாரத்தை அனுபவித்தவனுக்குத்தான் அதிகாரத்தை இழப்பதன் வேதனை அதிகமாகத் தெரியும். புகழை அனுபவித்தவனுக்குத்தான் அகீர்த்தியின் வேதனை அதிகமாகத் தெரியும்.

இங்கு “புகழ் வேண்டும்” என்ற ஆசையே உயர்ந்த வாழ்க்கையின் அடையாளம் என்று பகவான் கூறவில்லை. மாறாக, புகழில் பற்றுக்கொண்ட மனிதனுடைய மனநிலையை அறிந்து, அவனுடைய அந்தப் பற்றையே அவனுடைய கடமையைச் செய்யும் திசையில் பயன்படுத்துகிறார். அர்ஜுனனுடைய மனம் ஏற்கனவே புகழுக்கும் வீரத்திற்கும் மதிப்பளிக்கும் மனமாக இருக்கிறது. ஆகவே, “அந்தப் புகழை இழந்து அகீர்த்தியை அடையாதே” என்று கூறுவதன் மூலம் அவனைத் தன்னுடைய தர்மத்தின் பக்கம் திருப்புகிறார்.

ஆனால் உண்மையான ஆன்மீகப் பார்வையில், புகழும் இகழ்ச்சியும் இரண்டும் நிலையற்றவை என்பதை பின்னர் கீதையின் போதனைகள் மேலும் விளக்குகின்றன. ஞானியின் மனம் புகழிலும் இகழ்ச்சியிலும் சமநிலையைப் பெற வேண்டும். ஆனால் அர்ஜுனன் இன்னும் அந்த உயர்ந்த சமநிலை நிலையை அடையாத நிலையில் இருக்கிறான். அவனுடைய தற்போதைய மனநிலைக்கு ஏற்றவாறு பகவான் முதலில் அவனிடம் பேசுகிறார். இதனால் இந்த ஸ்லோகத்தைப் புரிந்துகொள்ளும்போது, புகழ் பற்றை இறுதி ஆன்மீக இலட்சியமாகக் கருதாமல், அர்ஜுனனுடைய தற்போதைய மனநிலையை மாற்றுவதற்கான உபதேச முறையாக பார்க்க வேண்டும்.

ஒருவர் புகழை அனுபவித்ததில்லை என்றால், புகழ் இழப்பின் வேதனையை அவ்வளவு தீவிரமாக உணராமல் இருக்கலாம். ஆனால் தொடர்ந்து புகழையும் மரியாதையையும் அனுபவித்தவர், அதற்குப் பழகிவிட்டால், அந்த மரியாதை இல்லாமல் போவது அவருடைய அகங்காரத்திற்கு பெரிய அதிர்ச்சியாக அமையலாம். ஒருவர் செல்லும் இடமெல்லாம் மக்கள் மரியாதை செய்துகொண்டிருந்தபோது ஏற்பட்ட திருப்தி, பின்னர் அதே மனிதனை மக்கள் புறக்கணிக்கும்போது துன்பமாக மாறுகிறது. இதுவே புகழில் பற்றுக்கொண்ட மனத்தின் இயல்பு.

இதன் மூலம் இந்த ஸ்லோகம் ஒரு முக்கியமான மனவியல் உண்மையையும் நமக்குக் காட்டுகிறது: நாம் எதை அதிகமாக அனுபவித்து அதில் பற்றுக் கொள்கிறோமோ, அதை இழக்கும் போது அதற்கேற்ப அதிகமான துன்பம் ஏற்படுகிறது. புகழில் பற்றுக் கொண்டவன் அகீர்த்தியைப் பயப்படுவான்; பதவியில் பற்றுக் கொண்டவன் பதவி இழப்பைப் பயப்படுவான்; செல்வத்தில் பற்றுக் கொண்டவன் செல்வ இழப்பைப் பயப்படுவான். ஆகவே பற்றே துன்பத்தின் ஒரு முக்கியமான காரணமாகிறது.

அர்ஜுனனைப் பொறுத்தவரையில், அவன் ஏற்கனவே உயர்ந்த கீர்த்தியை அடைந்தவன். ஆகவே பகவான், “உனக்கு அகீர்த்தி வந்தால் அது சாதாரணமான ஒரு விஷயம் அல்ல; மரணத்தைவிடக் கொடிய துன்பமாக இருக்கும்” என்று கூறுகிறார். இது வெறும் வெளிப்புற அவமானத்தைப் பற்றிய பேச்சல்ல. அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் உருவாகக்கூடிய ஆழமான வேதனையைப் பற்றிய எச்சரிக்கை.

இவ்வாறு இந்த ஸ்லோகத்தில் பகவான் அர்ஜுனனுக்கு இகலோகத்தில் ஏற்படக்கூடிய துன்பத்தை மிகவும் தெளிவாகக் காட்டுகிறார். “நீ யுத்தம் செய்யவில்லை என்றால் ராஜ்யம் கிடைக்காது” என்பதைக் காட்டிலும், “உனக்கு அகீர்த்தி வரும்; மக்கள் உன்னைப் பற்றி தொடர்ந்து இகழ்ச்சியாகப் பேசுவார்கள்; ஏற்கனவே புகழ்பெற்றவனான உனக்கு அந்த அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடியதாக இருக்கும்” என்று கூறுகிறார். இதனால் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் இருந்த தயக்கத்தை மேலும் நீக்குகிறார்.

முந்தைய ஸ்லோகங்களில் பகவான் முதலில் ஸ்வதர்மத்தைச் செய்ய வேண்டும் என்று கூறினார். பின்னர் அதைச் செய்யாமல் விட்டால் ஸ்வதர்மத்தையும் கீர்த்தியையும் இழந்து பாபத்தை அடைவாய் என்று முப்பத்தி மூன்றாம் ஸ்லோகத்தில் எச்சரித்தார். இப்போது முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தில் அந்த கீர்த்தி இழப்பின் தீவிரத்தை விளக்குகிறார். அதாவது முப்பத்தி மூன்றாம் ஸ்லோகத்தில் சுருக்கமாகக் கூறிய “கீர்த்தி இழப்பு” என்ற கருத்தை இந்த ஸ்லோகத்தில் விரிவாக எடுத்துக்காட்டுகிறார்.

இந்த ஸ்லோகத்தின் இறுதிப் பகுதியான “மரணாத் அதிரிச்யதே” மிகவும் வலிமையான கருத்தைக் கொண்டது. “மரணத்தைவிட அதிகமானது” என்று பகவான் கூறுவதன் மூலம், புகழ்பெற்ற ஒருவனுக்கு அகீர்த்தி ஏற்படுவதன் மனவேதனை எவ்வளவு தீவிரமாக இருக்கக்கூடும் என்பதை எடுத்துக்காட்டுகிறார். சாதாரண மனிதனின் பார்வையில் மரணம் மிகப் பெரிய துன்பமாகத் தோன்றலாம். ஆனால் புகழ், கௌரவம், வீரப் பெயர் ஆகியவற்றை வாழ்க்கையின் மிகப்பெரிய மதிப்புகளாகக் கொண்ட க்ஷத்திரியனுக்கு, அவற்றை இழந்து அவமானத்துடன் வாழ்வது மரணத்தைவிடக் கொடியதாக உணரப்படலாம்.

எனவே, இந்த ஸ்லோகத்தைப் புரிந்துகொள்ளும்போது “கீர்த்தியை எப்போதும் காப்பாற்ற வேண்டும்; மக்கள் என்ன சொல்கிறார்கள் என்பதுதான் வாழ்க்கையின் முக்கியமான விஷயம்” என்று எடுத்துக்கொள்ளக் கூடாது. பகவான் இங்கு உயர்ந்த ஆன்மீக நிலையில் இருந்து பொதுவான ஒரு விதியைச் சொல்லவில்லை. அர்ஜுனனுடைய குறிப்பிட்ட மனநிலையையும், அவனுடைய க்ஷத்திரிய இயல்பையும் கருத்தில் கொண்டு, அவனைத் தர்மத்தின் பக்கம் திருப்புவதற்கான ஒரு வலிமையான உபதேச முறையைப் பயன்படுத்துகிறார். பின்னர் கீதையின் உயர்ந்த போதனைகளில் புகழ்–இகழ்ச்சி இரண்டையும் சமமாகப் பார்க்கும் மனநிலையும் விளக்கப்படுகிறது.

முடிவாக, இந்த முப்பத்தி நான்காம் ஸ்லோகத்தின் மையச் செய்தி என்னவென்றால், தன்னுடைய தர்மமான கடமையை விட்டுவிட்டு விலகினால், அர்ஜுனன் தன்னுடைய கீர்த்தியை இழந்து அகீர்த்தியை அடைவான்; அவனைப் பற்றிய இகழ்ச்சியை மக்கள் நீண்ட காலம் பேசிக்கொண்டிருப்பார்கள்; ஏற்கனவே புகழையும் கௌரவத்தையும் பெற்ற ஒருவனாகிய அவனுக்கு அந்த அகீர்த்தி மரணத்தைவிடவும் கொடிய துன்பமாக இருக்கும் என்பதாகும். ஆகவே, “நான் யுத்தம் செய்யாமல் விலகிவிட்டால் பிரச்சினை முடிந்துவிடும்” என்று அர்ஜுனன் நினைக்கக்கூடாது. யுத்தத்திலிருந்து விலகுவதால் பிரச்சினை தீராது; மாறாக, அவனுடைய ஸ்வதர்ம இழப்பு, கீர்த்தி இழப்பு, அகீர்த்தி மற்றும் பாபம் ஆகிய புதிய விளைவுகள் உருவாகும் என்று பகவான் எச்சரிக்கிறார். இவ்வாறு அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் இருக்கும் தயக்கத்தை ஒவ்வொரு கோணத்திலும் அகற்றி, அவனைத் தன்னுடைய தர்மமான கடமையைச் செய்யத் தயார்படுத்துகிறார்.