स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ३१ ॥

ஸ்வதர்மமபி சாவேக்ஷ்ய ந விகம்பிதும் அர்ஹஸி |
தர்ம்யாத்தி யுத்தாத் ச்ரேயோऽந்யத் க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே || 31 ||

பொருள்:

“மேலும், உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தையும் கருத்தில் கொண்டு பார்த்தால், நீ தயக்கம் கொள்ளக் கூடாது. ஏனெனில், ஒரு க்ஷத்திரியனுக்கு தர்மத்தை நிலைநாட்டுவதற்காக நடைபெறும் போரைக் காட்டிலும் சிறந்த கடமை வேறு எதுவும் இல்லை.”

விளக்கம்:

முப்பதாவது ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் ஆத்மா–அனாத்ம விவேகத்தின் அடிப்படையில் அர்ஜுனனுடைய துயரத்தை நீக்கினார். ஆத்மா நித்தியமானது, அழிவற்றது; உடலான அனாத்மா அழிவுக்குட்பட்டது, மாற்றங்களுக்கு உட்பட்டது என்பதை விளக்கினார். ஆகவே ஆத்மாவின் அடிப்படையிலும் உடலின் அடிப்படையிலும் அர்ஜுனன் துயரப்பட வேண்டிய காரணம் இல்லை என்று கூறினார். ஆனால் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் இன்னொரு முக்கியமான சந்தேகம் எழலாம். “ஆத்மா அழியாதது என்பதை ஏற்றுக்கொள்கிறேன். உடல் அழியக்கூடியது என்பதையும் ஏற்றுக்கொள்கிறேன். ஆனால் அந்த உடலை அழிப்பது அதர்மமாக இருந்தால் என்ன செய்வது? குருவையும், தாத்தாவையும், பெரியவர்களையும், உறவினர்களையும் கொல்வதால் பாபம் ஏற்பட்டால், அந்தப் பாபத்தை நான் ஏன் செய்துகொள்ள வேண்டும்? தர்மத்தை மீறி நான் ஏன் செயல்பட வேண்டும்?” என்ற எண்ணம் அவனிடம் இருக்கலாம். இந்தச் சந்தேகத்தை எதிர்பார்த்தே பகவான் முப்பத்தி ஒன்றாம் ஸ்லோகத்திலிருந்து தர்ம–அதர்மத்தின் அடிப்படையில் அர்ஜுனனுடைய துயரத்தை நீக்கத் தொடங்குகிறார்.

அர்ஜுனனுடைய மனக்குழப்பத்தை நாம் நன்றாகப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். பீஷ்மர் அவனுடைய தாத்தா போன்றவர்; துரோணர் அவனுடைய குரு; மேலும் அவனுடைய உறவினர்கள் பலரும் அவனுக்கு எதிரே நிற்கிறார்கள். அவர்களை எதிர்த்து யுத்தம் செய்வது பாபமாகிவிடுமோ என்ற பயம் அவனுக்கு ஏற்படுகிறது. “அவர்களுடைய உடல் அழியக்கூடியது என்பதற்காக அவர்களை நான் ஏன் கொல்ல வேண்டும்? உடல் எப்படியும் ஒரு நாள் அழியத்தானே போகிறது. அது அழியும் காலத்தில் இயற்கையாகவே அழியட்டும். அதற்காக நான் ஏன் அதர்மமான செயலைச் செய்து பாபத்தைத் தேடிக்கொள்ள வேண்டும்?” என்று அவன் எண்ணலாம். குறிப்பாக குருவையும் பெரியவர்களையும் கொல்வது தவறு என்ற எண்ணம் அவனுக்குள் வலுவாக இருக்கிறது. ஒரு ராஜ்யத்திற்காகவும், பொருளுக்காகவும், தனிப்பட்ட நன்மைக்காகவும் இத்தகைய பாபத்தைச் செய்வது ஏன் என்று அவன் கேட்பது இயல்பாகத் தோன்றுகிறது.

இந்தச் சந்தேகத்திற்குத்தான் பகவான் இப்போது பதில் அளிக்கிறார். “ஆத்மா–அனாத்மத்தின் அடிப்படையில் பார்த்தாலும் நீ துயரப்பட வேண்டியதில்லை. அதுபோல, உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தின் அடிப்படையில் பார்த்தாலும் நீ தயங்கவோ, கலங்கவோ, பயப்படவோ வேண்டியதில்லை” என்று கூறுகிறார். இதனால் இந்த ஸ்லோகம் அர்ஜுனனுடைய பிரச்சினையை இன்னொரு முக்கியமான கோணத்தில் விளக்குகிறது.

ஸ்வதர்மம் என்றால் தனக்குரிய தர்மம் அல்லது தனக்குரிய கடமை. ஒவ்வொரு மனிதனுக்கும் அவனுடைய வாழ்க்கை நிலை, பொறுப்பு, சூழ்நிலை ஆகியவற்றைப் பொறுத்து சில குறிப்பிட்ட கடமைகள் இருக்கின்றன. அவற்றையே ஸ்வதர்மம் அல்லது விசேஷ தர்மம் என்று கூறலாம். இதற்கு மாறாக எல்லா மனிதர்களுக்கும் பொதுவாக இருக்கக்கூடிய சில தர்மங்கள் உள்ளன. அவற்றை சாமானிய தர்மம் என்று கூறலாம். உண்மை பேசுதல், பிறருடைய பொருளை அபகரிக்காமல் இருப்பது, பிறருக்கு தேவையற்ற தீங்கு செய்யாமல் இருப்பது போன்றவை பொதுவான தர்மங்களாகக் கருதப்படுகின்றன. இவை இடத்திற்கும் காலத்திற்கும் மனிதனுக்கும் ஏற்ப அடிப்படையில் மாறுபடாத பொதுவான தர்மங்களாகும்.

ஆனால் சில கடமைகள் ஒருவருடைய நிலையைப் பொறுத்து மாறுபடும். ஒரு மாணவனுடைய கடமை வேறு; குடும்பப் பொறுப்பை ஏற்ற ஒருவருடைய கடமை வேறு; துறவற வாழ்க்கையை மேற்கொண்ட வருடைய கடமை வேறு. அதுபோல சமூகத்தில் ஒவ்வொருவருக்கும் அவரவர் பொறுப்புகளுக்கேற்ப சில விசேஷமான கடமைகள் உள்ளன. இதுவே விசேஷ தர்மம் அல்லது ஸ்வதர்மம் என்று கூறப்படுகிறது.

ஒரு மாணவன் கல்வியைப் பெறுவதிலும், ஆசிரியருக்குரிய மரியாதையைச் செய்வதிலும், ஒழுக்கத்துடன் வாழ்வதிலும் கவனம் செலுத்த வேண்டும். அவன் வாழ்க்கையில் குடும்பப் பொறுப்புகள் இன்னும் வரவில்லை. பின்னர் அவன் குடும்ப வாழ்க்கைக்குள் நுழைந்தவுடன், அவனுடைய பொறுப்புகள் மாறுகின்றன. கணவனாக, மனைவியாக, தந்தையாக, தாயாக, குடும்ப உறுப்பினராக புதிய கடமைகள் உருவாகின்றன. குழந்தைகள் வளர்ந்து தங்களுடைய வாழ்க்கையைத் தொடங்கிய பிறகு, முன்பு இருந்த சில பொறுப்புகள் படிப்படியாகக் குறைய வேண்டும். வாழ்க்கையின் ஒவ்வொரு நிலையிலும் கடமைகள் மாறுபடுவது இயல்பானது. இதனால் ஸ்வதர்மம் என்பது ஒரே மனிதனிடமே எல்லாக் காலத்திலும் ஒரே விதமாக இருப்பதில்லை; அவனுடைய வாழ்க்கை நிலை மற்றும் பொறுப்புகளுக்கேற்ப அது மாறக்கூடும்.

அதேபோல், சாஸ்திரப் பாரம்பரியத்தில் வர்ணம் மற்றும் ஆஸ்ரமத்தின் அடிப்படையிலும் விசேஷ தர்மங்கள் கூறப்படுகின்றன. ஒரு வர்ணத்திற்குரிய கடமை மற்றொரு வர்ணத்திற்குரிய கடமையிலிருந்து வேறுபடலாம். அதுபோல பிரம்மச்சரியம், கிரஹஸ்தம், வானபிரஸ்தம், சந்நியாசம் போன்ற வாழ்க்கை நிலைகளுக்குரிய கடமைகளும் வேறுபடுகின்றன. இவை அனைத்தையும் விரிவாக கர்மயோகத்தின் பகுதியில் பார்க்கலாம்; இங்கு அர்ஜுனனுடைய சூழ்நிலையைப் புரிந்துகொள்ளும் அளவுக்கு மட்டும் எடுத்துக்கொள்ளலாம்.

சில நேரங்களில் சாமானிய தர்மமும் விசேஷ தர்மமும் ஒன்றுக்கொன்று மாறுபடுவது போலத் தோன்றலாம். உதாரணமாக, அகிம்சை என்பது பொதுவான தர்மமாகக் கருதப்படுகிறது. ஆனால் தர்மத்தைப் பாதுகாக்க வேண்டிய ஒரு குறிப்பிட்ட சூழ்நிலையில் க்ஷத்திரியனுக்குரிய விசேஷ தர்மம் தர்ம யுத்தமாக இருக்கலாம். அப்போது அந்தச் சூழ்நிலைக்குரிய விசேஷ தர்மத்தைப் பின்பற்ற வேண்டிய நிலை ஏற்படுகிறது. இதனால் க்ஷத்திரியனுடைய ஸ்வதர்மம் வெறும் “யுத்தம் செய்வது” அல்ல; தர்மத்தை நிலைநாட்டுவதற்கான தர்ம யுத்தத்தில் ஈடுபடுவது என்பதே முக்கியமானது.

அதே செயல் மற்றொரு வாழ்க்கை நிலை கொண்டவருக்குரிய கடமையாக இருக்க வேண்டியதில்லை. ஒரு சந்நியாசியின் வாழ்க்கையில் அகிம்சை மிக முக்கியமான விசேஷ தர்மமாக இருக்கலாம். அவர் மீது ஒருவர் தாக்குதல் நடத்தினாலும், அவர் தனிப்பட்ட முறையில் எதிர்த்தாக்குதல் செய்வதைத் தனது கடமையாகக் கொள்ளாமல், தகுந்த அதிகாரியிடம் முறையிடலாம். ஆனால் தர்மத்தைப் பாதுகாக்க வேண்டிய பொறுப்பு கொண்ட க்ஷத்திரியனுக்கு அதே சூழ்நிலையில் வேறுபட்ட கடமை இருக்கலாம். இதனால் தர்மம் என்பது எல்லா மனிதர்களுக்கும் எல்லா சூழ்நிலைகளிலும் ஒரே செயலைக் கட்டாயப்படுத்துவது அல்ல; அந்தச் சூழ்நிலைக்குரிய சரியான கடமையைச் செய்வதையும் தர்மம் உள்ளடக்கியுள்ளது.

இந்த அடிப்படையில்தான் பகவான் அர்ஜுனனிடம் பேசுகிறார். அர்ஜுனன் ஒரு க்ஷத்திரியன். அவனுக்கு தர்மத்தைப் பாதுகாப்பது அவனுடைய விசேஷமான கடமை. இங்கு அவன் எதிர்கொள்ளும் யுத்தம் தனிப்பட்ட பகைக்காகவோ, வெறும் ராஜ்ய ஆசைக்காகவோ நடத்தப்படுவது அல்ல. தர்மத்தை நிலைநாட்டுவதற்கான சூழ்நிலையில் அவன் நிற்கிறான். ஆகவே, தன்னுடைய தனிப்பட்ட பாசம், அன்பு, உறவு போன்ற உணர்ச்சிகளின் அடிப்படையில் மட்டும் முடிவு செய்து தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்திலிருந்து விலகுவது சரியல்ல.

இதனால்தான் பகவான் முதலில் கூறுகிறார்:

“ஸ்வதர்மமபி சாவேக்ஷ்ய” — “உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தையும் கருத்தில் கொண்டு பார்த்தாலும்.”

இங்கு அபி என்ற சொல்லுக்கு “கூட” என்று பொருள். அவேக்ஷ்ய என்றால் கருத்தில் கொண்டு பார்த்து, சிந்தித்து, ஆராய்ந்து என்று பொருள். எனவே, “ஆத்மா–அனாத்மத்தின் அடிப்படையில் மட்டும் அல்ல; உன்னுடைய தனிப்பட்ட தர்மக் கடமையின் அடிப்படையில் சிந்தித்துப் பார்த்தாலும்…” என்று பகவான் அர்ஜுனனிடம் கூறுகிறார்.

அதற்குப் பிறகு,

“ந விகம்பிதும் அர்ஹஸி” — “நீ தயங்கவோ, கலங்கவோ, பயப்படவோ வேண்டியதில்லை.”

விகம்பிதும் என்றால் நடுக்கம், பயம், தயக்கம், மனக்குழப்பம், கலக்கம் ஆகியவற்றைக் குறிக்கிறது. அர்ஜுனனுடைய பயம் போரில் தோல்வியடைவது பற்றிய பயம் மட்டுமல்ல. “நான் செய்கின்ற செயல் பாபமாகிவிடுமோ?” என்ற தர்மம் பற்றிய அச்சமே அவனுடைய மனக்குழப்பத்தின் முக்கியமான காரணம். அந்தப் பயம் தேவையில்லை என்று பகவான் கூறுகிறார்.

ஏன் தயங்க வேண்டாம் என்று பகவான் கூறுகிறார்? அதற்கான பதில் அடுத்த பகுதியில் வருகிறது:

“தர்ம்யாத்தி யுத்தாத்” — தர்மமான யுத்தத்தைவிட.

இங்கு “யுத்தம்” என்ற சொல்லுக்கு முன்னால் தர்ம்ய என்ற அடைமொழி மிகவும் முக்கியமாக வைக்கப்பட்டுள்ளது. க்ஷத்திரியனுக்கு எந்த யுத்தமும் ஸ்வதர்மம் என்று பகவான் கூறவில்லை. தர்மத்திலிருந்து விலகாத யுத்தம், தர்மத்தை நிலைநாட்டும் யுத்தம், தர்மத்திற்கு ஏற்ப நடைபெறும் யுத்தம் ஆகிய பொருளில் தர்ம்ய யுத்தம் என்று கூறப்படுகிறது.

இதனால் துரியோதனன் செய்கின்ற எந்தச் செயலும் ஸ்வதர்மமாகிவிடாது. யுத்தம் செய்வது மட்டுமே தர்மம் அல்ல. யுத்தம் எந்த நோக்கத்திற்காக, எந்த அடிப்படையில், எந்த முறையில் நடைபெறுகிறது என்பதே முக்கியம். தர்மத்தை நிலைநாட்டுவதற்கான யுத்தமே இங்கு பகவானால் குறிப்பிடப்படுகிறது.

மகாபாரதத்தின் நிகழ்வுகளை எடுத்துப் பார்த்தாலும், யுத்தத்தின் ஆரம்ப காலங்களில் பல தர்ம நெறிகள் கடைப்பிடிக்கப்பட்டதாகக் கூறப்படுகிறது. ஆனால் காலப்போக்கில் அந்த நெறிகள் மீறப்பட்ட சூழ்நிலைகளும் உருவாகின்றன. இதன் மூலம் ஒரு முக்கியமான கருத்தை புரிந்துகொள்ளலாம்: யுத்தம் என்ற பெயர் மட்டும் போதாது; தர்மத்தோடு கூடிய யுத்தம்தான் தர்ம்ய யுத்தம்.

அதனால் அர்ஜுனனுடைய நிலை வேறுபட்டது. அவன் வெறும் போருக்காகப் போரிட வரவில்லை. தர்மத்தை நிலைநாட்ட வேண்டிய சூழ்நிலையில் தன்னுடைய க்ஷத்திரியக் கடமையை நிறைவேற்றுவதற்காக நிற்கிறான். இதனால் பகவான் அவனிடம், “இந்தத் தர்ம யுத்தத்திலிருந்து நீ விலக வேண்டாம்” என்று கூறுகிறார்.

அடுத்ததாக பகவான் கூறுகிறார்:

“ச்ரேயோऽந்யத் க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே” — “க்ஷத்திரியனுக்கு இதைவிட உயர்ந்த நன்மை வேறு எதுவும் இல்லை.”

இங்கு ச்ரேயஸ் என்றால் உயர்ந்த நன்மை, மேன்மையான பலன் என்று பொருள். இந்தச் சொல்லை மனத் தூய்மையின் கோணத்திலும் புரிந்துகொள்ளலாம். ஒருவர் தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தை தர்மத்தின் அடிப்படையில், சுயநலத்தைத் தாண்டி, கடமை உணர்வுடன் செய்வதன் மூலம் மனத் தூய்மையைப் பெறுகிறார். அந்த மனத் தூய்மை உயர்ந்த ஆன்மீக வாழ்க்கைக்கான அடிப்படையாகிறது.

எனவே, க்ஷத்திரியனாகிய அர்ஜுனனுக்கு தர்மமான யுத்தத்தைச் செய்வது வெறும் வெளிப்புறக் கடமை அல்ல. அது அவனுடைய உள்ளார்ந்த வளர்ச்சிக்கும் ஒரு சாதனமாகிறது. அவன் தன்னுடைய தனிப்பட்ட பாசம், விருப்பு, வெறுப்பு, பயம் ஆகியவற்றைத் தாண்டி, தர்மத்தை அடிப்படையாகக் கொண்டு தன்னுடைய கடமையைச் செய்யும்போது மனம் பக்குவமடைகிறது.

இதனை வேறு ஒரு எளிய கோணத்திலும் புரிந்துகொள்ளலாம். ஒரு மனிதனுக்கு சில இயல்பான குணங்கள் இருக்கலாம். அவற்றைத் தன் விருப்பப்படி மட்டும் பயன்படுத்தாமல், தர்மத்தின் வழியில் பயன்படுத்தும்போது அவனுடைய வாழ்க்கை உயர்கிறது. க்ஷத்திரியனிடம் வீரமும், தைரியமும், பாதுகாப்பு உணர்வும், போராடும் திறனும் இருக்கின்றன. அவை அனைத்தையும் தர்மத்தின் பாதுகாப்புக்காகப் பயன்படுத்தும்போது அவனுடைய ஸ்வதர்மம் நிறைவேறுகிறது. அந்தக் கடமையைச் செய்வதன் மூலம் அவன் மனத் தூய்மையை அடைய முடியும்.

இதனால் பகவான் அர்ஜுனனிடம், “உனக்குக் கிடைத்துள்ள திறமைகள், பொறுப்புகள், சூழ்நிலைகள் அனைத்தையும் தர்மத்தின் அடிப்படையில் பயன்படுத்த வேண்டும்” என்று உணர்த்துகிறார். தன்னுடைய இயல்புக்கும் பொறுப்புக்கும் ஏற்ற தர்மமான செயலை விட்டுவிட்டு வேறு வழியில் செல்வது அவனுக்கு உயர்ந்த நன்மையைத் தராது.

இங்கு ஒரு முக்கியமான விஷயத்தையும் நினைவில் கொள்ள வேண்டும். இந்த உபதேசம் எல்லோருக்கும் ஒரே விதமாகப் பொருந்தும் என்று எடுத்துக்கொள்ளக்கூடாது. பகவான் அர்ஜுனனுடைய குறிப்பிட்ட நிலைமையை அடிப்படையாகக் கொண்டு பேசுகிறார். க்ஷத்திரியனுக்குரிய தர்ம யுத்தம் அவனுடைய விசேஷ தர்மம். அதே கடமை மற்றொரு வாழ்க்கை நிலை கொண்டவருக்கு பொருந்த வேண்டிய அவசியமில்லை.

இதனால் இந்த ஸ்லோகத்தின் மையக்கருத்து “யுத்தம் செய்வது நல்லது” என்பதல்ல. மாறாக, “தர்மமான சூழ்நிலையில், தனக்குரிய தர்மமான கடமையைச் செய்வதைத் தனிப்பட்ட பாசம், பயம் அல்லது தயக்கத்தின் காரணமாக விட்டுவிடக் கூடாது” என்பதே முக்கியமான உபதேசமாகும்.

வாழ்க்கையிலும் இந்த உண்மை மிகவும் பயனுள்ளதாக இருக்கிறது. சில நேரங்களில் நமக்குப் பிடிக்காத கடமையைச் செய்ய வேண்டிய சூழ்நிலை ஏற்படலாம். சில நேரங்களில் நம்முடைய தனிப்பட்ட விருப்பமும், நம்முடைய பொறுப்பும் ஒன்றுக்கொன்று மாறுபடலாம். அப்போது “எனக்கு எது பிடிக்கும்?” என்ற கேள்வியை மட்டும் கேட்பது போதாது. “இந்தச் சூழ்நிலையில் என்னுடைய தர்மமான கடமை என்ன?” என்று சிந்திக்க வேண்டும்.

தர்மமான கடமை தெளிவாகத் தெரிந்த பிறகு, அதைச் செய்வதற்கு மனத் தயக்கம் இருக்கக்கூடாது. தனிப்பட்ட பாசம் காரணமாகவும், பயம் காரணமாகவும், மற்றவர்கள் என்ன நினைப்பார்கள் என்ற எண்ணத்தாலும் கடமையை விட்டுவிடக் கூடாது. அதே நேரத்தில், தன்னுடைய செயலை “தர்மம்” என்று பெயரிட்டு எந்தச் செயலையும் நியாயப்படுத்தக்கூடாது. உண்மையில் அது தர்மமான கடமையா என்பதை சாஸ்திரத்தின் அடிப்படையில் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். அர்ஜுனனுடைய நிலைமையில் பகவான் அதையே தெளிவுபடுத்துகிறார்.

இவ்வாறு பார்த்தால், முப்பத்தி ஒன்றாம்  ஸ்லோகம் அர்ஜுனனுடைய மனத்தில் இருந்த “நான் செய்கின்றது பாபமாகிவிடுமோ?” என்ற அச்சத்திற்கு மிகத் தெளிவான பதிலை அளிக்கிறது. “உன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தைப் பார்த்தாலும் இந்த யுத்தத்திலிருந்து விலக வேண்டிய காரணம் இல்லை. ஏனெனில் நீ செய்ய வேண்டியது வெறும் யுத்தம் அல்ல; தர்ம யுத்தம். க்ஷத்திரியனாகிய உனக்கு அந்த தர்ம யுத்தத்தைவிட உயர்ந்த நன்மை வேறு இல்லை” என்று பகவான் கூறுகிறார்.

இதன் தொடர்ச்சியாக முப்பத்தி இரண்டாம்ஸ்லோகத்தில் பகவான் இன்னும் ஒரு முக்கியமான கருத்தை எடுத்துரைக்கிறார். இப்படிப்பட்ட தர்ம யுத்தம் எல்லா க்ஷத்திரியர்களுக்கும் எளிதாகக் கிடைக்கக்கூடிய வாய்ப்பு அல்ல. நல்ல செயலைச் செய்வதற்கான வாய்ப்பு கிடைப்பதே ஒரு பாக்கியம். அந்த வாய்ப்பு கிடைத்தால்தான் ஒருவர் தன்னுடைய தர்மத்தைச் செய்து மனத்தைத் தூய்மைப்படுத்திக் கொள்ள முடியும். பலருக்கு அதர்மமான சூழ்நிலையில் செயல்பட வேண்டிய நிலை ஏற்படலாம்; ஆனால் அர்ஜுனனுக்கு தர்மத்தை நிலைநாட்டும் தர்ம யுத்தத்தில் தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தைச் செய்யும் வாய்ப்பு கிடைத்துள்ளது. எனவே அதைத் தவிர்க்காமல் பயன்படுத்த வேண்டும் என்று அடுத்த ஸ்லோகத்தில் பகவான் விளக்குகிறார்.

முடிவாக, இந்த முப்பத்தி ஒன்றாம் ஸ்லோகத்தின் ஆழமான கருத்து என்னவென்றால், ஆத்மா அழிவற்றது என்பதாலும் துயரப்பட வேண்டியதில்லை; உடல் அழிவுக்குரியது என்பதாலும் துயரப்பட வேண்டியதில்லை; அதற்கு மேலாக, தன்னுடைய தர்மமான கடமையைச் செய்வதிலும் துயரப்படவோ, தயங்கவோ வேண்டியதில்லை. அர்ஜுனன் க்ஷத்திரியன் என்பதால் அவனுடைய விசேஷ தர்மம் தர்மத்தைப் பாதுகாப்பதாகும். தர்மத்தை நிலைநாட்டுவதற்கான தர்ம யுத்தம் அவனுக்கு முன் வந்துள்ளது. ஆகவே தனிப்பட்ட பாசம், பயம், மனக்குழப்பம் ஆகியவற்றால் அந்தக் கடமையிலிருந்து விலகாமல், தர்மத்தின் அடிப்படையில் தன்னுடைய ஸ்வதர்மத்தைச் செய்வதே அவனுக்கு உயர்ந்த நன்மையை அளிக்கும். “ஸ்வதர்மமபி சாவேக்ஷ்ய ந விகம்பிதும் அர்ஹஸி; தர்ம்யாத் ஹி யுத்தாத் ச்ரேயோऽந்யத் க்ஷத்ரியஸ்ய ந வித்யதே” என்ற பகவானுடைய இந்த உபதேசம், தனக்குரிய தர்மமான கடமையை உணர்ந்து, அதனைத் தனிப்பட்ட விருப்பு–வெறுப்புகளைக் கடந்து, தர்மத்தின் அடிப்படையில் நிறைவேற்ற வேண்டும் என்ற உயர்ந்த வாழ்க்கைப் பாடத்தை நமக்கு வழங்குகிறது.