आश्चर्यवत्‍पश्‍यति कश्‍चिदेनं आश्चर्यवद्वदति तथैव चान्‍य: ।
आश्चर्यवध्यैनमन्‍य: शृणोति श्रुत्‍वाप्‍येनं वेद न चैव कश्‍चित् ॥ २९ ॥

ஆச்சர்யவத் பச்யதி கச்சித் ஏநம் ஆச்சர்யவத் வததி ததைவ சாந்ய: |
ஆச்சர்யவச்சைநம் அந்யச் ச்ருணோதி ச்ருத்வாப்யேநம் வேத ந சைவ கச்சித் || 29 ||

பொருள்:

“யாரோ ஒருவன் ஆத்மாவை ஆச்சரியமான ஒன்றைப் போலக் காண்கிறான்; வேறு ஒருவன் அதைப் பற்றி ஆச்சரியத்துடன் பேசுகிறான். மற்றொருவன் ஆத்மாவை ஆச்சரியமான ஒன்றைப் போலக் கேட்கிறான். இவ்வாறு கேட்டும், கேட்டதை முறையாகப் புரிந்துகொண்டு ஆத்மாவை உண்மையாக அறிபவன் மிக அரிதானவன்.”

விளக்கம்:

இந்த ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஸ்ரீகிருஷ்ணர் ஆத்ம ஞானத்தின் மகிமையையும், அந்த ஞானத்தை அறிந்து கொள்வது எவ்வளவு அரிதானது என்பதையும் மிக அழகாக எடுத்துரைக்கிறார். ஆத்மாவைப் பற்றி அறிந்து கொள்வது சாதாரணமான உலக அறிவைப் பெறுவது போன்றதல்ல. ஆத்மாவை அறிதலும் ஆச்சரியம்; அந்த ஆத்ம ஞானத்தைப் பெறுபவரும் ஆச்சரியம்; அதை முறையாக எடுத்துச் சொல்லும் உபதேசமும் ஆச்சரியம்; அந்த உபதேசத்தைச் செய்யும் குருவும் ஆச்சரியம்; அதைக் கேட்பதும் ஆச்சரியம்; அந்த ஆத்ம தத்துவத்தைக் கேட்பவரும் ஆச்சரியம். இவ்வாறு ஆத்ம ஞானத்தின் ஆறு நிலைகளையும் பகவான் இந்த ஸ்லோகத்தில் சுட்டிக்காட்டுகிறார்.

‘ஆச்சரியம்’ என்ற சொல்லை நாம் பொதுவாக ஏதாவது மிகவும் வியப்பாக இருந்தால் பயன்படுத்துகிறோம். ஆனால் இந்த ஸ்லோகத்தில் ஆச்சரியம் என்ற சொல்லுக்கு இரண்டு முக்கியமான பொருள்களை எடுத்துக்கொள்ள வேண்டும். ஒன்று அசாதாரணமானது, அதாவது சாதாரண அறிவு அல்லது அனுபவத்திலிருந்து முற்றிலும் வேறுபட்டது. மற்றொன்று அரிதானது, அதாவது எல்லோருக்கும் எளிதாகக் கிடைக்காதது. ஆத்ம ஞானத்திற்கு இந்த இரண்டு பொருள்களும் பொருந்துகின்றன.

நாம் உலக வாழ்க்கையில் பலவிதமான அறிவுகளைப் பெறுகிறோம். ஒரு பொருளைப் பார்க்கிறோம்; அதன் நிறம், வடிவம், அளவு, தன்மை போன்றவற்றை அறிகிறோம். ஒரு விஷயத்தை ஒருவர் நமக்கு விளக்குகிறார்; நாம் கேட்டு புரிந்துகொள்கிறோம். இவ்வாறு நாம் அறிகின்ற ஒவ்வொரு விஷயத்திலும் பொதுவாக இரண்டு விஷயங்கள் இருக்கின்றன. ஒன்று அறிபவன்; மற்றொன்று அறியப்படும் பொருள். “நான் இதை அறிகிறேன்” என்று நாம் கூறும்போது, நான் அறிபவனாக இருக்கிறேன்; நான் அறியும் பொருள் என்னைவிட்டு வேறாக இருக்கிறது.

இந்தப் பழக்கம் நமக்கு பிறந்த நாள் முதல் தொடர்ந்து வருகிறது. கண்களால் பொருள்களைப் பார்க்கிறோம். காதுகளால் ஒலிகளைக் கேட்கிறோம். மூக்கால் வாசனையை அறிகிறோம். நாக்கால் சுவையை அறிகிறோம். மனத்தால் எண்ணங்களையும் உணர்வுகளையும் அறிகிறோம். இவை அனைத்திலும் “நான் அறிகிறேன்” என்ற உணர்வு இருக்கிறது.

ஆனால் ஆத்ம ஞானத்தில் இந்த வழக்கமான அறிவுமுறை மாறுகிறது. ஆத்மாவை நாம் மற்றொரு பொருளைப் போல வெளியில் வைத்து அறிய முடியாது. ஏனென்றால் அனைத்தையும் அறிகின்ற அறிபவனே ஆத்மா. எனவே, ஆத்மா அறியப்பட வேண்டிய ஒரு வெளிப்பொருள் அல்ல. நாம் அனைத்தையும் அறிகின்ற அந்த அறிவு சொரூபமே ஆத்மா என்பதைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். இதுவே ஆத்ம ஞானம் ஆச்சரியமானது என்று கூறுவதற்கான முதல் காரணம்.

சாதாரணமாக நாம் “நான் ஆத்மாவை அறிய வேண்டும்” என்று நினைக்கும்போது, ஆத்மாவையும் வேறு ஒரு பொருளாக நினைத்துக்கொள்கிறோம். “நான்” ஒருவன்; ஆத்மா வேறு ஒன்று என்று நினைத்தால் ஆத்ம தத்துவம் புரியாது. ஆத்மா என்பது “நான்” என்ற சொல்லின் உண்மையான பொருள். ஆனால் இந்த “நான்” என்ற உணர்வுடன் உடல், மனம், புத்தி போன்ற அனாத்ம விஷயங்களும் கலந்து விட்டதால் குழப்பம் ஏற்பட்டிருக்கிறது. சாஸ்திரம் இந்தக் குழப்பத்தை நீக்கி, உண்மையான ஆத்மாவைத் தெளிவுபடுத்துகிறது.

இதனால் ஆத்ம ஞானம் என்பது புதிதாக ஒரு பொருளைக் கண்டுபிடிப்பது அல்ல. ஏற்கனவே நம்மிடம் இருக்கின்ற உண்மையைத் தெளிவாக அறிந்து கொள்வதே ஆத்ம ஞானம்.

இதற்கு பத்தாவது மனிதனுடைய உதாரணம் மிகவும் எளிதாகப் புரிய வைக்கிறது. பத்து பேர் ஒரு ஆற்றைக் கடந்து சென்றார்கள் என்று வைத்துக்கொள்வோம். மறுபுறம் சென்றதும் ஒருவர் எல்லோரையும் எண்ணுகிறார். ஆனால் தன்னை எண்ணாமல் ஒன்பது பேர்தான் இருக்கிறார்கள் என்று நினைக்கிறார். “பத்தாவது மனிதன் காணாமல் போய்விட்டான்” என்று வருத்தப்பட்டு அவனைத் தேடத் தொடங்குகிறார். நீண்ட நேரம் தேடியும் அவனைக் காணவில்லை. இறுதியில் ஒரு அறிவுள்ளவர் வந்து, “நீயே பத்தாவது மனிதன்” என்று கூறுகிறார்.

அப்போது பத்தாவது மனிதன் புதிதாக உருவாகவில்லை. அவன் ஏற்கனவே அங்கேயே இருந்தான். அவனுக்குப் புதிதாக ஒரு பொருள் கிடைக்கவில்லை. ஆனால் தன்னைப் பற்றிய தவறான எண்ணம் நீங்கியது. “நான்தான் பத்தாவது மனிதன்” என்று புரிந்துகொண்டவுடன் அவனுடைய தேடல் முடிந்தது; அவனுடைய துயரம் நீங்கியது.

அதேபோல ஆத்ம ஞானத்திலும் நாம் புதிதாக ஒன்றைப் பெறுவதில்லை. “நான்” என்று நாம் எப்போதும் அறிந்துகொண்டே இருக்கிறோம். ஆனால் அந்த “நான்” யார் என்பதைத் தவறாகப் புரிந்துகொண்டிருக்கிறோம். உடலையே நான் என்றும், மனதையே நான் என்றும், எண்ணங்களையே நான் என்றும் நினைத்துக்கொள்கிறோம். சாஸ்திரம் இந்தத் தவறான அடையாளத்தை நீக்கி, “நான் ஆத்மா” என்ற உண்மையைத் தெளிவுபடுத்துகிறது.

எனவே ஆத்ம ஞானம் ஒரு புதிய அறிவைப் பெறுவது போலத் தோன்றினாலும், உண்மையில் அது தவறான அறிவை நீக்கி உண்மையான அறிவை வெளிப்படுத்துவது ஆகும். இதுவும் ஆத்ம ஞானத்தின் ஒரு ஆச்சரியமான தன்மையாகும்.

இந்த ஞானத்தைப் பெறுபவரும் அரிதானவர். உலக விஷயங்களில் அறிவைப் பெறுவதற்கு பலர் முயற்சி செய்கிறார்கள். ஆனால் “நான் யார்?” என்ற அடிப்படை உண்மையை அறிந்து கொள்ள வேண்டும் என்ற ஆழமான ஆர்வம் கொண்டவர்கள் குறைவு. அதனால் ஆத்ம ஞானத்தை அறிந்துகொள்பவர் துர்லபம், அதாவது அரிதானவர் என்று கூறப்படுகிறது.

அடுத்ததாக பகவான் ஆத்ம தத்துவத்தை உபதேசிப்பதும் ஆச்சரியம் என்று கூறுகிறார். உலகத்தில் ஒரு பொருளை விளக்குவது சுலபம். அந்தப் பொருளுக்கு ஒரு வடிவம் இருக்கலாம்; குணம் இருக்கலாம்; செயல் இருக்கலாம்; தொடர்பு இருக்கலாம். அவற்றைக் கொண்டு நாம் அந்தப் பொருளை விளக்க முடியும்.

உதாரணமாக, ஒரு மனிதரை அறிமுகப்படுத்தும்போது, அவர் யார், எப்படி இருக்கிறார், என்ன செய்கிறார், யாருடைய மகன், என்ன வேலை செய்கிறார் போன்றவற்றைக் கூறலாம். ஏதாவது ஒரு குணம், செயல் அல்லது தொடர்பை வைத்துக் கொண்டு அவரை அடையாளப்படுத்த முடியும்.

ஆனால் ஆத்மாவை இவ்வாறு அடையாளப்படுத்த முடியாது. ஆத்மா ஒரு சாதாரணப் பொருள் அல்ல. அதற்கு குறிப்பிட்ட வடிவம் இல்லை. எந்த ஒரு குறிப்பிட்ட குணத்தாலும் அதை வரையறுக்க முடியாது. அது எந்தச் செயலும் செய்யும் ஒரு பொருளாகக் கருதப்பட முடியாது. எந்த ஒரு உறவாலும் அதன் உண்மையான தன்மையை நிர்ணயிக்க முடியாது. எனவே, “இதுதான் ஆத்மா” என்று ஒரு பொருளைக் காட்டுவது போல ஆத்மாவைக் காட்ட முடியாது.

அப்படிப்பட்ட ஆத்மாவை சாஸ்திரம் எப்படி விளக்குகிறது என்பதே ஒரு பெரிய ஆச்சரியம். மனமும் வாக்கும் எட்ட முடியாத தத்துவத்தை வாக்கின் மூலமாகவே சாஸ்திரம் விளக்குகிறது. குருவும் அதையே சிஷ்யனுக்குப் புரிய வைக்கிறார். அதனால் ஆத்ம தத்துவத்தை உபதேசிப்பது ஆச்சரியம்; அதை உபதேசிக்கும் குருவும் ஆச்சரியம்.

இதற்காகத்தான் ஆத்ம ஞானத்தை உண்மையாக அறிந்த குருவின் முக்கியத்துவம் அதிகம். ஆன்மீகம் என்ற பெயரில் பல விஷயங்களைப் பற்றி பேசுபவர்கள் இருக்கலாம். புராணக் கதைகள், பக்தி, வழிபாடு, தியானம் போன்றவற்றைப் பற்றி பேசுவது வேறு. ஆனால் ஆத்ம தத்துவத்தை சாஸ்திரத்தின் அடிப்படையில் சரியான முறையில் எடுத்துச் சொல்லக்கூடிய குரு கிடைப்பது மிகவும் அரிது.

அதற்குப் பிறகு பகவான் ஆத்ம தத்துவத்தைக் கேட்பதும் ஆச்சரியம்; அதைக் கேட்பவரும் ஆச்சரியம் என்று கூறுகிறார். இதுதான் ஸ்லோகத்தின் மூன்றாவது முக்கியமான பகுதி.

மனிதனுக்கு உலக விஷயங்களைப் பற்றி கேட்பதில் இயல்பான ஆர்வம் இருக்கிறது. பணம், குடும்பம், உடல், தொழில், கல்வி, வாழ்க்கை வசதிகள் போன்றவற்றைப் பற்றி கேட்பதில் நமக்கு ஆர்வம் அதிகம். ஆனால் “நான் யார்?”, “ஆத்மா என்றால் என்ன?”, “வாழ்க்கையின் உண்மையான நோக்கம் என்ன?” போன்ற கேள்விகளைக் கேட்பதில் ஆர்வம் கொண்டவர்கள் மிகவும் குறைவு.

மனிதன் பிறந்தவுடனேயே உலக வாழ்க்கையின் ஈர்ப்புகளுக்குள் செல்கிறான். கோபம், ஆசை, பொறாமை, பற்றுதல், விருப்பு, வெறுப்பு போன்றவற்றை யாரும் தனியாகக் கற்றுக்கொடுக்க வேண்டியதில்லை. அவை இயல்பாகவே வெளிப்படுகின்றன. இதுவே சம்சார வாழ்க்கையின் ஒரு பகுதி.

ஆனால் இதே மனிதனுக்குள் “இந்தத் துயரத்திலிருந்து நான் விடுபட வேண்டும்” என்ற விருப்பமும் இருக்கிறது. எல்லோருமே அமைதியாக இருக்க வேண்டும், மகிழ்ச்சியாக இருக்க வேண்டும், துயரமில்லாமல் இருக்க வேண்டும் என்று விரும்புகிறார்கள். ஆனால் அந்த நிலையை அடைவதற்கான சரியான வழி என்ன என்பது பலருக்குத் தெரியாது.

சாஸ்திரம் கூறுவது என்னவென்றால், ஆத்ம தத்துவத்தை அறிந்து கொள்வதே உண்மையான விடுதலைக்கான வழி. அதற்காக குருவிடம் சென்று சாஸ்திரத்தை முறையாகக் கேட்பது அவசியம். ஆனால் இந்த ஸ்ரவணமே மோக்ஷத்திற்கான முக்கியமான சாதனை என்பதை பலர் அறியவில்லை. அதனால் ஆத்ம தத்துவத்தைக் கேட்பவர்கள் குறைவாக இருக்கிறார்கள்.

ஒருவர் ஆன்மீக வாழ்க்கையில் ஈடுபடுகிறார் என்பதாலேயே அவர் ஆத்ம ஞானத்தைத் தேடுகிறார் என்று சொல்ல முடியாது. பலவிதமான ஆன்மீக செயல்களில் ஒருவர் ஈடுபடலாம். அவை மனத் தூய்மைக்கும் ஒழுக்கத்திற்கும் உதவலாம். ஆனால் ஆத்ம தத்துவத்தை சாஸ்திரத்தின் மூலம் முறையாகக் கேட்டு அறிதல் என்பது தனித்துவமான சாதனையாகும்.

இதனால் ஸ்ரவணம் அரிது; ஸ்ரோதாவும் அரிது. ஆத்ம தத்துவத்தை உண்மையாக அறிந்து கொள்ள வேண்டும் என்ற நோக்கத்துடன் தொடர்ந்து கேட்கும் மனநிலை கொண்டவர்கள் குறைவு.

இந்த ஸ்ரவணத்திற்கு இன்னொரு முக்கியமான விஷயம் தேவைப்படுகிறது: மனத் தூய்மை. மனதில் அதிகமான கோபம், பொறாமை, பற்றுதல், அகங்காரம், விருப்பு–வெறுப்பு போன்றவை இருந்தால் சாஸ்திரத்தை கேட்டாலும் அதன் உண்மையான கருத்து மனதில் ஆழமாகப் பதியாமல் போகலாம்.

இதனால் சாஸ்திரம் கேட்பதற்கு முன்பாக மனத்தைத் தயார்படுத்த வேண்டும். விவேகம், வைராக்கியம், இந்திரியக் கட்டுப்பாடு, மனக் கட்டுப்பாடு, முமுக்ஷுத்துவம் போன்ற தகுதிகளை வளர்த்துக்கொள்ள வேண்டும். இதனைப் பெரியவர்கள் சாதன சதுஷ்டய சம்பத்தி என்று குறிப்பிடுகின்றனர்.

ஆனால் “எனக்கு இப்போது முழுமையான தகுதி இல்லை; ஆகவே சாஸ்திரத்தை கேட்க வேண்டாம்” என்று நினைக்கக் கூடாது. தொடர்ந்து சாஸ்திரத்தை கேட்பதாலேயே அந்தத் தகுதியும் படிப்படியாக வளரத் தொடங்கும். ஆரம்பத்தில் பல விஷயங்கள் புரியாமல் இருக்கலாம். சில நேரங்களில் ஒரு வகுப்பில் அமர்ந்தாலும் முழுமையாகப் புரியாமல் போகலாம். ஆனால் தொடர்ந்து கேட்டுக்கொண்டே இருந்தால், வாழ்க்கையைப் பற்றிய பார்வை மாறத் தொடங்கும்.

“நான் எப்படி வாழ வேண்டும்?”, “என்ன குணங்களை வளர்க்க வேண்டும்?”, “என்ன குணங்களை விட்டுவிட வேண்டும்?”, “வாழ்க்கையின் உண்மையான இலக்கு என்ன?” போன்ற கேள்விகளுக்கான தெளிவு வரத் தொடங்கும். அந்தத் தெளிவு மனத்தைத் தூய்மைப்படுத்தும். மனம் தூய்மையடையும்போது அதே சாஸ்திரத்தை மீண்டும் கேட்கும்போது முன்பு புரியாத விஷயங்களும் தெளிவாகப் புரியத் தொடங்கும்.

எனவே, ஒருமுறை கேட்டவுடன் புரியவில்லை என்றால் சாஸ்திரத்தின் மீது குறை கூறக்கூடாது. அதேபோல, ஒருவருடைய வாழ்க்கையில் உடனடியாக மாற்றம் தெரியவில்லை என்பதற்காக சாஸ்திரத்தின் மேன்மையையும் குறைத்து மதிப்பிடக்கூடாது. அறிவு மனத்தில் ஆழமாகப் பதிய, தகுதியும் மனத் தூய்மையும் வளர வேண்டும்.

இந்த நிலையில் பகவான் கடைசியாக ஒரு ஆழமான உண்மையைச் சொல்கிறார்:

ச்ருத்வாப்யேனம் வேத ந சைவ கச்சித் — “இதைக் கேட்ட பிறகும் சிலர் இதை அறிந்து கொள்ளவில்லை.”

இதைக் கேட்டு மனம் தளர வேண்டியதில்லை. மாறாக, தொடர்ந்த முயற்சி அவசியம் என்பதைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். ஆத்ம ஞானம் முயற்சி இல்லாமல் தானாக வந்து சேரும் ஒன்றல்ல. சாஸ்திரத்தை முறையாகக் கேட்க வேண்டும்; கேட்டதைப் பற்றி சிந்திக்க வேண்டும்; வாழ்க்கையில் அதற்கேற்ப மனத்தைத் தயார்படுத்த வேண்டும்.

இதற்கு சமையல் மற்றும் உணவு என்ற எளிய உதாரணத்தை எடுத்துக்கொள்ளலாம். பசியைத் தீர்க்க உணவு சாப்பிட வேண்டும். ஆனால் அந்த உணவைத் தயாரிக்க நேரமும் முயற்சியும் தேவை. சமையல் செய்வது ஒரு தயாரிப்பு; சாப்பிடுவது பசியைத் தீர்க்கும் நேரடியான செயல். அதுபோல ஆத்ம ஞானத்திற்குத் தேவையான மனத் தூய்மையை வளர்ப்பது தயாரிப்பு போன்றது. சாஸ்திர ஸ்ரவணம் ஞானத்தைப் பெறுவதற்கான முக்கியமான சாதனையாகிறது.

நாம் வீட்டில் கோபப்படாமல் இருப்பது, பொறாமையை குறைப்பது, மனதை அமைதியாக வைத்துக்கொள்வது, இந்திரியங்களை கட்டுப்படுத்துவது போன்றவை எளிதானவை அல்ல. ஆனால் இத்தகைய மனத் தயாரிப்பே ஆத்ம ஞானத்தைப் புரிந்துகொள்ள உதவுகிறது. இதனால் ஆத்ம ஞானம் பெறுவதற்கான முயற்சி என்பது வகுப்பில் அமர்ந்து கேட்பது மட்டும் அல்ல; நம்முடைய வாழ்க்கையையே சுத்தப்படுத்திக் கொள்வதும் அந்த முயற்சியின் ஒரு பகுதியாகும்.

இவ்வாறு இந்த ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஆத்ம ஞானத்தின் மகிமையை ஆறு நிலைகளில் எடுத்துரைக்கிறார். முதலில் ஆத்மாவை அறிதல் ஆச்சரியம். இரண்டாவது ஆத்மாவை அறிந்தவர் ஆச்சரியம். மூன்றாவது ஆத்மாவை உபதேசிப்பது ஆச்சரியம். நான்காவது அதை உபதேசிக்கும் குரு ஆச்சரியம். ஐந்தாவது ஆத்ம தத்துவத்தைக் கேட்பது ஆச்சரியம். ஆறாவது அதைக் கேட்பவர் ஆச்சரியம்.

இவற்றை எளிமையாக நினைவில் வைத்துக்கொள்ளலாம்: அறிதல் – அறிபவன்; உபதேசித்தல் – உபதேசிப்பவன்; கேட்டல் – கேட்பவன். இந்த ஆறு நிலைகளும் அரிதானவை. மேலும், கேட்ட பிறகும் உடனடியாகப் புரிந்து கொள்ள முடியாமல் இருக்கலாம். அதனால் தொடர்ந்து ஸ்ரவணம், சிந்தனை மற்றும் மனத் தூய்மைக்கான முயற்சி அவசியம்.

இந்த ஸ்லோகம் நமக்கு மிகப் பெரிய வாழ்க்கைப் பாடத்தையும் வழங்குகிறது. ஆத்ம ஞானம் என்பது உலகத்தில் புதிதாகக் கிடைக்கும் ஒரு பொருள் அல்ல. நம்முடைய உண்மையான தன்மையைப் பற்றிய தவறான புரிதலை நீக்கி, நாம் உண்மையில் யார் என்பதைத் தெளிவாக அறிந்து கொள்வதே ஆத்ம ஞானம். அதனால் இந்த ஞானம் ஒருபுறம் மிகவும் எளிமையானது போலத் தோன்றினாலும், மறுபுறம் மிகவும் நுண்ணியதும் ஆழமானதுமாகும்.

எனவே, ஆத்ம தத்துவத்தை அறிய விரும்புபவன் அவசரப்படாமல், மனம் தளராமல், தொடர்ந்து சாஸ்திரத்தை முறையாகக் கேட்டு, தன்னுடைய மனத்தைத் தூய்மைப்படுத்தி, குருவின் உபதேசத்தைப் புரிந்துகொள்ள முயற்சி செய்ய வேண்டும். “இது எனக்குப் புரியவில்லை” என்று விட்டு விடாமல், “புரிந்து கொள்ள என்ன தகுதி எனக்குத் தேவை? என்ன மாற்றத்தை நான் என்னுள் செய்ய வேண்டும்?” என்று சிந்திக்க வேண்டும்.

முடிவாக, இந்த இருபத்தி ஒன்பதாம் ஸ்லோகத்தின் சாரம் என்னவென்றால்: ஆத்ம ஞானம் சாதாரணமான அறிவு அல்ல; அது மிகவும் நுண்ணியதும் அசாதாரணமானதுமாகும். அதை உண்மையாக அறிந்தவர் அரிது. அதை முறையாக உபதேசிக்கக்கூடிய குருவும் அரிது. அந்த உபதேசத்தைத் தேடிக் கேட்பவரும் அரிது. கேட்டவுடன் புரிந்து கொள்வதும் எளிதல்ல. ஆகவே, மனத் தூய்மையுடன், தொடர்ந்து முயற்சியுடன், தகுதியான குருவிடம் சாஸ்திரத்தை ஸ்ரவணம் செய்து, சிந்தித்து, ஆத்ம தத்துவத்தை அறிந்து கொள்வதே மனித வாழ்க்கையின் உயர்ந்த பயனாகும். இதுவே பகவான் இந்த ஸ்லோகத்தின் மூலம் நமக்கு உணர்த்தும் ஆத்ம ஞானத்தின் மகிமையாகும்.