विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ५९ ॥

விஷயா விநிவர்த்தந்தே நிராஹாரஸ்ய தேஹிநஃ |
ரஸவர்ஜம் ரஸோऽப்யஸ்ய பரம் த்ருஷ்ட்வா நிவர்த்ததே || 59 ||

பொருள்:

“உணவைக் கட்டுப்படுத்தி, புலன்களின் விஷயங்களிலிருந்து விலகியிருக்கும் மனிதனிடமிருந்து புலன்களின் விஷயங்கள் விலகுகின்றன; ஆனால் அவற்றின் மீதான சுவை அல்லது பற்றுதல் மட்டும் நீங்காமல் இருக்கிறது. அவனுக்கு பரம்பொருளின் உயர்ந்த நிலை அனுபவமாகும்போது, அந்தச் சுவையும் பற்றுதலும் முற்றிலும் நீங்கிவிடுகிறது.”

விளக்கம்:

முந்தைய ஸ்லோகத்தில் பகவான் ஆமையை உதாரணமாகக் கொண்டு இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டின் அவசியத்தை விளக்கினார். ஞானநிஷ்டையை அடைய முயற்சி செய்கின்ற சாதகன், மனத்தின் அமைதியைப் பாதுகாப்பதற்காகத் தன்னுடைய இந்திரியங்களைத் தேவையற்ற விஷயங்களிலிருந்து விலக்கிக் கொள்ள வேண்டும் என்று கூறப்பட்டது. இந்திரியங்கள் கட்டுப்பாட்டில் இருந்தால்தான் மனம் வெளிப்புற விஷயங்களால் அதிகமாகச் சிதறாமல் இருக்கும்; அத்தகைய அமைதியான மனத்தில்தான் நிதித்யாசனம் சிறப்பாக நடைபெறும். நிதித்யாசனம் என்பது ஏற்கனவே ஸ்ரவணம், மனனம் ஆகியவற்றின் மூலம் பெற்ற ஆத்மஞானத்தில் மனதை மீண்டும் மீண்டும் நிலைநிறுத்தி, அந்த ஞானத்தை மேலோட்டமான அறிவாக மட்டும் இல்லாமல் நம்முடைய ஆழ்ந்த மனநிலையாக மாற்றுகின்ற சாதனை. ஆகவே தமக எனப்படும் இந்திரியக் கட்டுப்பாடு நிதித்யாசனத்திற்கு ஒரு முக்கியமான பத்தியமாகக் கருதப்படுகிறது.

ஆனால் இங்கே ஒரு மிக முக்கியமான உண்மையை பகவான் எடுத்துக் காட்டுகின்றார். இந்திரியங்களை விஷயங்களிலிருந்து விலக்கிவிட்டால் மட்டும் அந்த விஷயங்களின் மீதுள்ள ஆசையும் உடனடியாக நீங்கிவிடாது. வெளிப்புற அனுபவம் நின்றுவிடலாம்; ஆனால் அந்த அனுபவத்தின் மீது மனத்தில் இருந்த ஈர்ப்பு, சுகபுத்தி, மதிப்பு, ஆசை, மோகம் ஆகியவை தொடர்ந்து இருக்கலாம். இதைத்தான் இந்த ஸ்லோகம் மிக நுட்பமாக விளக்குகிறது. வெளிப்புறத் துறத்தலும் உள்ளார்ந்த பற்றின்மையும் ஒன்றல்ல என்பதை பகவான் இங்கே தெளிவுபடுத்துகின்றார்.

“விஷயாஃ விநிவர்தந்தே” — இந்திரிய விஷயங்கள் விலகிச் செல்கின்றன. ஒருவர் தமக எனப்படும் இந்திரியக் கட்டுப்பாட்டைப் பின்பற்றும்போது, அவர் விரும்பிய விஷயங்களோடு இந்திரியங்களின் நேரடியான தொடர்பைத் தவிர்க்கிறார். கண்கள் சில காட்சிகளைப் பார்க்காமல் இருக்கின்றன; காதுகள் சில சப்தங்களைக் கேட்காமல் இருக்கின்றன; நாக்கு சில ருசிகளை அனுபவிக்காமல் இருக்கிறது; உடல் சில அனுபவங்களிலிருந்து விலகுகிறது. இதனால் விஷயங்களின் நேரடி அனுபவம் குறைகிறது அல்லது தற்காலிகமாக நிறுத்தப்படுகிறது. ஆனால் அந்த விஷயத்தின் மீது மனம் வைத்திருந்த மதிப்பு அப்படியே இருக்கலாம். இதுவே இந்த ஸ்லோகத்தின் ஆரம்பக் கருத்தாகும்.

“நிராஹாரஸ்ய தேஹிநஃ” என்ற சொற்றொடரும் இங்கு மிகவும் ஆழமான பொருளைக் கொண்டது. நிராஹாரம் என்றால் பொதுவாக உணவு இல்லாத நிலை என்று பொருள் கொள்ளலாம். ஆனால் இங்கு வயிற்றுக்கு உணவு இல்லாததை பகவான் குறிப்பிடவில்லை. இந்திரியங்கள் வழியாக மனத்திற்கு வழங்கப்படும் விஷயங்களே மனத்தின் “ஆகாரம்” என்று எடுத்துக் கொள்ளப்படுகிறது. கண் காட்சியை மனத்திற்கு அளிக்கிறது; காது சப்தத்தை அளிக்கிறது; நாக்கு ருசியை அளிக்கிறது; மூக்கு வாசனையை அளிக்கிறது; தோல் ஸ்பரிசத்தை அளிக்கிறது. இவ்வாறு இந்திரியங்கள் வழியாக மனம் தொடர்ந்து விஷயங்களைப் பெற்றுக்கொள்கிறது. அவற்றைத் தடுத்து நிறுத்தும்போது, அந்த ஜீவன் “நிராஹாரி” என்று கூறப்படுகிறான்; அதாவது இந்திரிய விஷயங்களை மனத்திற்கு ஆகாரமாக அளிக்காமல் இருக்கிறான்.

இதனால் என்ன நிகழ்கிறது? வெளிப்புற விஷயங்களுடனான தொடர்பு குறைகிறது. மனம் ஒரு வகையான இந்திரிய விரதத்தில் இருக்கிறது. அவன் விரும்பிய பொருளை அனுபவிக்கவில்லை. அவன் தன்னுடைய இந்திரியங்களைத் தானாகவே கட்டுப்படுத்தி, “இதை நான் அனுபவிக்கக் கூடாது; இந்த விஷயத்திலிருந்து விலக வேண்டும்” என்று முடிவு செய்து செயல்படுகிறான். இது சாதனையின் முக்கியமான முதல் நிலை. ஆனால் இதை முழுமையான பற்றின்மை என்று இன்னும் சொல்ல முடியாது.

அதற்குக் காரணம் அடுத்த சொல்லில் வருகிறது: “ரஸவர்ஜம்”. “ரசம்” என்பது இங்கு வெறும் சுவை என்று மட்டும் பொருள் கொள்ளக்கூடாது. ஒரு விஷயத்தின் மீது உள்ள ஈர்ப்பு, அந்த விஷயம் தரும் என்று நாம் நினைக்கும் சுகம், அந்தப் பொருளின் மீது நாம் வைத்திருக்கும் மதிப்பு, விருப்பம், பற்று, மோகம் ஆகிய அனைத்தையும் குறிக்கும். ஒரு பொருளை நாம் அனுபவிக்காமல் இருக்கலாம்; ஆனால் அந்தப் பொருளின் மீது உள்ள “இது எனக்கு மகிழ்ச்சியைத் தரும்” என்ற புத்தி இன்னும் இருக்கலாம். அந்தப் பொருளை வெளிப்புறமாக விட்டுவிட்டாலும், அதன் மீது உள்ள ரசம் மனத்திலிருந்து உடனடியாக நீங்காது.

இதைத்தான் பகவான் மிகவும் இயல்பான ஒரு உண்மையாக ஏற்றுக்கொள்கிறார். ஆரம்ப நிலையில் ஒருவர் ஒரு பொருளைத் துறக்க முடியும்; ஆனால் அந்தப் பொருளின் மீது இருந்த ஆசையை உடனடியாகத் துறக்க முடியாது. உடலை விலக்குவது எளிதாக இருக்கலாம்; மனத்தை விலக்குவது அதைவிட ஆழமான செயல். “நான் இதைப் பயன்படுத்துவதில்லை”, “நான் இதைப் பார்ப்பதில்லை”, “நான் இதைக் கேட்பதில்லை” என்று வெளியில் சொல்ல முடியும். ஆனால் மனத்திற்குள் அந்தப் பொருளின் மீது மதிப்பு, ஈர்ப்பு, ஆசை இன்னும் இருக்கலாம். இந்த நிலையைப் பகவான் தவறானதாகக் கூறவில்லை. அது சாதனையின் ஒரு ஆரம்ப நிலை என்பதை ஏற்றுக் கொள்கிறார். ஞானநிஷ்டையை நோக்கிச் செல்லும் சாதகனுக்கு இந்த வெளிப்புறத் தமம் அவசியமான முதல் படியாகும்.

இதில் ஒரு முக்கியமான வேறுபாட்டைப் புரிந்துகொள்ள வேண்டும். ஒருவர் தன்னுடைய இந்திரியங்களை விஷயங்களிலிருந்து விலக்கிக் கொள்கிறார் என்பதற்காக அவருடைய மனமும் அந்த விஷயங்களிலிருந்து முழுமையாக விலகிவிட்டது என்று நாம் முடிவு செய்ய முடியாது. ஒருவர் உலக விஷயங்களை அனுபவிக்காமல் தனிமையான இடத்தில் வாழலாம். வெளிப்புறமாக அவர் மிகுந்த துறவியாகத் தோன்றலாம். ஆனால் அவரது மனத்தில் உலக விஷயங்களுக்கு இன்னும் மதிப்பு இருக்கிறதா, அவற்றின் மீது ஆசை இருக்கிறதா, அவற்றை மீண்டும் அனுபவிக்க வேண்டும் என்ற ஏக்கம் இருக்கிறதா என்பதைக் வெளிப்புறமாகப் பார்த்து தெரிந்துகொள்ள முடியாது. அது அவருக்கும், அவருடைய உள்ளார்ந்த நிலையை அறிந்த இறைவனுக்கும் மட்டுமே தெளிவாகத் தெரியும்.

இதனால்தான் ஞானநிஷ்டைக்கு முன் இருக்கும் சாதகனுடைய தமத்துக்கும், ஞானநிஷ்டையை அடைந்த ஞானியுடைய தமத்துக்கும் வெளிப்புறமாக ஒரே மாதிரி தோற்றம் இருக்கலாம். இருவருமே ஒரு குறிப்பிட்ட விஷயத்தை அனுபவிக்காமல் இருக்கலாம். இருவருமே சில விஷயங்களைப் பார்க்காமல் இருக்கலாம். இருவருமே சில விஷயங்களிலிருந்து விலகி இருக்கலாம். ஆனால் உள்ளார்ந்த நிலையில் இருவருக்கும் மிகப் பெரிய வேறுபாடு இருக்கிறது. சாதகன் அந்த விஷயத்தை வெளிப்புறமாகத் தவிர்த்திருக்கிறான்; ஆனால் மனத்தில் அதற்கான ரசம் இன்னும் இருக்கலாம். ஞானியோ அந்த விஷயத்தை வெளிப்புறமாக மட்டுமல்ல, உள்ளார்ந்த மனநிலையிலும் துறந்துவிட்டிருக்கிறான்.

இதனை ஒரு எளிய உதாரணத்தின் மூலம் புரிந்துகொள்ளலாம். ஒருவர் தொலைக்காட்சியைப் பார்ப்பதைத் தவிர்க்கிறார் என்று வைத்துக்கொள்வோம். அவர் தன்னுடைய இந்திரியத்தை கட்டுப்படுத்தி, தொலைக்காட்சியின் முன் அமராமல் வேறு இடத்தில் சென்று சாஸ்திரத்தைப் படிக்கிறார். இது நல்ல சாதனை. ஆனால் மனத்தில் “அங்கே என்ன நிகழ்ச்சி நடக்கிறது? நான் போய் பார்த்திருக்கலாமே; இன்னும் கொஞ்ச நேரத்தில் போய்ப் பார்க்கலாம்” என்ற எண்ணம் இருந்தால், வெளிப்புறத் தமம் இருக்கிறது; உள்ளார்ந்த ரசம் இன்னும் இருக்கிறது. அதே சமயம் ஒருவர் சாஸ்திரஞானத்தில் நன்கு நிலைபெற்ற பிறகு, அந்தத் தொலைக்காட்சி விஷயத்தின் மீது மனத்திற்கே ஈர்ப்பு இல்லாமல் போய்விட்டால், அங்கு தமம் இயல்பான சுபாவமாக மாறிவிட்டது என்று கூறலாம்.

இதுதான் பகவான் சொல்லும் அடுத்த பகுதியின் முக்கியத்துவம்: “ரஸோऽப்யஸ்ய பரம் த்ருஷ்ட்வா நிவர்த்ததே”. “அஸ்ய ரசஃ அபி” — அவனுடைய அந்த ரசமும் கூட; “பரம் த்ருஷ்ட்வா” — பரமத்தை அறிந்த பிறகு; “நிவர்த்ததே” — முற்றிலும் விலகுகிறது. அதாவது ஆரம்பத்தில் இந்திரிய விஷயங்கள் விலகினாலும் அவற்றின் மீது இருந்த மனப்பற்று இன்னும் இருக்கலாம். ஆனால் பரம தத்துவத்தை உணர்ந்து ஞானநிஷ்டையில் நிலைபெற்றபோது அந்தப் பற்றும் இயல்பாகவே நீங்கிவிடுகிறது.

இங்கே “பரம் த்ருஷ்ட்வா” என்பது மிக முக்கியமான சொல். மனிதன் ஒரு விஷயத்தை விட்டு விலகுவதற்கு இரண்டு வழிகள் இருக்கலாம். ஒன்று, அந்த விஷயத்தைப் பெற முடியாததால் அல்லது பெறக்கூடாது என்று கட்டுப்படுத்திக் கொண்டு விலகுவது. மற்றொன்று, அதைவிட உயர்ந்த ஒன்றை அறிந்து, அதில் நிறைவை அடைந்து, முன்னர் தன்னை ஈர்த்திருந்த பொருளின் மதிப்பு இயல்பாகவே குறைந்து விடுவதால் விலகுவது. முதலாவது கட்டுப்பாடு; இரண்டாவது ஞானத்தால் உண்டாகும் பற்றின்மை. பகவான் இங்கு இரண்டாவது நிலையை எடுத்துக் காட்டுகின்றார்.

ஒரு குழந்தையின் ஒரு விளையாட்டுப் பொருளை எடுத்துக்கொள்வோம். பெற்றோர் அதை எடுத்துவைத்துவிட்டால் குழந்தை அதை அனுபவிக்க முடியாது. ஆனால் அதன் மனம் அந்தப் பொருளைத் தேடிக்கொண்டே இருக்கும். இது வெளிப்புற விலகல் மட்டுமே. அதே குழந்தை வளர்ந்து, அந்த விளையாட்டுப் பொருளைவிட மிக உயர்ந்த வாழ்க்கை நோக்கங்களைப் புரிந்துகொண்டு வளர்ந்துவிட்டால், முன்பு மிகுந்த ஆசையுடன் இருந்த பொருளின் மீது இருந்த ஈர்ப்பு இயல்பாகக் குறைந்துவிடும். அப்போது அதை வலுக்கட்டாயமாகத் தவிர்க்க வேண்டியதில்லை. அதுபோலவே ஆத்மஞானம் வளரும்போது, வெளிப்புற விஷயங்களின் மீது நாம் வைத்திருந்த அளவுக்கு மீறிய மதிப்பு மெதுவாகக் குறைகிறது.

இதனால்தான் உண்மையான துறத்தல் என்பது வெறும் பொருளை விட்டுவிடுவதல்ல. பொருளின் மீது உள்ள தவறான மதிப்பீட்டை விட்டுவிடுவதும் ஆகும். ஒரு பொருள் என்னவோ அதுவாக இருக்கட்டும்; ஆனால் “இதில்தான் எனக்கு உண்மையான சுகம் இருக்கிறது”, “இது கிடைத்தால்தான் நான் பூரணமாக இருப்பேன்”, “இதை இல்லாமல் நான் வாழ முடியாது” என்ற மனப்புத்தி நீங்க வேண்டும். ஆத்மஞானம் இந்தப் புத்தியை மாற்றுகிறது. நான் தேடும் பூரணத்தன்மை வெளிப்புறப் பொருளில் இல்லை; என்னுடைய உண்மையான சொரூபமே பூரணமானது என்ற அறிவு நிலைபெறும்போது, பொருட்களின் மீது இருந்த அதிகப்படியான ரசம் இயல்பாகக் குறைகிறது.

இந்தத் துறத்தல் ஒரே நாளில் நிகழ்வதில்லை. அது படிப்படியாக நடைபெறும். ஒரு மனிதன் பல வருடங்களாக ஒரு குறிப்பிட்ட பொருளோடு, உறவோடு, அனுபவத்தோடு, வாழ்க்கை முறையோடு மனப்பற்றை வளர்த்திருந்தால், “இன்றிலிருந்து இதையெல்லாம் விட்டுவிட்டேன்” என்று சொன்னவுடனேயே மனம் அதிலிருந்து முழுமையாக விடுபட்டுவிடாது. உடல் விலகலாம்; பழக்கம் விலகலாம்; அனுபவம் விலகலாம்; ஆனால் மனத்தில் பதிந்துள்ள மதிப்பு மற்றும் வாசனை மெதுவாகத்தான் குறையும். எனவே பகவான் தமத்தை ஒரு பயிற்சியாக ஏற்றுக்கொண்டு, அதன் மூலம் மனத்தைப் பக்குவப்படுத்தி, பின்னர் ஞானத்தின் மூலம் அந்தப் பற்றையும் நீக்குகின்ற வழியைக் காட்டுகிறார்.

இந்தப் படிப்படியான துறத்தலை விளக்குவதற்காக உபநிஷத்துகளில் கூறப்படும் பஞ்சகோச விசாரத்தையும் எடுத்துக்கொள்ளலாம். மனிதன் உடல், பிராணன், மனம் போன்ற பல அடுக்குகளோடு தன்னை அடையாளப்படுத்திக்கொண்டிருக்கிறான். “நீ ஆத்மா; இதையெல்லாம் உடனடியாக விட்டுவிடு” என்று ஒரே தாவலில் அவனை எடுத்துச் செல்லாமல், அவனுடைய அடையாளத்தை ஒவ்வொரு அடுக்காக ஆராய்ந்து, அதிலுள்ள அபிமானத்தை மெதுவாக நீக்கி, இறுதியில் ஆத்ம தத்துவத்தை நோக்கி அழைத்துச் செல்கின்ற முறை அங்கு காணப்படுகிறது. இதன் பின்னணியிலும் ஒரே உண்மை இருக்கிறது: மனத்தின் அபிமானம் மற்றும் பற்றுகள் படிப்படியாகவே குறைகின்றன.

அதனால் சாதகனுடைய தமம் ஒரு முக்கியமான ஆரம்பப் பயிற்சி. “நான் இந்த விஷயத்தை அனுபவிக்க மாட்டேன்” என்று தன்னுடைய இந்திரியங்களை ஒழுங்குபடுத்துகிறான். இதனால் மனத்திற்கு ஓரளவு அமைதி கிடைக்கிறது. அந்த அமைதியான மனத்தில்தான் நிதித்யாசனம் செய்ய முடியும். நிதித்யாசனத்தின் மூலம் “நான் பூரணமான ஆத்மா” என்ற அறிவு மீண்டும் மீண்டும் நிலைநிறுத்தப்படுகிறது. அந்த அறிவு ஆழமாகப் பதியும்போது வெளிப்புற விஷயங்கள் மீது இருந்த மிகையான மதிப்பு குறைகிறது. இறுதியில் “பரம் த்ருஷ்ட்வா” — உயர்ந்த பரம தத்துவத்தை அறிந்தபோது — அந்த ரசமும் நீங்குகிறது.

இங்கே ஒரு முக்கியமான உளவியல் உண்மையும் வெளிப்படுகிறது. ஒருவரிடம் ஒரு பழக்கம் இருக்கிறது என்றால், அந்தப் பழக்கத்தை வெளிப்புறமாகத் தடுக்க முடியும். ஆனால் அதன் பின்னால் இருக்கும் ஆசையை உடனடியாக அழிக்க முடியாது. அதனால் ஆரம்பத்தில் கட்டுப்பாடு தேவை. கட்டுப்பாடு இல்லாமல் மனம் தொடர்ந்து விஷயங்களை அனுபவித்துக் கொண்டே இருந்தால் பழைய ரசம் மேலும் வலுவடையும். ஆனால் கட்டுப்பாட்டுடன் இருந்து, அதே நேரத்தில் ஆத்மஞானத்தை வளர்த்துக்கொண்டால், ஒரு நாள் அந்தப் பொருளின் மீது இருந்த மன மதிப்பு குறையத் தொடங்கும். ஆகவே தமம் மட்டும் போதாது; தமத்துடன் ஞானநிஷ்டையை நோக்கிய நிதித்யாசனமும் தேவை.

இதனால் ஞானியினுடைய நிலையும் சாதகனுடைய நிலையும் மீண்டும் தெளிவாகிறது. சாதகன் தமத்தை முயற்சியுடன் கடைப்பிடிக்கிறான். அவன் மனத்தில் ஆசை இருந்தாலும், அந்த ஆசைக்கு உடனடியாக இடம் கொடுக்காமல் இந்திரியங்களை கட்டுப்படுத்துகிறான். இது சாதனை. ஞானநிஷ்டையை அடைந்த ஞானியிடம் தமம் சுபாவமாக மாறிவிட்டது. அவர் விஷயத்தைப் பார்க்காமல் இருப்பதற்கு உள்ளுக்குள் போராட வேண்டியதில்லை; அந்த விஷயத்தின் மீது இருந்த தேவையற்ற மதிப்பே குறைந்துவிட்டது. அதனால் அவருடைய இந்திரியக் கட்டுப்பாடு இயல்பானதாகிறது. ஞானியுடைய சுபாவமாக இருப்பது சாதகனுக்கு சாதனையாகிறது.

இதிலிருந்து இன்னொரு நுட்பமான கருத்தை புரிந்துகொள்ளலாம். சாதகன் இன்னும் முழுமையான பற்றின்மையை அடையவில்லை என்பதற்காக அவனுடைய தமத்தைத் தவறானதாகக் கருதக்கூடாது. வெளிப்புறமாக விலகி, மனத்தில் இன்னும் ஆசை இருக்கிறது என்ற நிலை சாதனையின் ஒரு கட்டம். அந்தக் கட்டத்தைத் தாண்டுவதற்குத்தான் நிதித்யாசனம், ஞான சிந்தனை, மனப்பக்குவம் ஆகியவை தேவை. எனவே “எனக்கு இன்னும் ஆசை இருக்கிறது; ஆகவே எனக்கு ஞானம் இல்லை” என்று தன்னைத் தாழ்த்திக் கொள்ள வேண்டியதில்லை. அதே நேரத்தில் “நான் வெளிப்புறமாக விட்டுவிட்டேன்; எனவே முழுமையாகத் துறந்துவிட்டேன்” என்று தன்னை ஏமாற்றிக்கொள்ளவும் கூடாது. தன்னுடைய மனநிலையை நேர்மையாகப் பார்த்துக்கொண்டு தொடர்ந்து சாதனையை மேற்கொள்வதே சரியான அணுகுமுறை.

இந்த ஸ்லோகத்தின் மூலம் பகவான் உண்மையான இந்திரிய ஒழுக்கத்தின் ஆழத்தையும் வெளிப்படுத்துகிறார். இந்திரியங்களை அடக்குவது என்பது வெளிப்புற நடவடிக்கைகளைக் கட்டுப்படுத்துவது மட்டுமல்ல. அந்தக் கட்டுப்பாட்டின் மூலம் மனத்தை நிதித்யாசனத்திற்கு ஏற்றதாக மாற்ற வேண்டும். பின்னர் ஞானத்தின் மூலம் அந்த விஷயங்களின் மீது இருந்த தவறான மதிப்பு குறைய வேண்டும். இறுதியில் வெளிப்புற விஷயங்களைத் துறப்பது முயற்சியாக இல்லாமல், அவற்றின் மீது மனத்தில் இருந்த ரசம் இல்லாத இயல்பான பற்றின்மையாக மாற வேண்டும்.

எனவே இந்த ஸ்லோகத்தின் மையக்கருத்து மிகவும் தெளிவானது: இந்திரிய விஷயங்களை விட்டு விலகுவது முதல் நிலை; அவற்றின் மீதுள்ள மனப்பற்றை விட்டுவிடுவது அடுத்த நிலை; பரம தத்துவத்தை அறிந்து அந்தப் பற்றும் இயல்பாக நீங்குவது முழுமையான நிலை. சாதகனுடைய தமம் முயற்சியால் நிலைநிறுத்தப்படுகிறது; ஞானியின் தமம் சுபாவமாக வெளிப்படுகிறது. வெளியில் இருவரும் ஒரேபோல் தோன்றினாலும், உள்ளார்ந்த நிலையில் அவர்களுக்கிடையே மிகப் பெரிய வேறுபாடு உள்ளது. ஞானநிஷ்டையை அடையாதவன் பொருளைத் தவிர்க்கிறான்; ஞானநிஷ்டையை அடைந்தவன் பொருளின் மீது இருந்த மன மதிப்பையே கடந்து நிற்கிறான்.

அதனால் “விஷயா விநிவர்த்தந்தே” என்பது வெளிப்புற விலகலைக் குறிக்கிறது; “ரஸவர்ஜம்” என்பது பொருள் விலகினாலும் அதன் மீதுள்ள மனப்பற்று இன்னும் இருப்பதைச் சுட்டுகிறது; “ரஸோऽப்யஸ்ய பரம் த்ருஷ்ட்வா நிவர்த்ததே” என்பது பரமத்தை அறிந்தபோது அந்த உள்ளார்ந்த பற்றும் நீங்கிவிடுவதைச் சொல்கிறது. இதுவே இந்த ஸ்லோகத்தின் முழு பயணமாகும். முதலில் இந்திரிய ஒழுக்கம், பின்னர் மனப்பக்குவம், அதன் மூலம் நிதித்யாசனம், அதன் மூலம் ஞானநிஷ்டை, இறுதியில் இயல்பான பற்றின்மை. இவ்வாறு பகவான் வெளிப்புறத் துறத்தலில் இருந்து உள்ளார்ந்த சுதந்திரத்திற்கான பாதையை இந்த ஒரு ஸ்லோகத்தில் மிக ஆழமாக எடுத்துக் காட்டுகின்றார்.