इन्द्रः सहस्रदाव्नां वरुणः शंस्यानाम् ।
क्रतुर्भवत्युक्थ्यः ॥ ५ ॥

ഇന്ദ്രഃ സഹസ്രദാവ്നാം വരുണഃ ശംസ്യാനാം ।
ക്രതുർഭവത്യുക്ത്യഃ ॥ 5 ॥

പദാർത്ഥം:

इन्द्रः (ഇന്ദ്രഃ): ഇന്ദ്രൻ, ജിതേന്ദ്രിയൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള ഉന്നതനായ മനുഷ്യൻ. ഇവിടെ “ഇന്ദ്രൻ” വെറും ദേവരാജനെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; തന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളെയും ഇച്ഛകളെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിക്കുന്ന ഉന്നതനായ മനുഷ്യനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുങ്ങാതെ തന്റെ ആവശ്യങ്ങളെ പരിധിയിൽ നിർത്തുന്നു.

सहस्रदाव्नाम् (സഹസ്രദാവ്നാം): ആയിരക്കണക്കിന് ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നവരിൽ, വലിയ സമ്പത്തുകൾ ദാനമായി നൽകുന്നവരിൽ. ആവശ്യങ്ങൾ കുറച്ച് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യനാണ് വലിയ തോതിൽ ദാനം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത്. ആഗ്രഹങ്ങൾ വർധിച്ചാൽ സമ്പത്ത് മുഴുവൻ സ്വന്തം ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ചെലവാകും. അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവനാണ് ആയിരക്കണക്കിന് ദാനങ്ങൾ നൽകുന്ന സ്വഭാവം നേടുന്നത്.

वरुणः (വരുണഃ): വരുണൻ, വ്രതങ്ങളാലും ശീലനിയമങ്ങളാലും സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ. വരുണൻ ശീലം, നിയന്ത്രണം, നിയമം എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിക്കുന്നവൻ ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതനില കൈവരിക്കുന്നു.

शंस्यानाम् (ശംസ്യാനാം): പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടവരിൽ, അഭിനന്ദനത്തിന് അർഹരായ മനുഷ്യരിൽ. നല്ലശീലം, വ്രതം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ധർമ്മം എന്നിവയാൽ ഉയർന്നവരാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടാൻ അർഹർ. അത്തരം ശ്രേഷ്ഠന്മാരിൽ ഒരാൾ പ്രത്യേകമായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതിനെ ഈ പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

क्रतुः (ക്രതുഃ): ഉറച്ച പ്രവർത്തനം, നല്ല തീരുമാനം, യജ്ഞം പോലെയുള്ള ഉന്നതകർമം, ദാനം ചെയ്യാനുള്ള മനോബലം. “ക്രതു” വെറും പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; നല്ലത് ചെയ്യാനുള്ള ഉറച്ച ചിന്തയും അത് പൂർത്തിയാക്കാനുള്ള മനോബലവുമാണ്. ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള മനുഷ്യന് ഉന്നതമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി ലഭിക്കുന്നു.

भवति (ഭവതി): ആകുന്നു, നേടുന്നു, നിലകൊള്ളുന്നു. ഒരാൾ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ശീലവും പാലിക്കുമ്പോൾ അവൻ ദാനവീരനായും പ്രശസ്തനായും ഉയർന്ന് നിലകൊള്ളുന്നു.

उक्थ्यः (ഉക്ത്യഃ): വാഴ്ത്തപ്പെടേണ്ടവൻ, സ്തുതിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ, പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനായവൻ. വ്രതം, ശീലം, ദാനം, ആത്മനിയന്ത്രണം എന്നീ ഗുണങ്ങളാൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മനുഷ്യൻ എല്ലാവരാലും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടവരിൽ പോലും കൂടുതൽ പ്രശംസയ്ക്ക് അർഹനായവനായി അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യനെ ഉന്നതജീവിതത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന രണ്ടു അടിസ്ഥാനസദ്ഗുണങ്ങളെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അവ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ശീലനിഷ്ഠയും ആണ്. ഈ രണ്ടു ഗുണങ്ങളും വ്യക്തിപരമായ പുരോഗതിക്കും സാമൂഹികക്ഷേമത്തിനും അനിവാര്യമാണെന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മന്ത്രത്തിൽ പറയുന്ന “ഇന്ദ്രൻ” വെറും ദേവന്മാരുടെ നേതാവിനെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച് തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അടിമയാകാതെ ജീവിക്കുന്ന ജിതേന്ദ്രിയനായ മനുഷ്യനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുങ്ങാതെ തന്റെ ആവശ്യങ്ങളെ പരിധിയിൽ നിർത്തുമ്പോൾ അവനിൽ മനസ്സിന്റെ സംതൃപ്തിയും ഉദാരമനോഭാവവും ഉണ്ടാകുന്നു. ആവശ്യങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ സംരക്ഷണം വർധിക്കുന്നു; സംരക്ഷണം വർധിക്കുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കാനും ദാനം ചെയ്യാനും അവസരം ലഭിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവന് ആയിരക്കണക്കിന് സമ്പത്തുകൾ ദാനമായി നൽകുന്ന മഹാദാനശീലത ലഭിക്കുന്നത്.

ഇതിന് വിപരീതമായി ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമില്ലാത്ത മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ദിവസംതോറും വർധിക്കുകയും അവനെ സ്വാർത്ഥതയിലേക്കും അന്യായമായ മാർഗങ്ങളിലൂടെ സമ്പത്ത് തേടുന്നതിലേക്കും നയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ദാനശീലത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടിത്തറ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമാണെന്ന് മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

തുടർന്ന് മന്ത്രം “വരുണൻ” എന്ന പ്രതീകത്തിലൂടെ ശീലത്തിന്റെയും വ്രതജീവിതത്തിന്റെയും മഹത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു. വരുണൻ സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച് ജീവിതത്തെ നിയമങ്ങളുടെയും മര്യാദകളുടെയും പരിധിയിൽ നയിക്കുന്നവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യജീവിതം നിയന്ത്രണമില്ലാതെ പോയാൽ അത് ചിതറിപ്പോകും. എന്നാൽ ശീലവും വ്രതങ്ങളും അതിന് സൗന്ദര്യവും അർത്ഥവും നൽകുന്നു. കരകൾക്കുള്ളിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദി എങ്ങനെ മനോഹരവും പ്രയോജനകരവുമാകുന്നുവോ, അതുപോലെ ശീലപരിധിക്കുള്ളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യജീവിതവും ഉന്നതവും പ്രയോജനകരവുമാകുന്നു.

ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ശീലവും ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ മനുഷ്യനിൽ ഉറച്ച തീരുമാനം, സൽപ്രവൃത്തി, ധർമ്മബോധം എന്നിവ വളരുന്നു. ഇതാണ് മന്ത്രത്തിൽ “ക്രതു” എന്ന് പറയുന്നത്. നല്ലത് ചെയ്യാനുള്ള മനോബലം, ഉന്നതലക്ഷ്യത്തിനായി സ്വയം സമർപ്പിക്കാനുള്ള ഉറപ്പ്, മറ്റുള്ളവർക്കായി ജീവിക്കാനുള്ള ത്യാഗമനോഭാവം എന്നിവ ഇത്തരത്തിലുള്ള ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവികഫലങ്ങളാണ്.

ഇതിന്റെ ഫലമായി അത്തരം മനുഷ്യൻ സാധാരണയായി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവരിൽ ഒരാളായി മാത്രമല്ല, പ്രശംസിക്കപ്പെടേണ്ടവരിൽ പോലും ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനായി ഉയരുന്നു. അവന്റെ ജീവിതം മറ്റുള്ളവർക്ക് മാതൃകയാകുന്നു. ആത്മനിയന്ത്രണം, ഉദാരത, വ്രതം, ശീലം, ധർമ്മം എന്നീ ഉന്നതഗുണങ്ങളുടെ പ്രകാശത്താൽ അവൻ സമൂഹത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന് ഒരു ഉന്നതമായ ജീവിതമാർഗം നൽകുന്നു. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് ആവശ്യങ്ങൾ കുറയ്ക്കുക, സമ്പത്ത് മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്കിടുക, ശീലവും വ്രതവും നിറഞ്ഞ ജീവിതം നയിക്കുക എന്നിവ മനുഷ്യനെ യഥാർത്ഥ മഹത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. ഇത്തരത്തിലുള്ള ജീവിതമാണ് വ്യക്തിപരമായ ഉയർച്ചയ്ക്കും സാമൂഹികപുരോഗതിക്കും അടിത്തറയായി മാറി മനുഷ്യനെ എല്ലാവരാലും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഉന്നതനിലയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നത്.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മഹത്വം സമ്പത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയിലോ ബാഹ്യപ്രശസ്തിയിലോ അല്ല, മറിച്ച് ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണം, ഉദാരമനോഭാവം, ശീലം, വ്രതനിഷ്ഠ, ഉറച്ച സൽപ്രവൃത്തി എന്നീ ഉന്നതഗുണങ്ങളിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച് ആവശ്യങ്ങളെ പരിധിയിൽ നിർത്തുന്നവനാണ് മറ്റുള്ളവർക്കായി ദാനം ചെയ്യാനുള്ള മഹാദാനശീലത നേടുന്നത്. അതുപോലെ വ്രതങ്ങളും ശീലനിയമങ്ങളും നിറഞ്ഞ ജീവിതം നയിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ ജീവിതസൗന്ദര്യവും ഉയർച്ചയും കൈവരിക്കുന്നത്.

ഈ രണ്ടു ഗുണങ്ങളും ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ മനുഷ്യനിൽ ധാർമ്മികചിന്ത, നല്ല പ്രവൃത്തിയിൽ ഉറപ്പ്, സാമൂഹികബാധ്യത, മറ്റുള്ളവർക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുന്ന ജീവിതരീതി എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്നു. ഇതിലൂടെ അവൻ ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യനായി മാത്രം നിലനിൽക്കാതെ, പ്രശസ്തിക്ക് അർഹരായവരിൽ പോലും ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനായി ഉയരുന്നു.

അതിനാൽ ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണവും ശീലനിഷ്ഠയും നയിക്കുന്ന ജീവിതമാണ് മനുഷ്യനെ വ്യക്തിപരമായും സാമൂഹികമായും ഉന്നതനിലയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന ശ്രേഷ്ഠമായ ജീവിതമാർഗം എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴമേറിയതും സമ്പൂർണ്ണവുമായ ഉപദേശം.