सेमं नः काममा पृण गोभिरश्वैः शतक्रतो ।
स्तवाम त्वा स्वाध्यः ॥ ९ ॥

സേമം നഃ കാമമാ പൃണ ഗോഭിരശ്വൈഃ ശതക്രതോ ।
സ്തവാമ ത്വാ സ്വാധ്യഃ ॥ 9 ॥

പദാർത്ഥം:

सः (സഃ): ആ, അങ്ങനെ, യഥാർത്ഥമായി. ഇവിടെ ഈശ്വരന്റെ കരുണയെയും അനുഗ്രഹത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന പദമായാണ് ഇത് വരുന്നത്. സാധകൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഉന്നതമായ ആത്മീയാഭിലാഷം നിറവേറ്റാൻ കഴിയുന്നവൻ ഈശ്വരൻ മാത്രമാണ് എന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

इमम् (ഇമം): ഈ, ഇങ്ങനെയുള്ള. ഇവിടെ സാധകൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന ഉന്നതമായ ആഗ്രഹത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇത് ലൗകികമായ ആഗ്രഹമല്ല; ഈശ്വരനെ തിരിച്ചറിയുക, അവനെ ധ്യാനിക്കുക, അവന്റെ മഹത്വം അനുഭവിക്കുക എന്ന ആത്മീയലക്ഷ്യമാണ്.

नः (നഃ): ഞങ്ങളുടേത്, ഞങ്ങൾക്ക്. ഇത് ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ പ്രാർത്ഥന മാത്രമല്ല; എല്ലാ സാധകരുടെയും പേരിൽ ചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥനയാണ്. മനുഷ്യകുലത്തിന്റെ ആത്മീയപുരോഗതിക്കായുള്ള പൊതുവായ ആഗ്രഹത്തെ ഇത് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

कामम् (കാമം): ആഗ്രഹം, അഭിലാഷം, ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന ലക്ഷ്യം. ഇവിടെ “കാമം” ലൗകികസുഖങ്ങളോടുള്ള ആഗ്രഹത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഈശ്വരനെ അറിയണം, അവന്റെ മഹത്വം അനുഭവിക്കണം, അവന്റെ മാർഗത്തിൽ ജീവിക്കണം എന്ന ഉന്നതമായ ആത്മീയാഭിലാഷത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

आ पृण (ആ പൃണ): പൂർണ്ണമായി നിറവേറ്റുക, പൂർത്തിയാക്കുക. സാധകൻ തന്റെ ആത്മീയാഭിലാഷം പൂർണ്ണമായി നിറവേറാൻ ഈശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഈ പ്രാർത്ഥന ബാഹ്യസമ്പത്തിനായി അല്ല; ഈശ്വരസ്മരണം സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കണമെന്ന ആഴത്തിലുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്.

गोभिः (ഗോഭിഃ): പശുക്കളാൽ; ഇവിടെ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളാൽ. വൈദികഭാഷയിൽ “ഗോ” എന്നതിന് പ്രകാശം, ജ്ഞാനം, പശു, ഇന്ദ്രിയം തുടങ്ങിയ പല അർത്ഥങ്ങളുണ്ട്. ഇവിടെ അത് കണ്ണ്, ചെവി, മൂക്ക്, നാവ്, ത്വക്ക് എന്നീ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ലോകവസ്തുക്കളെ അറിയുമ്പോൾ അവയുടെ പിന്നിലുള്ള ഈശ്വരന്റെ ക്രമവും മഹത്വവും തിരിച്ചറിയണം എന്നതാണ് ആശയം.

अश्वैः (അശ്വൈഃ): കുതിരകളാൽ; ഇവിടെ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളാൽ. കുതിര വേഗത്തിന്റെയും പ്രവർത്തനശേഷിയുടെയും പ്രതീകമാണ്. ഇവിടെ അശ്വം കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും ഈശ്വരന്റെ ആജ്ഞകളും ധർമ്മമാർഗവും നിറവേറ്റുന്നതിൽ ഏർപ്പെടണം എന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

शतक्रतो (ശതക്രതോ): അനന്തമായ ജ്ഞാനവും പ്രവർത്തനശേഷിയും ഉള്ളവൻ; അതിരില്ലാത്ത ജ്ഞാനവും ശക്തിയും ഉള്ള ഈശ്വരൻ. “ശതം” എന്നത് എണ്ണമറ്റത് എന്നും “ക്രതു” എന്നത് ജ്ഞാനം, ചിന്ത, പ്രവർത്തനശേഷി എന്നും അർത്ഥമാക്കുന്നു. അതിനാൽ “ശതക്രതു” അതിരില്ലാത്ത ജ്ഞാനവും അനന്തമായ പ്രവർത്തനശേഷിയും ഉള്ള പരമാത്മാവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാത്തിനും ആധാരമായ ഈശ്വരനെ ഈ പദം സ്തുതിക്കുന്നു.

स्तवाम (സ്തവാമ): ഞങ്ങൾ സ്തുതിക്കുന്നു, പുകഴ്ത്തുന്നു. ഇവിടെ സ്തുതി വെറും വാക്കുകളാൽ ചെയ്യുന്ന പുകഴ്ത്തലല്ല. ഈശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ ജീവിതത്തിൽ പ്രാവർത്തികമാക്കി അവനെപ്പോലെ ജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ സ്തവനം.

त्वा (ത്വാ): അങ്ങയെ, നിന്നെ. ഈ പദം പ്രാർത്ഥനയുടെ കേന്ദ്രത്തെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. സാധകന്റെ മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും എല്ലാം ഈശ്വരനിലേക്കു തിരിയണം എന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു.

स्वाध्यः (സ്വാധ്യഃ): ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തോടെ ഉള്ളവർ; ഏകാഗ്രചിന്തയുള്ളവർ. ഈ പദം നന്നായി ഏകാഗ്രമാക്കിയ മനോഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനസ്സ് പല ദിശകളിലേക്കും അലഞ്ഞുതിരിയാതെ ഈശ്വരന്റെ മഹത്വം, ഗുണങ്ങൾ, ദൈവികസ്വരൂപം എന്നിവയെ തുടർച്ചയായി ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് “സ്വാധ്യഃ”.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതലക്ഷ്യം എന്തായിരിക്കണം എന്ന് ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ലോകത്തിൽ ജനിച്ചതിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രയോജനം വെറും സമ്പത്ത്, സ്ഥാനം, പ്രശസ്തി, സുഖങ്ങൾ എന്നിവ നേടുന്നതിലല്ല; മറിച്ച് തന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വ്യക്തിത്വത്തെയും ഈശ്വരനിലേക്കു തിരിച്ച് ഈശ്വരസ്മരണയും ഈശ്വരമാർഗവും നിറഞ്ഞ ജീവിതം നയിക്കുന്നതിലാണ് എന്ന് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

മന്ത്രത്തിൽ ഈശ്വരനെ “ശതക്രതു” എന്ന് വിളിക്കുന്നു. അതായത് അനന്തമായ ജ്ഞാനവും അളവറ്റ പ്രവർത്തനശേഷിയും ഉള്ള പരമതത്ത്വം. ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും ചലനത്തിന്റെയും ഉറവിടം ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ്. അത്തരം പരമാത്മാവിനെ അഭിമുഖീകരിച്ച് സാധകൻ ഒരു ഉന്നതമായ പ്രാർത്ഥന മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. “ഞങ്ങളുടെ ഈ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റണമേ” എന്ന് അപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ അത് ലൗകികമായ ആഗ്രഹങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; ഈശ്വരനെ അറിയണം, അവന്റെ മഹത്വം അനുഭവിക്കണം, അവന്റെ മാർഗത്തിൽ ജീവിക്കണം എന്ന ആത്മീയലക്ഷ്യത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യവും വിശദീകരിക്കുന്നു. കണ്ണുകൾ, ചെവികൾ, മൂക്ക്, നാവ്, ത്വക്ക് തുടങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അറിയുന്നതിനായി മാത്രം ഉള്ളവയല്ല; അവയിലൂടെ സൃഷ്ടിയിലെ ഓരോ ഘടകത്തിലും പ്രകടമാകുന്ന ഈശ്വരന്റെ ക്രമം, ജ്ഞാനം, ശക്തി, മഹത്വം എന്നിവ തിരിച്ചറിയണം. ലോകത്തെ കാണുന്ന ഓരോ നിമിഷവും ഈശ്വരജ്ഞാനത്തിലേക്കുള്ള ഒരു കവാടമായി മാറണം എന്നതാണ് “ഗോഭിഃ” എന്ന പദത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ആശയം.

അതുപോലെ “അശ്വൈഃ” എന്ന പദം മനുഷ്യന്റെ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും സ്വാർത്ഥതയ്ക്കായി മാത്രമല്ല; ഈശ്വരന്റെ ധർമ്മമാർഗം നിലനിർത്താനും നന്മ വളർത്താനും മറ്റുള്ളവരെ സഹായിക്കാനും ഉപയോഗിക്കണം. മനുഷ്യന്റെ ഓരോ പ്രവൃത്തിയും ഈശ്വരസേവയായി മാറുമ്പോൾ അവന്റെ ജീവിതം കർമ്മയോഗത്തിന്റെ ഉന്നതനിലയിലെത്തുന്നു.

മന്ത്രം മനസ്സിന്റെ പ്രാധാന്യവും ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് പല ദിശകളിലായി ചിതറാതെ ഈശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങൾ, അനുഗ്രഹം, മഹത്വം, ദൈവികസ്വഭാവം എന്നിവയെ തുടർച്ചയായി ചിന്തിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലെത്തണം. ഇതാണ് “സ്വാധ്യഃ” എന്ന പദത്തിന്റെ സാരം. ഏകാഗ്രമായ ചിന്തയിലൂടെയും ധ്യാനത്തിലൂടെയും മനസ്സ് ശുദ്ധമാകുന്നു; മനസ്സിന്റെ കലക്കങ്ങൾ കുറയുന്നു; ഈശ്വരസ്മരണം ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാകുന്നു.

“സ്തവാമ ത്വാ” എന്ന് പറയുമ്പോൾ ഈശ്വരനെ സ്തുതിക്കുന്നത് വെറും വാക്കുകളാൽ ചെയ്യുന്ന പുകഴ്ത്തലല്ല എന്ന് മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. യഥാർത്ഥ സ്തോത്രം ഈശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ ജീവിതത്തിൽ പ്രാവർത്തികമാക്കി, അവനെപ്പോലെയുള്ള ഉന്നതമായ ഗുണങ്ങൾ വളർത്തിയെടുക്കുന്നതാണ്. ഈശ്വരനെ സ്തുതിക്കുന്ന ജീവിതം ഈശ്വരന്റെ സത്യം, കരുണ, ശീലം, ശുദ്ധി, സ്നേഹം എന്നീ ഗുണങ്ങളെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ വിരിയിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയാം.

ഇങ്ങനെ മനുഷ്യന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രവൃത്തികൾ, ചിന്തകൾ, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈശ്വരനിലേക്കു ഏകാഗ്രമാകുമ്പോൾ അവൻ ക്രമേണ ദൈവികഗുണങ്ങൾ നേടിത്തുടങ്ങുന്നു. അവന്റെ ജ്ഞാനം വികസിക്കുന്നു, പ്രവൃത്തികൾ പവിത്രമാകുന്നു, മനസ്സ് ശാന്തമാകുന്നു, ജീവിതം അർത്ഥവത്താകുന്നു. അവൻ ഈശ്വരനോട് കൂടുതൽ കൂടുതൽ അടുക്കുകയും തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതലക്ഷ്യം കൈവരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതിനാൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ഭാഗ്യം ഈശ്വരനിലേക്കുള്ള ചിന്ത, ഈശ്വരമാർഗമുള്ള പ്രവൃത്തി, ഈശ്വരമഹത്വം തിരിച്ചറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഏകാഗ്രമായ ധ്യാനമനസ്സ് എന്നിവ നേടുന്നതിലാണ് എന്ന് ഈ മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വ്യക്തിത്വം ഈശ്വരസ്മരണയിലും ഈശ്വരസേവയിലും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അവൻ ആത്മീയപുരോഗതി, ആന്തരികശാന്തി, ഉന്നതമായ ഗുണനിലവാരം, ദൈവികപൂർണ്ണത എന്നിവ കൈവരിക്കുന്നു. ഇതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സൗന്ദര്യവും ഉന്നതസമ്പത്തും പരമനന്മയും.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ആദർശം ഈശ്വരനെ അറിയുകയും അവന്റെ മഹത്വം തിരിച്ചറിയുകയും അവന്റെ മാർഗത്തിൽ ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായിരിക്കണം എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് നേടുന്നതിനൊപ്പം സൃഷ്ടിയിലെ ഓരോ ഘടകത്തിലും ഈശ്വരന്റെ ജ്ഞാനം, ക്രമം, മഹത്വം എന്നിവ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നവയായിരിക്കണം. അതുപോലെ കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ ധർമ്മമാർഗത്തോടും ഈശ്വരസേവാബോധത്തോടും കൂടി പ്രവർത്തിച്ച് ജീവിതത്തെ പവിത്രമായ സമർപ്പണമാക്കി മാറ്റണം.

മനുഷ്യന്റെ മനസ്സും ചിന്തകളും പല ദിശകളിലേക്ക് ചിതറാതെ ഏകാഗ്രമായ ധ്യാനത്തോടെ ഈശ്വരനെ തന്നെ ചിന്തിക്കുകയും അവന്റെ ഗുണങ്ങളെ ജീവിതത്തിൽ പ്രകടമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നിലയിലെത്തണം. യഥാർത്ഥ ഈശ്വരസ്തുതി വെറും വാക്കുകളാൽ ചെയ്യുന്ന പുകഴ്ത്തലല്ല; ഈശ്വരന്റെ സത്യം, കരുണ, ശുദ്ധി, ശീലം, സ്നേഹം തുടങ്ങിയ ദൈവികഗുണങ്ങളെ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ വളർത്തി ജീവിക്കുന്നതാണ്.

ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, പ്രവൃത്തികൾ, മനസ്സ്, ചിന്തകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഈശ്വരനിലേക്കു ഏകാഗ്രമാകുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനത്തിലും ഗുണനിലവാരത്തിലും ഉയർന്ന് ഈശ്വരനോട് കൂടുതൽ കൂടുതൽ അടുക്കുന്നു. അതിന്റെ ഫലമായി അവൻ ആന്തരികശാന്തി, ആത്മീയപുരോഗതി, ദൈവികഗുണവളർച്ച, ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പൂർണ്ണത എന്നിവ കൈവരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈശ്വരസ്മരണയിൽ നിലനിൽക്കുകയും ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ തലങ്ങളെയും ഈശ്വരമാർഗത്തിനായി സമർപ്പിച്ച് ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യം എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ളതും ശാശ്വതവുമായ ഉപദേശം.