उदुत्तमं मुमुग्धि नो वि पाशं मध्यमं चृत ।
अवाधमानि जीवसे ॥ २१ ॥

ഉദുത്തമം മുമുഗ്ധി നോ വി പാശം മധ്യമം ച്രുത ।
അവാധമാനി ജീവസേ ॥ 21 ॥

പദാർത്ഥം

उदुत्तमं (ഉദുത്തമം): വളരെ ഉയർന്ന, ഉത്തമമായ, മേലിലുള്ള; ഇവിടെ “ഉത്തമപാശം” സാത്വികബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സാത്വികഗുണം ജ്ഞാനം, ശുദ്ധി, ശാന്തി, ധർമ്മം എന്നിവ നൽകുന്നുവെങ്കിലും, അതിലും “ഞാൻ ജ്ഞാനിയാണ്”, “ഞാൻ നല്ലവനാണ്”, “ഞാൻ ഉന്നതനാണ്” എന്ന സൂക്ഷ്മമായ അഹങ്കാരബന്ധം ഉണ്ടാകാം. അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം “സാത്വികമായ ബന്ധത്താലും ഞാൻ ബന്ധിക്കപ്പെടാതിരിക്കാൻ അനുഗ്രഹിക്കണമേ” എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

मुमुग्धि (മുമുഗ്ധി): മോചിപ്പിക്കണമേ, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് നീക്കണമേ, മുക്തി നൽകണമേ; ഇത് വരുണഭഗവാനോടുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഈ പാശങ്ങളിൽ നിന്ന് എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ” എന്ന ആത്മീയഅപേക്ഷ. ഇവിടെ ഗുണബന്ധം, കർമ്മബന്ധം, മനോബന്ധം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചനം അപേക്ഷിക്കുന്നു.

नो (നോ): ഞങ്ങളെ, ഞങ്ങൾക്ക്; ഈ പ്രാർത്ഥന തനിക്കുവേണ്ടി മാത്രം അല്ല; എല്ലാ ജീവികളും ഉയരണം എന്ന വിശാലമനോഭാവവും കാണിക്കുന്നു.

वि (വി): വേർതിരിച്ച്, പൂർണ്ണമായി, സമ്പൂർണ്ണമായി; ബന്ധനം കുറയണമെന്നത് മാത്രമല്ല; അത് പൂർണ്ണമായി വിച്ഛേദിക്കപ്പെടണമെന്നതാണ് ഈ വാക്കിന്റെ സാരം.

पाशं (പാശം): പാശം, കെട്ട്, ബന്ധനം; ഇവിടെ “പാശം” സാധാരണ സ്നേഹമല്ല. ആത്മാവിനെ ബന്ധിക്കുന്ന ആഗ്രഹം, അഹങ്കാരം, കർമ്മം, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, ആസക്തി എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

मध्यमं (മധ്യമം): മധ്യമമായ, ഇടനിലയിലുള്ള; ഇത് രജോഗുണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രജസ് നിരന്തരമായ പ്രവർത്തനം, ആഗ്രഹം, പ്രശസ്തിയാഗ്രഹം, കർമ്മാസക്തി, മനസ്സിന്റെ അശാന്തമായ ചലനം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിനാൽ “രജോഗുണത്തിന്റെ കർമ്മബന്ധത്തിൽ നിന്നും എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ” എന്ന് മന്ത്രം അപേക്ഷിക്കുന്നു.

चृत (ച്രുത്): അറുത്തുമാറ്റണമേ, വെട്ടിനീക്കണമേ; ഇവിടെ “ഈ പാശങ്ങളെ വേരോടെ അറുത്തുമാറ്റണമേ” എന്ന് ഈശ്വരനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇത് താൽക്കാലികമായ ആശ്വാസമല്ല; പൂർണ്ണമായ മോചനത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

अवाधमानि (അവാധമാനി): താഴ്ന്ന ബന്ധങ്ങൾ, അധമമായ കെട്ടുകൾ; തമോഗുണം സൃഷ്ടിക്കുന്ന മടുപ്പ്, ഉറക്കം, അജ്ഞാനം, അലക്ഷ്യം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവ മനുഷ്യനെ ആത്മീയപുരോഗതിയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. അതിനാൽ “തമസ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന താഴ്ന്ന ബന്ധങ്ങളിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങാതിരിക്കാൻ എന്നെ സംരക്ഷിക്കണമേ” എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

जीवसे (ജീവസേ): ജീവിക്കുന്നതിനായി, ഉയർന്ന ജീവിതത്തിനായി, ജീവിതപുരോഗതിക്കായി; ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം ജീവിതം ഉയരണം, ആത്മീയപുരോഗതി നേടണം, മുക്തി പ്രാപിക്കണം എന്നതാണ്. സാത്വിക, രാജസ, താമസ എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ ബന്ധനങ്ങളും അതിജീവിച്ചാലാണ് യഥാർത്ഥ ഉയർച്ച ലഭിക്കുന്നത്.

വ്യാഖ്യാനം

വേദമന്ത്രങ്ങൾ ബാഹ്യമായി പറയുന്നതിനെക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയഅർത്ഥങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്. അവയിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ മനശ്ശാസ്ത്രം, ആത്മീയയാത്ര, മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവം, ബന്ധനവും മുക്തിയും തുടങ്ങിയ ഉന്നതതത്ത്വങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അത്തരം ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം നൽകുന്ന മന്ത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് ഈ മന്ത്രം.

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന മൂന്ന് ഗുണങ്ങളായ സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നീ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടി ഉയർന്ന ആത്മീയജീവിതം പ്രാപിക്കണമെന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്.

ഈ മന്ത്രത്തിൽ ഈശ്വരനെ “വരുണൻ” എന്ന് സ്തുതിക്കുന്നു. വരുണൻ അച്ചടക്കം, സത്യം, പ്രപഞ്ചനിയമം, ആത്മശുദ്ധി എന്നിവയുടെ പ്രതീകമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മനുഷ്യനെ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ശക്തി അവനിലാണ് എന്ന വിശ്വാസത്തോടെയാണ് ഈ അപേക്ഷ നടത്തുന്നത്.

മന്ത്രത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗമായ “उदुत्तमं मुमुग्धि” “ഉയർന്ന പാശത്തിൽ നിന്നും എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇവിടെ “ഉത്തമപാശം” സാത്വികബന്ധത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സാത്വികഗുണം മനുഷ്യന് ജ്ഞാനം, ശുദ്ധി, ശാന്തി, ധർമ്മചിന്ത എന്നിവ പോലുള്ള ഉന്നതഗുണങ്ങൾ നൽകുന്നു. എന്നാൽ വേദതത്ത്വം ഒരു പ്രധാനസത്യം അവതരിപ്പിക്കുന്നു: നല്ല ഗുണങ്ങളും ആസക്തിയായി മാറിയാൽ അവയും ബന്ധനമാകുന്നു. “ഞാൻ നല്ലവനാണ്”, “ഞാൻ ജ്ഞാനിയാണ്”, “ഞാൻ ഉന്നതനാണ്” എന്ന സൂക്ഷ്മമായ അഹങ്കാരം ഉണ്ടാകുകയാണെങ്കിൽ അതും ആത്മാവിനെ ബന്ധിക്കുന്നു. അതിനാൽ സാത്വികഗുണം ഉന്നതമാണെങ്കിലും അതിലും കുടുങ്ങാതിരിക്കാൻ ഈശ്വരനോട് അനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കുന്നു.

തുടർന്ന് വരുന്ന “वि पाशं मध्यमं” എന്ന ഭാഗം “മധ്യമമായ പാശത്തെയും അറുത്തുമാറ്റണമേ” എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇത് രജോഗുണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രജസ് പ്രവർത്തനം, ആഗ്രഹം, അത്യാഗ്രഹം, പ്രശസ്തിയാഗ്രഹം, കർമ്മാസക്തി, മനസ്സിന്റെ അശാന്തമായ ചലനം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്. രജോഗുണമുള്ള മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും എന്തെങ്കിലും നേടാനായി ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കും. അവന് ശാന്തിയുണ്ടാകില്ല. ഒരു നിമിഷം പോലും ശാന്തമായി ഇരിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ ഉണ്ടാകും. പ്രവർത്തനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി മുഴുകി ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം മറന്നുപോകാനുള്ള അപകടമുണ്ട്. അതിനാൽ “കർമ്മബന്ധത്തിൽ എന്നെ ബന്ധിക്കുന്ന രജോഗുണത്തിൽ നിന്നും എന്നെ മോചിപ്പിക്കണമേ” എന്ന് ഈ മന്ത്രം അപേക്ഷിക്കുന്നു.

മന്ത്രത്തിന്റെ അടുത്ത ഭാഗമായ “अवाधमानि” താഴ്ന്ന ബന്ധനങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് തമോഗുണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. തമസ് അജ്ഞാനം, മടുപ്പ്, ഉറക്കം, അലക്ഷ്യം, മാനസികമന്ദത, പ്രമാദം തുടങ്ങിയവയുടെ മൂലമാണ്. തമോഗുണം മനുഷ്യനെ ആത്മീയപുരോഗതിയിൽ നിന്ന് താഴേക്ക് വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു. പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള ശക്തിയും ചിന്തയുടെ വ്യക്തതയും കുറയ്ക്കുന്നു. ജീവിതത്തിൽ ഉയരാനുള്ള പ്രേരണയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ “തമസ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന താഴ്ന്ന ബന്ധനങ്ങളിൽ ഞാൻ കുടുങ്ങാതിരിക്കാൻ എന്നെ സംരക്ഷിക്കണമേ” എന്ന് ഭക്തൻ ഈശ്വരനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

മന്ത്രത്തിന്റെ അവസാനം വരുന്ന “जीवसे” “ഉയർന്ന ജീവിതത്തിനായി” എന്ന ആഴത്തിലുള്ള അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രലക്ഷ്യം വെറും ലോകീയനന്മയല്ല; ജീവിതത്തെ ആത്മീയമായി ഉയർത്തുകയാണ്. മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി നേടണമെങ്കിൽ സാത്വിക, രാജസ, താമസ എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ ബന്ധനങ്ങളെയും അതിജീവിക്കണം. കാരണം ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ നിയന്ത്രണങ്ങളാണ്. അവയെ അതിജീവിച്ചപ്പോഴാണ് ആത്മാവിന് യഥാർത്ഥ സ്വാതന്ത്ര്യവും മുക്തിയും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.

ഈ മന്ത്രം നമുക്ക് ഒരു വലിയ ആത്മീയപാഠം പഠിപ്പിക്കുന്നു:

മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്നത് തിന്മകൾ മാത്രമല്ല; നന്മകളിൽ രൂപപ്പെടുന്ന ആസക്തികളും ബന്ധനമായി മാറാം. പ്രവർത്തനത്തിന്റെ അതിരുകടന്ന ഓട്ടവും ബന്ധനമാണ്; മടുപ്പും ബന്ധനമാണ്. അതിനാൽ ജീവിതത്തിൽ സമതുലിതാവസ്ഥ, ജാഗ്രത, അനാസക്തി, ഈശ്വരാനുഗ്രഹം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്.

അതിനാൽ ഈ വേദമന്ത്രം ഒരു സാധാരണ അപേക്ഷയല്ല; മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളത്തെ ശുദ്ധീകരിച്ച് മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി ഉയർന്ന ആത്മീയജീവിതം പ്രാപിക്കണമെന്നുള്ള ആഴത്തിലുള്ള മുക്തിപ്രാർത്ഥനയാണ്.

ഉപസംഹാരം

ഈ വേദമന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയസത്യം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഉന്നതമായ പ്രാർത്ഥനയാണ്. മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന ബന്ധനങ്ങൾ പുറത്തല്ല; അവ മനസ്സിനുള്ളിൽ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളായി സാത്വികം, രാജസം, താമസം പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

സാത്വികം ജ്ഞാനവും സദ്ഗുണങ്ങളും നൽകുന്നുവെങ്കിലും, അതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സൂക്ഷ്മമായ അഹങ്കാരം ബന്ധനമായി മാറാം. രാജസം ആഗ്രഹം, അശാന്തി, കർമ്മാസക്തി എന്നിവയിലൂടെ മനസ്സിന്റെ ശാന്തി തകർക്കുന്നു. താമസം മടുപ്പ്, അജ്ഞാനം, അലക്ഷ്യം എന്നിവയിലൂടെ ആത്മീയപുരോഗതിയെ തടയുന്നു. അതിനാൽ മനുഷ്യൻ യഥാർത്ഥ ഉയർച്ച പ്രാപിക്കണമെങ്കിൽ ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെയും നിയന്ത്രണം അതിജീവിക്കണമെന്ന് മന്ത്രം ഊന്നിപ്പറയുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം “ജീവിതത്തിന്റെ ഉയർച്ച ബാഹ്യസാധനങ്ങളിൽ അല്ല; ആന്തരികബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നതിലാണ്” എന്നതാണ്. ഇത് മനുഷ്യനെ ജാഗ്രതയോടെ ജീവിക്കാനും, ആസക്തികൾ കുറയ്ക്കാനും, മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കാനും, ഈശ്വരാനുഗ്രഹം തേടാനും, ആത്മീയപുരോഗതിക്കായി നിരന്തരം ശ്രമിക്കാനും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം വെറും വേദഗാനം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യനെ അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് ജ്ഞാനത്തിലേക്കും, ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മുക്തിയിലേക്കും, സാധാരണജീവിതത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ആത്മീയജീവിതത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന പരമമായ ആത്മീയപ്രാർത്ഥനയാണ്.