उदुत्तमं वरुण पाशमस्मदवाधमं वि मध्यमं श्रथाय ।
अथा वयमादित्य व्रते तवानागसो अदितये स्याम ॥ १५ ॥

ഉദുത്തമം വരുണ പാശമസ്മദവാധമം വി മധ്യമം ശ്രഥായ ।
അഥാ വയമാദിത്യ വ്രതേ തവാനാഗസോ അദിതയേ സ്യാമ ॥ 15 ॥

പദാർത്ഥം

उद् (ഉത്): മുകളിലേക്ക്, ഉയർന്ന്; താഴ്ന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന നിലയിലേക്ക് പോകൽ; ആത്മീയമായ ഉയർച്ചയെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറൽ.

उत्तमम् (ഉത്തമം): ഉയർന്ന, ശ്രേഷ്ഠമായ; ഇവിടെ “സത്ത്വഗുണം” എന്ന ഉയർന്ന ഗുണത്തിന്റെ ബന്ധനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നല്ലതായാലും അതിലും ആസക്തി ഉണ്ടാകാം എന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

वरुण (വരുണ): വരുണൻ; പാപങ്ങളെ നീക്കുന്നവൻ; ലോകക്രമത്തെയും ധർമ്മത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്ന ദൈവികശക്തി; മനുഷ്യനെ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ.

पाशम् (പാശം): കെട്ട്, ബന്ധനം; മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന മനോബന്ധം, ഗുണങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പാശം.

अस्मत् (അസ്മത്): ഞങ്ങളിൽ നിന്ന്; ഈ പ്രാർത്ഥന മനുഷ്യർക്കുവേണ്ടി ചെയ്യുന്നതാണ്; “ഞങ്ങളെ വിട്ടുപോകാൻ ഇടയാക്കണമേ” എന്ന അപേക്ഷ.

अव (അവ): താഴേക്ക് ഇറക്കണമേ, നീക്കണമേ; ദുഃഖവും താഴ്ന്ന ബന്ധനങ്ങളും നീക്കണമെന്ന അപേക്ഷ.

अधमम् (അധമം): താഴ്ന്ന, അധമമായ; തമോഗുണം മൂലം ഉണ്ടാകുന്ന അലസത, അജ്ഞാനം, അവഗണന തുടങ്ങിയ ബന്ധനങ്ങൾ.

वि (വി): വേർതിരിച്ച്, പ്രത്യേകമായി; ബന്ധനങ്ങൾ അഴിച്ച് പാശങ്ങളെ ദുർബലമാക്കുക.

मध्यमम् (മധ്യമം): മധ്യസ്ഥിതി; രജോഗുണത്തിന്റെ ബന്ധനം; പ്രവൃത്തി, ആഗ്രഹം, പ്രശസ്തി, അഹങ്കാരം തുടങ്ങിയ ആസക്തികൾ.

श्रथाय (ശ്രഥായ): ദുർബലമാക്കണമേ, അഴിച്ചുവിടണമേ; മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന ഗുണബന്ധനങ്ങളെ പതുക്കെ അഴിച്ചുവിടണമേ എന്ന് ഈശ്വരനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.

अथा (അഥാ): പിന്നെ, അതിനുശേഷം; എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും നീങ്ങിയശേഷം വരുന്ന ആത്മീയാവസ്ഥ.

वयम् (വയം): ഞങ്ങൾ; എല്ലാ ഭക്തരെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന കൂട്ടായ പ്രാർത്ഥന.

आदित्य (ആദിത്യ): ആദിത്യൻ; വരുണന്റെ ഒരു പേര്; നാശത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുന്ന ദൈവികശക്തി; പ്രകാശത്തിന്റെയും ധർമ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകം.

व्रते (വ്രതേ): വ്രതത്തിൽ, ആചരണത്തിൽ; ഈശ്വരൻ നിർദേശിച്ച ധർമ്മാചരണ മാർഗങ്ങളിൽ ജീവിക്കുക.

तव (തവ): നിന്റെ; ഈശ്വരന്റെ നിയമം, ധർമ്മം, ആചരണം എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

अनागसः (അനാഗസഃ): പാപമില്ലാത്തവർ; കുറ്റമറ്റ, ശുദ്ധമായ ആത്മീയാവസ്ഥ നേടിയവർ.

अदितये (അദിതയേ): നാശമില്ലാത്ത അവസ്ഥയ്ക്കായി, മോക്ഷത്തിനായി; മോചനം, മോക്ഷം, ശാശ്വതമായ ആത്മീയസ്വാതന്ത്ര്യം.

स्याम (സ്യാമ): ആകണമേ; “ഞങ്ങൾ ആ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കണം” എന്ന അന്തിമപ്രാർത്ഥന.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം ആത്മീയസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആഴമുള്ള ആശയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന മൂന്ന് പ്രധാന ബന്ധനങ്ങളായ സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നീ ഗുണബന്ധനങ്ങളെ നീക്കണമേ എന്ന് വരുണനെയും ആദിത്യനെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ചെയ്യുന്ന വിനയപൂർവ്വമായ പ്രാർത്ഥനയാണിത്. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം അവൻ അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു. അവ നല്ലതായിരിക്കാം, പ്രവർത്തനത്തെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാനം സൃഷ്ടിക്കുന്നതായിരിക്കാം. എന്നാൽ അവസാനം ഇവയെല്ലാം ബന്ധനങ്ങളായി മാറുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴമുള്ള സന്ദേശം.

ആദ്യം, ഉയർന്നതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന സത്ത്വഗുണബന്ധനം പോലും “ഉത്തമ പാശം” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ജ്ഞാനം, സുഖം, നല്ലബോധം എന്നിവയിലൂടെ മനുഷ്യനെ ബന്ധിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മമായ ആസക്തിയാണ്. ഇതും അതിജീവിച്ച് ഉയരണം എന്നതാണ് “ഉത്” എന്ന വാക്കിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്. തുടർന്ന് വരുന്ന രജോഗുണം പ്രവൃത്തി, ആഗ്രഹം, അഹങ്കാരം എന്നിവയിലൂടെ മനുഷ്യനെ ലോകപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ബന്ധിക്കുന്നു. അതിനെയാണ് “മധ്യമ പാശം” എന്ന് മന്ത്രം വിളിക്കുന്നത്. അതുപോലെ തമോഗുണം അലസത, അജ്ഞാനം, അവഗണന തുടങ്ങിയ താഴ്ന്ന അവസ്ഥകളിലേക്ക് മനുഷ്യനെ ആഴ്ത്തുന്നു; ഇതാണ് “അധമ പാശം”.

ഈ മൂന്ന് ബന്ധനങ്ങളും വരുണൻ പതുക്കെ ദുർബലമാക്കി നീക്കണമേ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. “അവ”, “വി”, “ശ്രഥായ” തുടങ്ങിയ വാക്കുകൾ എല്ലാം ഈ ബന്ധനങ്ങളെ അഴിച്ച് മനുഷ്യനെ മോചിപ്പിക്കുന്ന ദൈവാനുഗ്രഹം അപേക്ഷിക്കുന്നു. വരുണൻ ഇവിടെ പാപങ്ങളെ നീക്കി ധർമ്മത്തെ നിലനിർത്തുന്ന ദൈവികശക്തിയായി കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ആദിത്യൻ പ്രകാശത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും നാശമില്ലാത്ത ധർമ്മത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ഈ ബന്ധനങ്ങളെല്ലാം നീങ്ങിയശേഷം, മനുഷ്യൻ “തവ വ്രതേ” എന്ന ദൈവത്തിന്റെ ധാർമ്മികമായ പാതയിൽ നിലനിന്ന്, പാപമില്ലാത്തവനായി മാറി, “അദിതയേ” എന്ന നാശമില്ലാത്ത മോക്ഷാവസ്ഥ പ്രാപിക്കണം എന്നതാണ് അന്തിമലക്ഷ്യം. “വയം സ്യാമ” എന്ന ഭാഗം, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആ ഉന്നതമായ ആത്മീയാവസ്ഥ പ്രാപിക്കണമെന്ന കൂട്ടായ പ്രാർത്ഥന പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

മൊത്തത്തിൽ, ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം വ്യക്തമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. സുഖം, പ്രവൃത്തി, അജ്ഞാനം എന്നിവയിൽ കുടുങ്ങാതെ, അവയെ അതിജീവിച്ച്, ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ശുദ്ധമായ ആചരണത്തോടെ ജീവിച്ച്, ഒടുവിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയെന്നതാണ് ഇതിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം. മനുഷ്യനെ ആന്തരികമായ മാറ്റത്തിലേക്ക് വിളിക്കുന്ന ഒരു ആഴമുള്ള ആത്മീയ മാർഗദർശിയാണിത്.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ മാനസികബന്ധനങ്ങളും നീക്കി ആത്മീയമോചനത്തിലേക്ക് ദിശാബോധം നൽകുന്ന ഒരു ആഴമുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നീ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ബന്ധനങ്ങൾ മനുഷ്യനെ വിവിധ രീതിയിൽ ബന്ധിക്കുന്നു. അവ നല്ലബോധത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആസക്തിയായിരിക്കാം, പ്രവൃത്തിയുടെയും അഹങ്കാരത്തിന്റെയും ആസക്തിയായിരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ അജ്ഞാനത്തിന്റെയും അലസതയുടെയും ബന്ധനമായിരിക്കാം. ഇവയെല്ലാം അവസാനം മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയപുരോഗതിക്ക് തടസ്സമായി മാറുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം.

ഈ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ബന്ധനങ്ങളും ധർമ്മത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്ന വരുണൻ എന്ന ദൈവികശക്തി പതുക്കെ നീക്കി ദുർബലമാക്കണമേ എന്ന് ഈ മന്ത്രം വിനയപൂർവ്വം അപേക്ഷിക്കുന്നു. അതേ സമയം ആദിത്യൻ എന്ന പ്രകാശത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും നാശമില്ലായ്മയുടെയും പ്രതിനിധിയായ ദൈവത്തെയും ഈ പ്രാർത്ഥന അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. ആ ദൈവികമായ ധർമ്മാചരണ പാതയിൽ നിലകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പാപമില്ലാത്ത അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുകയും ശുദ്ധമായ ജീവിതം നയിക്കുകയും വേണമെന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം.

എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളും നീങ്ങിയശേഷം, മനുഷ്യൻ ധർമ്മത്തിന്റെ പാതയിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, ആസക്തിയില്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ മനോഭാവം പ്രാപിച്ച്, ഒടുവിൽ “അദിതി” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന നാശമില്ലാത്ത മോക്ഷാവസ്ഥയിൽ എത്തിച്ചേരണം എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ അന്തിമലക്ഷ്യം. “ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ആ ഉന്നതമായ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കണമേ” എന്ന കൂട്ടായ പ്രാർത്ഥനയായാണ് ഇത് സമാപിക്കുന്നത്.

മൊത്തത്തിൽ, ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യനെ ലോകബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ച്, ജ്ഞാനം, ആചരണം, ഭക്തി എന്നിവയുടെ മാർഗത്തിലൂടെ ആത്മീയ ഉയർച്ചയിലേക്കും ഒടുവിൽ മോക്ഷത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ഒരു സമ്പൂർണ്ണ ആത്മീയ മാർഗദർശിയാണ്.