आ पूषञ्चित्रबर्हिषमाघृणे धरुणं दिवः ।
आजा नष्टं यथा पशुम् ॥ १३ ॥

ആ പൂഷഞ്ചിത്രബർഹിഷം ആഘൃണേ ധരുണം ദിവഃ ।
ആജാ നഷ്ടം യഥാ പശും ॥ 13 ॥

പദാർത്ഥം:

आ (ആ): അടുക്കുക, സമീപിക്കുക, നേടുക; ഇത് ഒരു ആഹ്വാനമോ പ്രേരണയോ ആണ്. ഉയർന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് പോകണം എന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

पूषन् (പൂഷൻ): പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, വളർത്തുന്നവൻ; ഇവിടെ മനുഷ്യൻ തന്നെയാണ് “പൂഷൻ”. തന്റെ ശരീരം, ശക്തി, ജീവിതം എന്നിവയെ പ്രാണസാധനയിലൂടെ പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ. അതിലൂടെ ശരീരശക്തി ലഭിക്കുന്നു.

चित्रबर्हिषम् (ചിത്രബർഹിഷം): മനോഹരമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ട അന്തർഹൃദയം, ഹൃദയാകാശം; “ചിത്രം” = പ്രകാശമുള്ളത്, “ബർഹിസ്” = ഉള്ളം, ഹൃദയതലം. അതായത് ജ്ഞാനം നിറഞ്ഞ ശുദ്ധമായ ആന്തരികാവസ്ഥ.

आघृणे (ആഘൃണേ): പ്രകാശമുള്ളവൻ, കിരണങ്ങളുള്ളവൻ; ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം പരത്തുന്നവൻ. മനുഷ്യൻ തന്റെ ആത്മബോധത്താൽ പ്രകാശിക്കണം.

धरुणम् (ധരുണം): ധരിക്കുന്നവൻ, ആധാരം; എല്ലാ ജ്ഞാനവും പ്രകാശവും നിലനിൽക്കുന്ന ആധാരം. ഇവിടെ പരമാത്മാവിനെ, അഥവാ ദൈവത്തെ, സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

दिवः (ദിവഃ): പ്രകാശത്തിന്റെ ലോകം, പരമപ്രകാശം; ഉന്നത ജ്ഞാനാവസ്ഥ, ദൈവികപ്രകാശത്തിന്റെ അവസ്ഥ.

आजा (ആജാ): പൂർണ്ണമായി എത്തുക, ഉറച്ചുനടക്കുക; സാധാരണ ശ്രമമല്ല, പൂർണ്ണ സമർപ്പണത്തോടെ ലക്ഷ്യം നേടണം.

नष्टम् (നഷ്ടം): മറഞ്ഞത്, കാണാതായത്; മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദൈവസത്യത്തെ അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തണം.

यथा (യഥാ): എങ്ങനെ, പോലെ; ഒരു ഉപമയിലൂടെ വിശദീകരിക്കുന്നു.

पशुम् (പശും): മൃഗം, ഇവിടെ അന്വേഷിക്കപ്പെടേണ്ട വസ്തു; കാണാതായ മൃഗത്തെ അന്വേഷിക്കുന്ന ഒരാളെപ്പോലെ മനുഷ്യൻ ദൈവത്തെ അന്വേഷിക്കണം.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയയാത്രയെ സമഗ്രമായി അവതരിപ്പിക്കുന്ന ആഴമുള്ള ഉപദേശമാണ്. പുറമേ ഇത് ദൈവത്തെ വിളിക്കുന്ന വാക്കുകളായി തോന്നിയാലും, അതിന്റെ അന്തർഭാവം മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പരമസത്യത്തെ നേടേണ്ട മാർഗം കാണിച്ചുതരുന്നതാണ്.

മനുഷ്യൻ ആദ്യം തന്റെ ജീവിതത്തെ ക്രമപ്പെടുത്തണം. “പൂഷൻ” എന്നത് പോഷിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയാണ്; അതായത് മനുഷ്യൻ തന്റെ ശരീരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ജീവശക്തിയെ വളർത്തുകയും വേണം. ഇതിനായി പ്രാണസാധന പോലുള്ള ക്രമബദ്ധമായ പരിശീലനങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാണ്. ശരീരശക്തി ആത്മീയപുരോഗതിയുടെ അടിത്തറയാണെന്ന് മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

അടുത്തതായി “ആഘൃണേ” എന്ന ജ്ഞാനപ്രകാശം വളരെ പ്രധാനമാണ്. ശരീരശക്തി മാത്രം മതിയല്ല; മനസ്സും വ്യക്തവും ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്താൽ ദീപ്തവുമായിരിക്കണം. ഈ ജ്ഞാനപ്രകാശമാണ് മനുഷ്യനെ ശരിയായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കുന്നത്. മനസ്സ് ശുദ്ധമായി, ഉള്ളം “ചിത്രബർഹിഷം” എന്ന പ്രകാശമുള്ള ശാന്തമായ ഹൃദയാവസ്ഥയായി മാറുമ്പോൾ, അതുതന്നെയാണ് ദൈവബോധം പ്രകടമാകുന്ന തലം.

ഈ അവസ്ഥയിൽ മനുഷ്യൻ “ദിവം” എന്ന പരമപ്രകാശാവസ്ഥയെയും “ധരുണം” എന്ന ഉയർന്ന ആധാരമായ ദൈവത്തെയും നേടാൻ ശ്രമിക്കണം. ഇത് സാധാരണ ശ്രമമല്ല; “ആജാ” എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പൂർണ്ണസമർപ്പണത്തോടെയും ഇടവിടാത്ത പരിശ്രമത്തോടെയും ആയിരിക്കണം.

മന്ത്രത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗം ഒരു ആഴമുള്ള ഉപമ നൽകുന്നു. ഒരു അമ്മ തന്റെ കാണാതായ മൃഗത്തെ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ എത്രത്തോളം ശ്രദ്ധയോടെയും മനോധൈര്യത്തോടെയും നിരന്തരശ്രമത്തോടെയും അന്വേഷിക്കുമോ, അതുപോലെ മനുഷ്യനും തന്റെ ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദൈവസത്യത്തെ അന്വേഷിക്കണം. അത് പുറത്തുനിന്ന് ലഭിക്കുന്നതല്ല; ആന്തരികാന്വേഷണത്തിലൂടെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ആ സത്യം നേടുന്നതുവരെ മനുഷ്യൻ വിശ്രമിക്കരുത് എന്നതാണ് മന്ത്രത്തിന്റെ ഊന്നൽ.

ഈ മന്ത്രം വ്യക്തമായി പറയുന്നത് ശരീരശക്തിയും മനസ്സിന്റെ പ്രകാശവും ഒന്നിച്ചാലേ ആത്മീയയാത്ര പൂർണ്ണമാകൂ എന്നതാണ്. ഇവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മനുഷ്യൻ തീവ്രമായി ദൈവസത്യത്തെ അന്വേഷിച്ചാൽ മാത്രമേ ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതലക്ഷ്യം നേടാനാകൂ.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ സാരം: ശരീരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി, മനസ്സിനെ ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ ദീപ്തമാക്കി, മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദൈവസത്യത്തെ നിരന്തരശ്രമത്തോടെ അന്വേഷിച്ച് പൂർണ്ണസമർപ്പണത്തോടെ നേടണം; അതുതന്നെയാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതവും യഥാർത്ഥവുമായ ലക്ഷ്യം.

ഉപസംഹാരം:

അവസാനമായി, ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതലക്ഷ്യത്തെ വളരെ വ്യക്തമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ആദ്യം തന്റെ ശരീരത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തി ജീവശക്തിയെ വളർത്തുകയും അതോടൊപ്പം മനസ്സിനെ ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ ദീപ്തമാക്കുകയും വേണം. ഈ ശരീരശക്തിയും മാനസികവ്യക്തതയും ഒന്നിച്ചാലേ അവന് ആത്മീയയാത്രയിൽ മുന്നേറാനാകൂ.

ഈ അവസ്ഥയിൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ദൈവസത്യത്തെ അന്വേഷിക്കണം. അത് പുറത്തുനിന്ന് ലഭിക്കാവുന്നതല്ല; ആന്തരികാന്വേഷണത്തിലൂടെയും നിരന്തരശ്രമത്തിലൂടെയും മാത്രമേ നേടാനാകൂ. ഒരു അമ്മ തന്റെ കാണാതായതിനെ അന്വേഷിക്കുന്ന ഉറച്ച മനസ്സോടെ മനുഷ്യനും ആ ദൈവസത്യത്തെ നേടുന്നതുവരെ ശ്രമം നിർത്തരുത്.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ കേന്ദ്രസന്ദേശം: ശരീരശക്തി, മനസ്സിന്റെ പ്രകാശം, നിരന്തരശ്രമം എന്നീ മൂന്നിനെയും ഏകീകരിച്ച് മനുഷ്യൻ തന്റെ ആന്തരിക ദൈവസത്യത്തെ അന്വേഷിച്ച് നേടുമ്പോഴാണ് ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പൂർണ്ണതയും ഉന്നതലക്ഷ്യവും കൈവരിക്കുന്നത്.