अग्ने शुक्रेण शोचिषा विश्वाभिर्देवहूतिभिः ।
इमं स्तोमं जुषस्व नः ॥ १२ ॥

അഗ്നേ ശുക്രേണ ശോചിഷാ വിശ്വാഭിർദേവഹൂതിഭിഃ ।
ഇമം സ്തോമം ജുഷസ്വ നഃ ॥ 12 ॥

പദാർത്ഥം

अग्ने (അഗ്നേ): അഗ്നേ! മുന്നേറ്റത്തിന്റെ പാതയിൽ നയിക്കുന്നവനേ! ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ എന്നത് വെറും അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിൽ മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്ന ദൈവിക പ്രകാശത്തെയും, ഈശ്വരനിലേക്കു മുന്നേറുന്ന പുരോഗമനശീലനായ ജീവന്റെ അന്തർലീനമായ ആത്മീയ ശക്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ‘അഗ്നേ’ എന്ന അഭിസംബോധന, “ഓ ഉയർച്ചയെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറുന്ന ജീവാ! ഈശ്വരമാർഗത്തിൽ മുന്നേറുക” എന്ന ആന്തരിക ആഹ്വാനമായും നിലകൊള്ളുന്നു.

शुक्रेण (ശുക്രേണ): ശുദ്ധമായതിലൂടെ; നിർമ്മലമായതിലൂടെ; പ്രകാശമാനമായതിലൂടെ. ‘ശുക്ര’ ശുദ്ധി, പ്രകാശം, നിർമ്മലത എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ അത് നിർമ്മലമായ ജ്ഞാനപ്രകാശത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെ മനസ്സിലെ മാലിന്യങ്ങൾ നീങ്ങി ഹൃദയം പരിശുദ്ധമാകുമ്പോൾ ജ്ഞാനം വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു.

शोचिषा (ശോചിഷാ): ജ്വാലയാൽ; പ്രകാശത്താൽ; ജ്ഞാനദീപ്തിയാൽ. ‘ശോചിസ്’ പ്രകാശിക്കുന്ന ജ്വാലയെയോ ദീപ്തിയെയോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ അത് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെ വാസനകളും അജ്ഞാനവും കുറയുമ്പോൾ മനുഷ്യനിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ജ്ഞാനദീപം കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.

विश्वाभिः (വിശ്വാഭിഃ): എല്ലാത്തിനാലും; എല്ലാത്തോടും; സമസ്തമായും. ഇവിടെ ‘വിശ്വാഭിഃ’ എന്നത് എല്ലാ ഉന്നത മാർഗങ്ങളിലൂടെയും, എല്ലാ സദ്ഗുണങ്ങളിലൂടെയും എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഈശ്വരോപാസന ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ സമ്പൂർണ്ണ ജീവിതത്തെയും ആവരണം ചെയ്യണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.

देवहूतिभिः (ദേവഹൂതിഭിഃ): ദൈവിക ആഹ്വാനങ്ങളാൽ; ദേവന്മാരെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്ന മാർഗങ്ങളാൽ; സദ്ഗുണങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്ന സാധനങ്ങളാൽ. ‘ദേവഹൂതി’ എന്നത് ദേവന്മാരെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുക എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇവിടെ ‘ദേവ’ എന്നത് മനുഷ്യനിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടേണ്ട കരുണ, സത്യം, ശീലം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെ ഹൃദയത്തിൽ ഈ സദ്ഗുണങ്ങൾ സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

इमम् (ഇമം): ഈ; ഇതിനെ; ഇവിടെ ഉള്ളത്. ഇത് മന്ത്രത്തിൽ സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സ്തുതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ ഇപ്പോൾ ചെയ്യുന്ന പ്രാർത്ഥന, ഉപാസന, സദ്ഗുണപരിശീലനം എന്നിവയെ ഈശ്വരനിൽ സമർപ്പിക്കുന്നതായാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

स्तोमम् (സ്തോമം): സ്തുതി; സ്തുതിസമാഹാരം; പ്രശംസാഗാനം; ഗുണകീർത്തനം. ‘സ്തോമം’ എന്നത് വെറും പാട്ടല്ല; ഈശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അവയെ ജീവിതത്തിൽ സ്വീകരിക്കുന്ന സ്തുതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മന്ത്രങ്ങളിലൂടെ ഈശ്വരഗുണങ്ങളെ പാടി അവയെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള ശ്രമമാണ് ‘സ്തോമം’.

जुषस्व (ജുഷസ്വ): സ്വീകരിച്ചാലും; സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ; സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ. ഇത് ഈശ്വരനോടുള്ള പ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ സ്തുതിയും ഭക്തിയും സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥന ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈശ്വരന് വെറും വാക്കുകളല്ല, യഥാർത്ഥ ഭക്തിയും അന്തഃശുദ്ധിയുമാണ് ആവശ്യമെന്നതും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

नः (നഃ): ഞങ്ങളുടേത്; ഞങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച; ഞങ്ങളുടേതായ. ഇത് വ്യക്തിപരമായ അപേക്ഷ മാത്രമല്ല; ഉപാസകരുടെ കൂട്ടായ പ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഞങ്ങളുടെ സ്തുതി, ഞങ്ങളുടെ ഈശ്വരസ്മരണം, ഞങ്ങളുടെ ഭക്തിപ്രയത്നം സ്വീകരിക്കണമേ” എന്ന പൊതുനന്മയുടെ വികാരം ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം:

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരഭക്തിയുടെ പരിശുദ്ധ ശക്തിയെയും, ആ ഭക്തിയിലൂടെ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ജ്ഞാനപ്രകാശവും ദൈവിക ഗുണങ്ങളും എങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാകുന്നു എന്നതിനെയും ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരനെ “അഗ്നി” (അഗ്നി) എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തുകൊണ്ടാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ വെറും ബാഹ്യ അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിൽ നയിക്കുന്ന ദൈവിക പ്രകാശത്തെയും, പുരോഗതിയിലേക്ക് മുന്നേറുന്ന ജീവന്റെ അന്തർലീനമായ ആത്മീയ ശക്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം, “ഓ അഗ്നേ! ഞങ്ങളെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിൽ നയിച്ച് ഈശ്വരമാർഗത്തിൽ മുന്നേറണമേ” എന്ന ആന്തരിക ആഹ്വാനമായും നിലകൊള്ളുന്നു.

ഈ മുന്നേറ്റം “ശുക്രേണ” (ശുക്രേണ) എന്ന നിർമ്മലമായ പരിശുദ്ധിയിലൂടെയും “ശോചിഷാ” (ശോചിഷാ) എന്ന ജ്ഞാനജ്വാലയുടെ പ്രകാശത്തിലൂടെയും നടക്കുന്നു എന്ന് മന്ത്രം പറയുന്നു. ‘ശുക്ര’ ശുദ്ധി, പ്രകാശം, നിർമ്മലത എന്നിവയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹങ്ങൾ, വാസനകൾ, അജ്ഞാനം, അശുദ്ധചിന്തകൾ എന്നിവയാൽ മൂടപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ സ്വാഭാവികമായ പ്രകാശം മറഞ്ഞുപോകുന്നു. എന്നാൽ ഈശ്വരഭക്തി മനസ്സിനെ പരിശുദ്ധമാക്കുന്നു. അപ്പോൾ അന്തർലീനമായ ജ്ഞാനദീപം വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ പ്രകാശമാണ് ‘ശോചിസ്’ (ശോചിസ്) എന്ന ജ്ഞാനജ്വാല. അതിനാൽ ഭക്തി വെറും വികാരപ്രകടനം മാത്രമല്ല; മനസ്സിലെ മാലിന്യങ്ങൾ നീക്കി ജ്ഞാനത്തെ പ്രകടമാക്കുന്ന പരിശുദ്ധ ശക്തിയാണ്.

മന്ത്രം ഇതിനെ കൂടുതൽ “വിശ്വാഭിർ ദേവഹൂതിഭിഃ” (വിശ്വാഭിർ ദേവഹൂതിഭിഃ) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ വികസിപ്പിക്കുന്നു. ‘വിശ്വാഭിഃ’ എന്നത് എല്ലാ മാർഗങ്ങളിലൂടെയും, ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഈശ്വരമാർഗം ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് മാത്രം നിലനിൽക്കാതെ ചിന്ത, വാക്ക്, പ്രവൃത്തി, ബന്ധങ്ങൾ, കടമകൾ എന്നിവയിലെല്ലാം പ്രകടമാകണം എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം. ‘ദേവഹൂതി’ ദൈവിക ആഹ്വാനം എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇവിടെ ‘ദേവ’ എന്നത് വെറും ബാഹ്യ ദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടേണ്ട കരുണ, സത്യം, ശീലം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ഉന്നത ദൈവിക ഗുണങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരഭക്തിയിലൂടെ ഹൃദയം ഒരു ക്ഷേത്രമായി മാറുകയും, അത്തരം ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ വന്ന് വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

തുടർന്ന് മന്ത്രം “ഇമം സ്തോമം ജുഷസ്വ നഃ” (ഇമം സ്തോമം ജുഷസ്വ നഃ) എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ‘സ്തോമം’ വെറും പാട്ടോ മന്ത്രോച്ചാരണമോ അല്ല; ഈശ്വരന്റെ ഗുണങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കി അവയെ ജീവിതത്തിൽ സ്വീകരിച്ച് ആ ബോധത്തോടെ ചെയ്യുന്ന സ്തുതിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ ഈശ്വരനെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ അത് വെറും വാക്കുകളുടെ കൂട്ടമായിരിക്കരുത്; ജീവിതത്തെ ഉയർത്തുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ കീർത്തനവും അന്തർമാറ്റത്തിനുള്ള സമർപ്പണവുമായിരിക്കണം. അതുകൊണ്ടാണ് ‘ജുഷസ്വ’ (ജുഷസ്വ) “ഞങ്ങളുടെ സ്തുതി സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കണമേ” എന്ന് മന്ത്രം പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത്. ഈശ്വരന് ബാഹ്യമായ പ്രശംസയല്ല, അന്തഃശുദ്ധിയോടുകൂടിയ യഥാർത്ഥ ഭക്തിയാണ് പ്രിയം.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഉപദേശം എന്തെന്നാൽ, ഈശ്വരഭക്തി മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഉന്നതമായ ആദർശദർശനം സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നതാണ്. അത് മനുഷ്യനെ അശുദ്ധ വാസനകളിൽ നിന്നും ദുഷ്പ്രവണതകളിൽ നിന്നും താഴ്ന്ന ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നും അകറ്റി, ഉന്നതമായ ഗുണങ്ങളെ സ്വീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഭക്തിയിലൂടെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ജ്വാല പ്രകാശിക്കുന്നു; അതോടൊപ്പം ഹൃദയത്തിൽ ദൈവിക ഗുണങ്ങളും സ്ഥാപിതമാകുന്നു. ഇതിലൂടെ മനുഷ്യജീവിതം പ്രകാശപൂർണ്ണവും ധർമ്മപൂർണ്ണവുമായിത്തീരുന്നു.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരഭക്തി വെറും ആരാധനാരീതി മാത്രമല്ലെന്നും, മനസ്സിനെ പരിശുദ്ധമാക്കി ജ്ഞാനത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ആത്മീയശക്തിയാണെന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ തന്റെ ‘സ്തോമം’ (സ്തോമം) എന്ന ഈശ്വരഗുണകീർത്തനവും ഭക്തിയും യഥാർത്ഥ അന്തഃശുദ്ധിയോടെ ഈശ്വരനിൽ സമർപ്പിക്കണം. അപ്പോൾ ഈശ്വരകൃപയാൽ അവന്റെ ജീവിതം ജ്ഞാനപ്രകാശവും ഉന്നതഗുണങ്ങളും ആത്മീയ പുരോഗതിയും നിറഞ്ഞതായിത്തീരും എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴമേറിയതും സമ്പൂർണ്ണവുമായ ഉപദേശം.

ഉപസംഹാരം:

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരൻ ‘അഗ്നി’ (അഗ്നി) എന്ന നിലയിൽ മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിൽ നയിക്കുന്ന ദൈവികപ്രകാശമായും, ‘ശുക്ര’ (ശുക്ര), ‘ശോചിസ്’ (ശോചിസ്) എന്നീ ആശയങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിനെ പരിശുദ്ധമാക്കി ജ്ഞാനജ്വാലയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ശക്തിയായും നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈശ്വരഭക്തി വെറും വികാരപ്രകടനമോ ആചാരമോ അല്ല; ജീവിതത്തിലെ അശുദ്ധ വാസനകൾ, താഴ്ന്ന ആഗ്രഹങ്ങൾ, അജ്ഞാനം എന്നിവ നീക്കി അന്തർലീനമായ ജ്ഞാനത്തെ പ്രകടമാക്കുന്ന പരിശുദ്ധ ശക്തിയാണ്.

‘വിശ്വാഭിർ ദേവഹൂതിഭിഃ’ (വിശ്വാഭിർ ദേവഹൂതിഭിഃ) എന്ന ആശയപ്രകാരം, ഈശ്വരമാർഗം ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്ത് മാത്രം അല്ലാതെ ചിന്ത, വാക്ക്, പ്രവൃത്തി, ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും പ്രകടമാകണം. അപ്പോഴാണ് കരുണ, സത്യം, ശീലം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നത്. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന ‘സ്തോമം’ (സ്തോമം) എന്ന ഈശ്വരഗുണകീർത്തനവും സ്തുതിയും വെറും വാക്കുകളുടെ കൂട്ടമാകാതെ, ഈശ്വരഗുണങ്ങളെ ജീവിതത്തിൽ സ്വീകരിക്കുന്ന അന്തർമാറ്റത്തിന്റെ യാത്രയായിരിക്കണം. ഇങ്ങനെ പരിശുദ്ധമായ ഹൃദയത്തോടും യഥാർത്ഥ ഭക്തിയോടും സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സ്തുതിയെ ഈശ്വരൻ സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

അതിനാൽ ഈശ്വരഭക്തി, ജ്ഞാനപ്രകാശം, ദൈവിക ഗുണങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം എന്നിവ പരസ്പരം ഒന്നുചേർന്ന് മനുഷ്യജീവിതത്തെ പ്രകാശപൂർണ്ണവും ധർമ്മപൂർണ്ണവും ആത്മീയ പുരോഗതി നിറഞ്ഞതുമായ ഉന്നതജീവിതമാക്കി മാറ്റുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴമേറിയതും സമ്പൂർണ്ണവുമായ ഉപദേശം.