स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवाँ इहा वह ।
उप यज्ञं हविश्च नः ॥ १० ॥

സ നഃ പാവക ദീദിവോऽഗ്നേ ദേവാൻ ഇഹാ വഹ ।
ഉപ യജ്ഞം ഹവിശ്ച നഃ ॥ 10 ॥

പദാർത്ഥം

सः (സഃ): അദ്ദേഹം; ആ ഈശ്വരൻ; ആ പരമാത്മാവ്. ഇവിടെ മന്ത്രം പരമാത്മാവിനെയാണ് നേരിട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിച്ച്, അവനെ ദൈവിക നിലയിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ആ ദൈവിക ശക്തിയെയാണ് ‘സഃ’ എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

नः (നഃ): ഞങ്ങൾക്ക്; നമുക്ക്; ഞങ്ങൾക്കായി. ഇത് വ്യക്തിപരമായ ഒരു അപേക്ഷ മാത്രമല്ല; മാനവസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഈശ്വരാനുഗ്രഹം ഒരു വ്യക്തിക്ക് മാത്രമല്ല, എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കണമെന്ന പൊതുനന്മയുടെ വികാരമാണ് ഈ പദം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.

पावक (പാവക): പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവനേ! ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവനേ! ഈശ്വരൻ ‘പാവക’, അതായത് മനുഷ്യജീവിതത്തെ പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവൻ ആണ്. മാനസിക അശുദ്ധി, അജ്ഞാനം, ദുഷ്ഗുണങ്ങൾ, ദുഷ്പ്രവണതകൾ എന്നിവ നീക്കി ജീവനെ അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശക്തി ഈശ്വരനുടേതാണ്. അവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മനുഷ്യൻ ദൈവികതയ്ക്ക് യോഗ്യനായി മാറുന്നു.

दीदिवः (ദീദിവഃ): പ്രകാശമാനനായവനേ! ജ്ഞാനത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനേ! ‘ദീദിവഃ’ എന്നത് ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ നിറഞ്ഞ പരമാത്മാവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ സ്വയം പ്രകാശമാനമായ ജ്ഞാനസ്വരൂപനാണ്; ആ ജ്ഞാനം മനുഷ്യനിലേക്കും പങ്കുവെച്ച് അജ്ഞാനം എന്ന ഇരുട്ടിനെ നീക്കുന്നു. അജ്ഞാനം കൊണ്ടാണ് മനുഷ്യൻ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിലും ആസക്തികളിലും കുടുങ്ങുന്നത്; ജ്ഞാനം അവനെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.

अग्ने (അഗ്നേ): ഓ അഗ്നിയേ! ഓ ഉയർച്ച നൽകുന്നവനേ! ‘അഗ്നി’ ഇവിടെ യജ്ഞാഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; എല്ലാ പുരോഗതികൾക്കും കാരണമായ ഈശ്വരനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ജ്ഞാനം, ശീലം, ആത്മീയത എന്നീ മേഖലകളിൽ മനുഷ്യനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന മാർഗദർശിയായാണ് ഈശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നത്.

देवान् (ദേവാൻ): ദൈവിക ഗുണങ്ങളെ; ദേവന്മാരെ; പ്രകാശമുള്ള സദ്ഗുണങ്ങളെ. ഇവിടെ ‘ദേവാൻ’ ബാഹ്യ ദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യനിൽ വളരേണ്ട ദൈവിക ഗുണങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കരുണ, സത്യം, സ്നേഹം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ഉന്നത ഗുണങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ ‘ദേവ’ ഗുണങ്ങൾ.

इह (ഇഹ): ഇവിടെ; ഈ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ; ഈ ലോകത്തിൽ. ദൈവിക ജീവിതം മരണാനന്തരം മാത്രം ലഭിക്കുന്ന ഒന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നില്ല. മനുഷ്യൻ ജീവിക്കുന്ന ഈ ലോകത്തുതന്നെ, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടി ജീവിക്കേണ്ടത് എന്നതാണ് ഈ പദത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം.

आ वह (ആ വഹ): കൊണ്ടുവരണമേ; ലഭ്യമാക്കണമേ; സമീപത്ത് എത്തിക്കണമേ. ഇത് ഈശ്വരനോടുള്ള അപേക്ഷയാണ്. “ഞങ്ങൾക്ക് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നൽകി, ഉന്നതമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് എത്തിക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥന ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈശ്വരാനുഗ്രഹമാണ് മനുഷ്യനെ ഉയർന്ന നിലയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്ന ശക്തി.

उप (ഉപ): സമീപം; അടുത്തേക്ക്; അടുപ്പിക്കണമേ. ഈ പദം ഈശ്വരനോട് “ഞങ്ങളെ ഉന്നതമായ യജ്ഞജീവിതത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണമേ” എന്ന ആന്തരിക അപേക്ഷ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ആത്മീയ പുരോഗതി എന്നത് ഉന്നതമായ ജീവിതത്തെ സമീപിക്കുന്ന ഒരു യാത്രയാണ്.

यज्ञम् (യജ്ഞം): യജ്ഞത്തെ; ത്യാഗമയമായ ജീവിതത്തെ; സമർപ്പണം നിറഞ്ഞ ധാർമ്മിക ജീവിതത്തെ. യജ്ഞം വെറും വേദിക കർമ്മചടങ്ങ് മാത്രമല്ല. മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി ജീവിക്കുക, ധർമ്മത്തിനുവേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുക, നിസ്വാർത്ഥമായ സമർപ്പണം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ജീവിതമാണ് യജ്ഞജീവിതം. ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താലും ജ്ഞാനത്താലും മനുഷ്യജീവിതം യജ്ഞമയമാകണമെന്നതാണ് മന്ത്രത്തിന്റെ ആഗ്രഹം.

हविः (ഹവിഃ): ഹവി; അർപ്പണം; ദാനമനോഭാവം; യജ്ഞവസ്തു. ‘ഹവി’ എന്നത് അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തു മാത്രമല്ല; ദാനം ചെയ്ത് പങ്കുവെച്ച് ജീവിക്കുന്ന മനോഭാവത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. “हु दानादनयोः (ഹു ദാനാദനയോഃ)” എന്നതുപോലെ, ദാനബോധത്തോടെ വസ്തുക്കൾ അനുഭവിക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഹവി. ഇങ്ങനെ ജീവിക്കുന്നവൻ ലോകാസക്തികളിൽ കുടുങ്ങാതെ സ്വതന്ത്രമായി മുന്നേറുന്നു.

च (ച): കൂടാതെ;യും; പോലും. യജ്ഞജീവിതവും ഹവിമനോഭാവവും പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടു നിലകൊള്ളണമെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു. വെറും ധാർമ്മിക പ്രവർത്തനം മാത്രം മതിയാകില്ല; അതിനൊപ്പം ത്യാഗവും പങ്കിടലും ഉണ്ടായിരിക്കണം.

नः (നഃ): ഞങ്ങൾക്ക്; ഞങ്ങൾക്കായി. മന്ത്രം വീണ്ടും “ഞങ്ങൾക്ക്” എന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ, യജ്ഞമയമായ ജീവിതവും ദാനമനോഭാവവും എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കേണ്ട ഈശ്വരാനുഗ്രഹമായി അപേക്ഷിക്കുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ പരിശുദ്ധീകരണം, ജ്ഞാനം, യജ്ഞമയമായ ഉന്നതജീവിതം എന്നിവയിലേക്കുള്ള ആത്മീയ യാത്രയെ ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരനെ “പാവക” (പാവക) എന്ന് വിളിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. ‘പാവക’ എന്നതിന് പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവൻ എന്ന അർത്ഥമാണ്. മനുഷ്യജീവിതം പലപ്പോഴും അജ്ഞാനം, ദുഷ്ചിന്തകൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, മാനസിക അശുദ്ധികൾ എന്നിവയാൽ മൂടപ്പെടുന്നു. അവയെ നീക്കി ഹൃദയത്തെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ശക്തി ഈശ്വരനുടേതാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ മന്ത്രം, “ഓ പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവനേ! ഞങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിച്ച് ഉന്നതമായ ജീവിതത്തിന് യോഗ്യരാക്കണമേ” എന്ന ആഴത്തിലുള്ള പ്രാർത്ഥന പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു.

ഈശ്വരൻ “ദീദിവഃ” (ദീദിവഃ) ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനാണെന്നും മന്ത്രം പറയുന്നു. അദ്ദേഹം സ്വയം പ്രകാശമാനമായ ജ്ഞാനസ്വരൂപനാണ്; ആ പ്രകാശം മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലും പ്രകാശിക്കണമെന്നാണ് ഈ അപേക്ഷ. അജ്ഞാനമാണ് മനുഷ്യനെ ഇന്ദ്രിയസുഖം, സ്വാർത്ഥത, ലോകാസക്തി എന്നിവയിൽ കുടുക്കുന്നത്. ജ്ഞാനപ്രകാശം ഉദിക്കുമ്പോൾ അവൻ സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യം മനസ്സിലാക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരാനുഗ്രഹം വെറും ബാഹ്യ സംരക്ഷണമല്ല; മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക ജ്ഞാനത്തെ ഉണർത്തുന്ന ജ്ഞാനപ്രകാശം കൂടിയാണ്.

മന്ത്രം ഈശ്വരനെ “അഗ്നി” (അഗ്നി) എന്നും സ്തുതിക്കുന്നു. ഇവിടെ അഗ്നി വെറും യജ്ഞാഗ്നിയല്ല; മനുഷ്യനെ എല്ലാ മേഖലകളിലും പുരോഗതിയിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ദൈവിക ശക്തിയാണ്. ജ്ഞാനം, ശീലം, ധർമ്മം, ആത്മീയത എന്നീ മേഖലകളിൽ മനുഷ്യനെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന അഗ്രണി (അഗ്രണി), അതായത് മുന്നോടിയായാണ് ഈശ്വരൻ നിലകൊള്ളുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ യഥാർത്ഥ ഉയർച്ച ഈശ്വരന്റെ മാർഗദർശനത്തിലാണ് എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഈ ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്തിന്റെ ഫലമായി മനുഷ്യൻ “ദേവാൻ” (ദേവാൻ), അതായത് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടണമെന്നാണ് മന്ത്രം അപേക്ഷിക്കുന്നത്. ഇവിടെ ‘ദേവ’ എന്നത് ബാഹ്യ ദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല; മനുഷ്യനിൽ വളരേണ്ട കരുണ, സത്യം, സ്നേഹം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ജ്ഞാനം, ശീലം തുടങ്ങിയ ഉന്നത ഗുണങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ മരണാനന്തര ജീവിതത്തിൽ മാത്രമല്ല, “ഇഹ” (ഇഹ) ഈ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് പ്രകടമാകേണ്ടതെന്ന് മന്ത്രം ഊന്നിപ്പറയുന്നു. ദൈവികത എന്നത് ലോകത്തിൽ നിന്ന് അകന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരു അവസ്ഥയല്ല; മനുഷ്യജീവിതത്തെ തന്നെ പ്രകാശമയമാക്കുന്ന ആന്തരിക പരിവർത്തനമാണ്.

ഇതിനുള്ള മാർഗം മന്ത്രം “ഉപ യജ്ഞം” (ഉപ യജ്ഞം) എന്ന പദങ്ങളിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. യജ്ഞം വെറും വേദിക കർമ്മചടങ്ങല്ല; മറ്റുള്ളവർക്കുവേണ്ടി ജീവിക്കുക, നിസ്വാർത്ഥ സേവനം, ധർമ്മനിഷ്ഠ, സമർപ്പണം എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞ ജീവിതരീതിയാണ്. ഈശ്വരൻ ഞങ്ങളെ യജ്ഞജീവിതത്തിന്റെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരണമെന്നാണ് ഈ അപേക്ഷ. മനുഷ്യജീവിതം സ്വാർത്ഥതയുടെ ഉപകരണമാകാതെ, മറ്റുള്ളവരുടെ നന്മയ്ക്കായി സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന യജ്ഞമായി മാറുമ്പോഴാണ് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം വെളിവാകുന്നത്.

ഇതിനോടൊപ്പം മന്ത്രം “ഹവിഃ” (ഹവിഃ) എന്ന ആശയവും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഹവി’ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്ന വസ്തുവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിലും, അതിന്റെ ആന്തരിക അർത്ഥം ദാനവും പങ്കിടലും നിറഞ്ഞ മനോഭാവമാണ്. “हु दानादनयोः” (ഹു ദാനാദനയോഃ) എന്ന ധാതുവ്യാഖ്യാനപ്രകാരം, ദാനബോധത്തോടെ ജീവിക്കുകയും പങ്കുവെക്കുകയും അളവോടെ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ ഹവി. വെറും വസ്തുക്കൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതല്ല ത്യാഗം; വസ്തുക്കളോട് ആസക്തിയില്ലാതെ അവയെ ഈശ്വരാനുഗ്രഹമായി കണ്ട് ഉപയോഗിക്കുന്നതാണ് ത്യാഗത്തിന്റെ സാരം. ഇത്തരത്തിലുള്ള മനോഭാവം മനുഷ്യനെ ലോകാസക്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടാതെ സ്വതന്ത്രനും പുരോഗമനശീലനുമായിത്തീർക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിനായുള്ള സമഗ്രമായ ഒരു ആത്മീയമാർഗം നൽകുന്നു. ഈശ്വരൻ പരിശുദ്ധമാക്കുന്ന പാവകൻ (പാവക), ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ദീദിവഃ (ദീദിവഃ), ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്ന അഗ്നി (അഗ്നി). മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ ലഭിക്കേണ്ടതെന്നും, യജ്ഞമയമായ സമർപ്പിത ജീവിതത്തിലേക്ക് മനുഷ്യനെ എത്തിക്കണമെന്നും, ദാനവും പങ്കിടലും നിറഞ്ഞ മനോഭാവം വളർത്തണമെന്നും മന്ത്രം ഈശ്വരനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ജ്ഞാനം, പരിശുദ്ധി, യജ്ഞജീവിതം, ത്യാഗമനോഭാവം എന്നിവയോടെ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ലോകാസക്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടാതെ യഥാർത്ഥ ആത്മീയ പുരോഗതിയും ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ക്ഷേമവും നേടുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള ഉപദേശം.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം ഈശ്വരൻ ‘പാവക’ (പാവക) എന്ന നിലയിൽ മനുഷ്യജീവിതത്തെ പരിശുദ്ധമാക്കുന്നവനും, ‘ദീദിവഃ’ (ദീദിവഃ) എന്ന നിലയിൽ ജ്ഞാനപ്രകാശത്താൽ പ്രകാശിച്ച് അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുട്ട് നീക്കുന്നവനും, ‘അഗ്നി’ (അഗ്നി) എന്ന നിലയിൽ മനുഷ്യനെ എല്ലാ ഉയർച്ചകളിലേക്കും നയിക്കുന്ന ദൈവിക മുന്നോടിയും ആണെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം മരണാനന്തര ജീവിതത്തിൽ മാത്രം അല്ല, ‘ഇഹ’ (ഇഹ) ഈ ലോകജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് കരുണ, സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, സ്നേഹം, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ‘ദേവ’ (ദേവ) ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടി ജീവിക്കുക എന്നത്. ഇത് നേടാനുള്ള മാർഗം ‘യജ്ഞം’ (യജ്ഞം) എന്ന നിസ്വാർത്ഥ സമർപ്പണം, ധർമ്മം, സേവനം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജീവിതവും, ‘ഹവി’ (ഹവിഃ) എന്ന ദാനം, പങ്കിടൽ, ആസക്തിയില്ലാത്ത അനുഭവമനോഭാവവും സ്വീകരിക്കുന്നതിലാണ്.

“हु दानादनयोः” (ഹു ദാനാദനയോഃ) എന്ന ആശയപ്രകാരം, ദാനബോധത്തോടെ ജീവിക്കുകയും വസ്തുക്കൾ അളവോടെ അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ യജ്ഞജീവിതം. ഇങ്ങനെ ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ പരിശുദ്ധനായി, ജ്ഞാനപ്രകാശം നേടി, യജ്ഞമയവും ത്യാഗപൂർണ്ണവുമായ ജീവിതം നയിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ലോകാസക്തികളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെടാതെ ആത്മീയ പുരോഗതി, ആന്തരിക സ്വാതന്ത്ര്യം, ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നതമായ ക്ഷേമം എന്നിവ നേടുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ളതും സമ്പൂർണ്ണവുമായ ഉപദേശം.