अग्ने देवाँ इहा वह जज्ञानो वृक्तबर्हिषे ।
असि होता न ईड्यः ॥ ३ ॥

അഗ്നേ ദേവാൻ ഇഹാ വഹ ജജ്ഞാനോ വൃക്തബർഹിഷേ ।
അസി ഹോതാ ന ഈഡ്യഃ ॥ 3 ॥

പദാർത്ഥം

अग्ने (അഗ്നേ): അഗ്നേ; പുരോഗതി നൽകുന്ന ഈശ്വരനേ; അഗ്രണി പരമാത്മാവേ. ഇവിടെ ‘അഗ്നേ’ എന്നത് ബാഹ്യമായ അഗ്നിയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യന്റെ സമഗ്രമായ പുരോഗതിക്കും ആത്മീയ ഉയർച്ചയ്ക്കും കാരണമാകുന്ന അഗ്രണി ഈശ്വരനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യനെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയും അന്തർമാറ്റത്തിനും ദൈവിക വളർച്ചയ്ക്കും വഴികാട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന പരമാത്മാവിനെയാണ് ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

देवान् (ദേവാൻ): ദേവന്മാരെ; ദൈവിക ഗുണങ്ങളെ; ഉന്നതമായ മനോഭാവങ്ങളെ. ഇവിടെ ‘ദേവാൻ’ എന്നത് ബാഹ്യമായ ദേവന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ വളരേണ്ട കരുണ, സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ഭക്തി, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഈശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഇത്തരം ഉന്നത ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.

इह (ഇഹ): ഇവിടെ; ഈ ജീവിതത്തിൽ; ഈ ലോകജീവിതത്തിൽ. ഈ പദം ആത്മീയ ഉയർച്ച മരണാനന്തരം മാത്രം ലഭിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല എന്ന് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിക്കുന്ന ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ വളർത്തി ഉയരേണ്ടത് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ആശയം.

वह (വഹ): കൊണ്ടുവരിക; ലഭ്യമാക്കുക; അനുഗ്രഹിക്കണമേ. ഈ പദം ഈശ്വരനോടുള്ള പ്രാർത്ഥനയെ പ്രകടമാക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ സ്വന്തം പരിശ്രമത്തോടൊപ്പം ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിയാൻ ഈശ്വരാനുഗ്രഹവും അനിവാര്യമാണെന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ, “എന്നിൽ ഈ ഗുണങ്ങളെ വളർത്തിയരുളണമേ” എന്ന് ഈശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

जज्ञानः (ജജ്ഞാനഃ): പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നവൻ; ഉദിക്കുന്നവൻ; പ്രകാശിക്കുന്നവൻ. ഈ പദം ഈശ്വരന്റെ അന്തർപ്രകാശത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അവിടെ ഇരുട്ട് നീങ്ങി പ്രകാശം പരക്കുന്നു. ദൈവിക പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നിടത്ത് അസുരവാസനകൾ നിലനിൽക്കുകയില്ല. അതിനാൽ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ സ്വാഭാവികമായി വളരാൻ തുടങ്ങുന്നു.

वृक्तबर्हिषे (വൃക്തബർഹിഷേ): വാസനകൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട ഹൃദയമുള്ളവനായി; ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട അന്തഃകരണത്തിനായി. ‘വൃക്ത’ എന്നത് നീക്കപ്പെട്ടത്, അകറ്റപ്പെട്ടത് എന്നർത്ഥം നൽകുന്നു; ‘ബർഹിസ്’ എന്നത് വിരിച്ചിട്ടുള്ള പവിത്രമായ ആസനം അല്ലെങ്കിൽ ആന്തരിക സ്ഥലം എന്നർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇവിടെ ഇത് വാസനകൾ, കാമം, അശുദ്ധമായ ചിന്തകൾ എന്നിവ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട ഹൃദയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അത്തരമൊരു ശുദ്ധമായ ഹൃദയമാണ് ദൈവിക ഗുണങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ വിതയ്ക്കാൻ അനുയോജ്യമായ ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ നിലമായി മാറുന്നത്. അല്ലാത്തപക്ഷം പഴയ വാസനകൾ വീണ്ടും വളരാനുള്ള അപകടമുണ്ട്.

असि (അസി): നീ തന്നെയാണ്; നീ തന്നെയാകുന്നു. ഈ പദം ഈശ്വരന്റെ പ്രവർത്തനാത്മകമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യനെ ഉയർത്തുന്നതും ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നൽകുന്നതും ഈശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമേ സാധ്യമാകൂ എന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

होता (ഹോതാ): ഹോതാവ്; ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നവൻ; സദ്ഗുണങ്ങളെ നൽകുന്നവൻ. ഇവിടെ ‘ഹോതാ’ എന്നത് യജ്ഞത്തിൽ ഹവിസ് അർപ്പിക്കുന്നവനെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യജീവിതത്തിലേക്ക് സദ്ഗുണങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് കൊണ്ടുവരുന്നവനായും നല്ലവ നൽകുന്നവനായും ഈശ്വരനെ ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിതപാതയിൽ മുന്നേറുന്നതിന് ആവശ്യമായ അന്തർശക്തിയും സദ്ഗുണങ്ങളും ഈശ്വരാനുഗ്രഹത്താൽ ലഭിക്കുന്നു.

नः (നഃ): ഞങ്ങൾക്ക്; നമുക്ക്. ഈ പദം ഭക്തന്റെ വിനയപൂർവമായ പ്രാർത്ഥനയെ പ്രകടമാക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ ഒരാൾക്കു മാത്രമുള്ളവനല്ല; എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന പൊതുവായ ആധാരമാണെന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

ईड्यः (ഈഡ്യഃ): സ്തുതിക്കാൻ യോഗ്യൻ; പുകഴ്ത്തപ്പെടേണ്ടവൻ; വണങ്ങപ്പെടേണ്ടവൻ. ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ സമാപന ആശയം ഈ പദത്തിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നത ലക്ഷ്യവും സ്തുതിക്കർഹനായവനും. അദ്ദേഹത്തെ പ്രാപിക്കാനാണ് മനുഷ്യൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്നത്. ഈശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ കാമവും അസുരവാസനകളും നശിക്കുകയും ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ വിരിയുകയും ചെയ്യുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഈശ്വരനെ സ്തുതിച്ചും ധ്യാനിച്ചും ജീവിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ആത്മീയ വളർച്ചയുടെ യഥാർത്ഥ പാത.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ആത്മീയ പരിവർത്തനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സത്യത്തെ ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ സമഗ്രമായ പുരോഗതിയിലേക്കും ഉന്നതമായ ജീവിതത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന അഗ്രണി ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായിരിക്കേണ്ടത് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന സന്ദേശം. ഇവിടെ ‘അഗ്നി’ ബാഹ്യമായ അഗ്നിയല്ല; അജ്ഞാനം എന്ന ഇരുട്ടിനെ നീക്കി മനുഷ്യനെ അന്തർമാറ്റത്തിലേക്കും ദൈവിക വളർച്ചയിലേക്കും നയിക്കുന്ന പരമാത്മാവിന്റെ പ്രകാശശക്തിയായി നിലകൊള്ളുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് തന്റെ ഹൃദയത്തെ പരിശുദ്ധമാക്കി ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി ഈശ്വരനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത്.

മന്ത്രത്തിൽ പറയുന്ന ‘ദേവാൻ’ ബാഹ്യമായ ദേവന്മാരെ മാത്രമല്ല; മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ വിരിയേണ്ട കരുണ, സത്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ഭക്തി, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ഉന്നതമായ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉയർച്ച ബാഹ്യമായ സമ്പത്ത് ശേഖരിക്കുന്നതിൽ അല്ല; ആന്തരികമായ ഗുണങ്ങളുടെ വളർച്ചയിലാണ് എന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. ഈ ഗുണങ്ങൾ സ്വയം രൂപപ്പെടുകയില്ല; ഈശ്വരാനുഗ്രഹവും ബോധപൂർവമായ ശ്രമവും ഒന്നിക്കുമ്പോഴാണ് അവ ജീവിതത്തിൽ വേരൂന്നുന്നത്.

‘ഇഹ’ എന്ന പദം ഈ ആത്മീയ വളർച്ച മരണാനന്തരം പ്രതീക്ഷിക്കേണ്ട ഒന്നല്ല എന്ന് ഊന്നിപ്പറയുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിക്കുന്ന ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് ഹൃദയത്തെ പരിശുദ്ധമാക്കി ദൈവിക നില പ്രാപിക്കേണ്ടത് എന്നതാണ് വേദത്തിന്റെ ആഹ്വാനം. അതിനായി ഭക്തൻ “വഹ” എന്ന, “എന്നിൽ ഈ ഗുണങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കണമേ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ ഈശ്വരനെ സമീപിക്കുന്നു. മനുഷ്യശ്രമം അനിവാര്യമാണെങ്കിലും ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിയാൻ ഈശ്വരാനുഗ്രഹം ആവശ്യമാണെന്ന് ഈ മന്ത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇതോടൊപ്പം, ‘വൃക്തബർഹിഷേ’ എന്ന പദം വളരെ ആഴമുള്ള ഒരു മനശ്ശാസ്ത്രപരമായ സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. വാസനകൾ, കാമം, അശുദ്ധമായ ചിന്തകൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നിറഞ്ഞ ഹൃദയം ദൈവിക വളർച്ചയ്ക്ക് ഇടം നൽകുകയില്ല. അതുകൊണ്ട് ആദ്യം ഹൃദയം ശുദ്ധമാകണം. വാസനകൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട ഹൃദയം ഒരു ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ നിലംപോലെ ദൈവിക വിത്തുകളെ സ്വീകരിക്കാൻ തയ്യാറാകുന്നു. എന്നാൽ ആ ശൂന്യസ്ഥാനത്ത് സദ്ഗുണങ്ങളുടെ വിത്തുകൾ വിതയ്ക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ പഴയ വാസനകൾ വീണ്ടും വളരാനുള്ള അപകടമുണ്ടെന്നും മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ ആത്മീയജീവിതം വെറും ദോഷങ്ങളെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിൽ അവസാനിക്കുന്നില്ല; അവയുടെ സ്ഥാനത്ത് സദ്ഗുണങ്ങളെ വളർത്തുന്നതിലാണ് അതിന്റെ പൂർണ്ണത.

‘ജജ്ഞാനഃ’ എന്ന പദം ഈശ്വരന്റെ അന്തർപ്രകാശത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അവിടെ ഇരുട്ട് നിലനിൽക്കുകയില്ല. അസുരവാസനകൾ, കാമം, അജ്ഞാനം എന്നിവ പ്രകാശം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നിടത്ത് സ്വാഭാവികമായി നശിക്കുന്നു. അതുപോലെ മനുഷ്യഹൃദയത്തിൽ ദൈവിക പ്രകാശം പ്രകാശിക്കുമ്പോൾ അസുരഭാവങ്ങൾ നശിക്കുകയും ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ ഉറപ്പായും വിരിയാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യും.

മന്ത്രം ഈശ്വരനെ ‘ഹോതാ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നതിലൂടെ, അദ്ദേഹം സദ്ഗുണങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്ത് കൊണ്ടുവരുന്നവനും മനുഷ്യനെ ഉയർച്ചയുടെ പാതയിലൂടെ നയിക്കുന്നവനുമാണെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിതപാതയിൽ ഒറ്റയ്ക്ക് മുന്നേറുന്നില്ല; ഈശ്വരാനുഗ്രഹമാണ് അവന് ആവശ്യമായ അന്തർശക്തിയും മാർഗനിർദ്ദേശവും നന്മകളും നൽകുന്നത്. അതുകൊണ്ടാണ് ഭക്തൻ “നഃ” എന്ന, “ഞങ്ങൾക്ക്” എന്ന അർത്ഥമുള്ള പദത്തിലൂടെ വിനയത്തോടെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നത്. ഈശ്വരൻ എല്ലാവർക്കും പൊതുവായ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ ആധാരമാണെന്ന് അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു.

അവസാനമായി ‘ഈഡ്യഃ’ എന്ന പദം മന്ത്രത്തിന്റെ പരമമായ സത്യത്തെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നത ലക്ഷ്യവും സ്തുതിക്കർഹനായവനും. മനുഷ്യൻ അദ്ദേഹത്തെ പ്രാപിക്കാനാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്നത്. ഈശ്വരനെ ലക്ഷ്യമായി സ്വീകരിച്ച ജീവിതം ബാഹ്യ വിജയത്തേക്കാൾ ആഴത്തിലുള്ള അന്തർപൂർണ്ണത നൽകുന്നു. ഈശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അസുരവാസനകൾ നശിക്കുകയും കരുണ, ഭക്തി, ജ്ഞാനം, ശാന്തി തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ വളരുകയും ചെയ്യുന്നു.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം സമഗ്രമായി പറയുന്നത് എന്തെന്നാൽ, മനുഷ്യൻ തന്റെ ഹൃദയത്തെ വാസനകളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധീകരിച്ച് ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് ദൈവിക ഗുണങ്ങൾ നേടുന്നതിനായി ഈശ്വരനെ സമീപിക്കേണ്ടത്. മനുഷ്യപുരോഗതിയുടെ അഗ്രണി ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് സദ്ഗുണങ്ങളെ നൽകുന്ന ഹോതാവും ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നത ലക്ഷ്യമായ ഈഡ്യനും. ഈശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ അസുരമായ ഇരുട്ട് നശിക്കുകയും ദൈവിക പ്രകാശം പരക്കുകയും മനുഷ്യജീവിതം യഥാർത്ഥ ആത്മീയ ഉയർച്ചയും പരിശുദ്ധമായ പൂർണ്ണതയും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രം നൽകുന്ന ആഴത്തിലുള്ള വൈദിക ഉപദേശം.

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പുരോഗതി ബാഹ്യമായ നേട്ടങ്ങളിലല്ല, ഹൃദയത്തിന്റെ പരിശുദ്ധിയിലും ദൈവിക ഗുണങ്ങളുടെ വളർച്ചയിലുമാണ് എന്ന് ആഴത്തിൽ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അഗ്രണി ഈശ്വരൻ മനുഷ്യനെ ഇരുട്ടിൽ നിന്ന് പ്രകാശത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ആത്മീയ മാർഗദർശിയായി നിന്ന്, വാസനകൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട പവിത്രമായ ഹൃദയത്തിൽ കരുണ, സത്യം, ഭക്തി, ജ്ഞാനം തുടങ്ങിയ ദൈവിക ഗുണങ്ങളെ വിരിയിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെയാണ് തന്റെ അന്തഃകരണം ശുദ്ധീകരിച്ച് ഈശ്വരാനുഗ്രഹം തേടുമ്പോൾ, അസുരവാസനകളും കാമമൂലമായ ഇരുട്ടും ദൈവിക പ്രകാശത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നശിച്ചുപോകുന്നു. സദ്ഗുണങ്ങളെ നൽകുന്ന ഹോതാവായും ജീവിതത്തിന്റെ ഉന്നത ലക്ഷ്യമായും സ്തുതിക്കർഹനായവനായും നിലകൊള്ളുന്ന ഈശ്വരനെ തന്നെയാണ് മനുഷ്യൻ തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി സ്വീകരിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുണങ്ങളെ ധ്യാനിച്ച് ജീവിക്കേണ്ടത്. ഇങ്ങനെ ഈശ്വരൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമ്പോൾ ജീവിതം ദൈവിക പ്രകാശത്താൽ നിറയുകയും യഥാർത്ഥ ആത്മീയ ഉയർച്ച, അന്തർപൂർണ്ണത, പരിശുദ്ധമായ ജീവിതം എന്നിവ പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സാരം.