इन्द्रं वो विश्वतस्परि हवामहे जनेभ्यः ।
अस्माकमस्तु केवलः ॥ १० ॥

ഇന്ദ്രം വോ വിശ്വതസ്പരി ഹവാമഹേ ജനേഭ്യഃ ।
അസ്മാകമസ്തു കേവലഃ ॥ 10 ॥

പദാർത്ഥം:

इन्द्रं ഇന്ദ്രം – പരമഈശ്വരനെ, ഈശ്വരനെ. എല്ലാ ശക്തികൾക്കും സമ്പത്തുകൾക്കും സംരക്ഷണത്തിനും ആധാരമായ പരമദൈവികശക്തി.

वः വഃ – നിങ്ങൾക്കായി, നിങ്ങളുടെ നന്മയ്ക്കായി. എല്ലാ ഭക്തരെയും അഭിമുഖീകരിച്ച് നടത്തുന്ന പൊതുപ്രാർത്ഥന.

विश्वतः വിശ്വതഃ – എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ച്, എല്ലാ ദിക്കുകളെയും അതിജീവിച്ച നിലയിൽ. ലോകത്തിന്റെ അതിരുകളെയും മനുഷ്യരെയും സാഹചര്യങ്ങളെയും അതിജീവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥ.

परि പരി – പൂർണ്ണമായി, എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും. ഈശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

हवामहे ഹവാമഹേ – ഞങ്ങൾ വിളിക്കുന്നു, പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഹൃദയപൂർവ്വമായ ഈശ്വരവിളി, ശരണാഗതിഭാവം.

जनेभ्यः ജനേഭ്യഃ – മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് / ലോകത്തിലെ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ നിന്ന്. ലോകത്തിലുള്ള എല്ലാ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെയും സഹായങ്ങളെയും പിന്തുണകളെയും അതിജീവിച്ച നില.

अस्माकम् അസ്മാകം – ഞങ്ങൾക്ക്. ഭക്തരുടെ വിനയപൂർവ്വമായ അഭ്യർത്ഥന.

अस्तु അസ്തു – ഉണ്ടാകട്ടെ, നിലനിൽക്കട്ടെ. ഉറച്ച പ്രാർത്ഥന; സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കണമെന്ന അഭ്യർത്ഥന.

केवलः കേവലഃ – ഒരുവനേ, ഏകമായ ആശ്രയം, പൂർണ്ണമായ ആധാരം. ഈശ്വരൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ ആശ്രയം; മറ്റെല്ലാം നശ്വരമാണ്.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരതയും ഈശ്വരാശ്രയത്തിന്റെ ശാശ്വതതയും ഒരേസമയം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഉന്നതമായ ഒരു പ്രാർത്ഥനയാണ്. ലോകത്തിലെ ബന്ധങ്ങൾ എത്ര ശക്തമായി തോന്നിയാലും അവയെല്ലാം പരിമിതമാണ്; എന്നാൽ ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ച സ്ഥിരമായ ആധാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന സത്യമാണ് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആരംഭപദമായ “इन्द्रं” ഇന്ദ്രം പരമഈശ്വരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എല്ലാ ശക്തികൾക്കും സമ്പത്തുകൾക്കും സംരക്ഷണത്തിനും മൂലകാരണമായ പരമദൈവികശക്തിയെയാണ് ഇവിടെ ഇന്ദ്രൻ എന്ന് സ്തുതിക്കുന്നത്. അവൻ വെറും ഒരു ദേവൻ മാത്രമല്ല; ജീവിതത്തിന്റെ ഓരോ ചലനത്തിന്റെയും പിന്നിലുള്ള പരമസത്യമാണ്.

“वः” വഃ എല്ലാ ഭക്തരുടെയും പേരിൽ നടത്തുന്ന പൊതുപ്രാർത്ഥനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം ആഗ്രഹമല്ല; സമസ്ത മനുഷ്യരാശിയുടെ ക്ഷേമത്തിനായുള്ള അഭ്യർത്ഥനയാണ്. എല്ലാവരും ഈശ്വരാനുഗ്രഹം തേടുന്ന കൂട്ടായ ഭാവമാണ് ഇതിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്.

“विश्वतः” വിശ്വതഃ ലോകത്തിന്റെ അതിരുകളെ അതിജീവിച്ച നിലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യന്റെ അനുഭവങ്ങൾ, ബന്ധങ്ങൾ, സാഹചര്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം അതിജീവിച്ച് നിലകൊള്ളുന്ന ദൈവികതയെയാണ് ഇത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈശ്വരൻ ഏതെങ്കിലും ഒരു അതിരിനുള്ളിൽ ഒതുങ്ങാത്ത പരിപൂർണ്ണശക്തിയാണ് എന്നതാണ് ഇതിന്റെ അർത്ഥം.

“परि”പരി ഈശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവൻ ഇല്ലാത്ത ഒരു സ്ഥലവുമില്ല; എല്ലാറ്റിനെയും ചുറ്റിയും എല്ലാറ്റിനെയും താങ്ങിയും നിലകൊള്ളുന്നവനാണ് അവൻ.

“हवामहे” (ഹവാമഹേ) ഹൃദയപൂർവ്വമായ വിളിയും ശരണാഗതിയുമാണ്. മനുഷ്യന്റെ സ്വന്തം ശക്തി പര്യാപ്തമല്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പൂർണ്ണമായി ഈശ്വരനെ ആശ്രയിക്കുന്ന ആത്മീയാവസ്ഥയാണ് ഇതിൽ പ്രകടമാകുന്നത്.

“जनेभ्यः” ജനേഭ്യഃ  മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന എല്ലാ ബന്ധങ്ങളെയും പിന്തുണകളെയും അതിജീവിച്ച നിലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ലോകത്തിൽ മനുഷ്യർ പരസ്പരം സഹായിക്കുകയും തുണയാകുകയും ചെയ്യാം; എന്നാൽ ആ തുണ ശാശ്വതമല്ല എന്നതാണ് ഇതിലൂടെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്.

“अस्माकम्” അസ്മാകം വിനയപൂർവ്വമായ അഭ്യർത്ഥനയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഭക്തൻ തന്നെ പൂർണ്ണമായി ഈശ്വരനിൽ സമർപ്പിക്കുന്ന മനോഭാവമാണ് ഇതിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നത്.

“अस्तु” അസ്തു “ഉണ്ടാകട്ടെ” എന്ന ഉറച്ച പ്രാർത്ഥനയാണ്. ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ സ്ഥിരമായ ആശ്രയമായി നിലനിൽക്കണം എന്ന ഉറച്ച ആഗ്രഹം ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

“केवलः” കേവലഃ ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ഉന്നതമായ തത്ത്വമാണ്. ഇത് “ഒരുവനേ മതിയാകൂ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ലോകത്തിലുള്ള എല്ലാം ഉണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും, ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ ജീവിതത്തിന്റെ പൂർണ്ണമായ ആധാരമാണ്.

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള സത്യം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. മനുഷ്യൻ ബന്ധങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, കുടുംബം, സമൂഹം എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്; എന്നാൽ അവയെല്ലാം കാലക്രമത്തിൽ മാറാവുന്നവയാണ്. പ്രയാസസമയങ്ങളിൽ അവ അകന്നുപോകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ അത്തരം സാഹചര്യത്തിലും ഈശ്വരൻ ഒരിക്കലും അകന്നുപോകുന്നില്ല. അവൻ എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ചും എല്ലാറ്റിനെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയും നിലകൊള്ളുന്ന സ്ഥിരമായ ആശ്രയമാണ്.

ഈ മന്ത്രം ഭക്തന് ഒരു പ്രധാന ആത്മീയബോധം നൽകുന്നു: ലോകത്തിലെ എല്ലാ ആശ്രയങ്ങൾക്കും പരിധിയുണ്ട്; എന്നാൽ ഈശ്വരാശ്രയത്തിന് അതിരുകളില്ല. മനുഷ്യന് എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും, ഈശ്വരനെ പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റപ്പെട്ടവനാകുന്നില്ല.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ അന്തിമസാരം എന്തെന്നാൽ — ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ മനുഷ്യന്റെ സ്ഥിരമായ ആശ്രയവും പൂർണ്ണമായ ആധാരവും ശാശ്വതമായ സംരക്ഷണവുമാണ്. അവനെ പ്രാപിക്കുന്നതാണ് ജീവിതത്തിന്റെ പരമമായ പൂർണ്ണത.

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അനിശ്ചിതത്വത്തെയും ഈശ്വരാശ്രയത്തിന്റെ സ്ഥിരതയെയും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.

മനുഷ്യൻ ലോകത്തിൽ ജീവിക്കുമ്പോൾ ബന്ധങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, കുടുംബം, സമൂഹം എന്നിവ താൽക്കാലികമായി തുണയാകാം. എന്നാൽ അവയെല്ലാം ഒരു പരിധിവരെ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ. സങ്കീർണ്ണമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ, മനുഷ്യൻ ഏകാന്തത അനുഭവിക്കുന്ന നിമിഷങ്ങളിൽ, അവയെല്ലാം അകന്നുപോകാം.

അത്തരം സാഹചര്യത്തിലാണ് ഈശ്വരൻ “വിശ്വതഃ പരി” — എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ചും എല്ലാറ്റിനെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയും നിലകൊള്ളുന്ന ആശ്രയമായി കൂടെ വരുന്നത്. മനുഷ്യർ ഉപേക്ഷിക്കുന്നിടത്ത് അവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

“ജനേഭ്യഃ” എന്ന പദത്തിലൂടെ ലോകത്തിലെ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളെയെല്ലാം അതിജീവിച്ച നില കാണിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടെ പിന്തുണ കുറയുമ്പോൾ ഈശ്വരാശ്രയമാണ് സ്ഥിരമായത്.

“അസ്മാകമസ്തു കേവലഃ” എന്നത് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ പരമമായ പ്രാർത്ഥനയാണ്. “ഞങ്ങൾക്ക് ഏകമായ ആശ്രയമായി ഈശ്വരൻ മാത്രമേ ഉണ്ടാകട്ടെ” എന്നതാണ് ഇതിന്റെ സാരം.

ഇവിടെ “കേവലഃ” എന്നത് ഏകാന്തതയല്ല; പൂർണ്ണമായ ആധാരമാണ്. ലോകത്തിലെ എല്ലാം ഉണ്ടായാലും ഇല്ലെങ്കിലും, ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ മതിയാകൂ എന്ന ഉന്നതമായ ആത്മീയബോധമാണിത്.

ഈ മന്ത്രം ഭക്തന് ഒരു മഹത്തായ തത്ത്വം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു:

ലോകത്തിലെ ആശ്രയങ്ങൾ നശ്വരമാണ്; എന്നാൽ ഈശ്വരാശ്രയം മാത്രമാണ് ശാശ്വതം. ഈശ്വരനെ പ്രാപിച്ചാൽ മറ്റെല്ലാം സ്വാഭാവികമായി പൂർണ്ണത നേടുന്നു.

ഈ മന്ത്രം പറയുന്ന സത്യം ഇതാണ്: “ലോകത്തിലെ എല്ലാ ബന്ധങ്ങൾക്കും പരിധിയുണ്ട്; എന്നാൽ ഈശ്വരൻ മാത്രമാണ് എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ച സ്ഥിരമായ ആശ്രയം. മനുഷ്യന് എല്ലാ പിന്തുണകളും നഷ്ടപ്പെട്ടാലും, ഈശ്വരനെ പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്കല്ല.”

ഉപസംഹാരം

ഈ മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ നശ്വരതയും ഈശ്വരാശ്രയത്തിന്റെ ശാശ്വതതയും ഒരേയൊരു ആഴത്തിലുള്ള ഭാവത്തിൽ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ലോകത്തിലെ മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, കുടുംബം, സാമൂഹികപിന്തുണ എന്നിവ ഒരു പരിധിവരെ മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; കാലവും സാഹചര്യങ്ങളും മാറുമ്പോൾ അവ കുറയുകയോ അകന്നുപോകുകയോ ചെയ്യാം. എന്നാൽ അത്തരം സാഹചര്യത്തിലും മനുഷ്യനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കാത്ത പരമമായ ആധാരമായി ഈശ്വരൻ ഒരുവനേ നിലനിൽക്കുന്നു.

ഈശ്വരൻ എല്ലാറ്റിനെയും അതിജീവിച്ചവനായും എല്ലാറ്റിനെയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയവനായും മനുഷ്യജീവിതത്തിന് ആശ്രയമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവന്റെ അനുഗ്രഹം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഏത് സാഹചര്യത്തിലും അത് മനുഷ്യനെ താങ്ങിനിർത്തുന്നു. അതിനാൽ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു ഘട്ടത്തിലും മനുഷ്യൻ പൂർണ്ണമായി പ്രത്യാശ നഷ്ടപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ല; ഈശ്വരനെ അഭിമുഖീകരിക്കുമ്പോൾ അവൻ തന്നെയാണ് അന്തിമമായ സംരക്ഷണവും ആശ്രയവും.

ഈ മന്ത്രം പറയുന്ന ഉന്നതമായ സത്യം എന്തെന്നാൽ — ലോകത്തിലെ എല്ലാ ആശ്രയങ്ങളും താൽക്കാലികമാണ്; ഈശ്വരാശ്രയം മാത്രമാണ് ശാശ്വതം. മനുഷ്യന് എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും, ഈശ്വരനെ പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ ഒരിക്കലും ഏകാന്തനാകുന്നില്ല. ഈശ്വരൻ തന്നെയാണ് മനുഷ്യന്റെ പൂർണ്ണമായ ആധാരം, സ്ഥിരമായ ആശ്രയം, ജീവിതത്തിന്റെ അന്തിമമായ പൂർണ്ണത.