इन्द्र वाजेषु नोऽव सहस्रप्रधनेषु च ।
उग्र उग्राभिरूतिभिः ॥ ४ ॥

ഇന്ദ്ര വാജേഷു നോऽവ സഹസ്രപ്രധനേഷു ച ।
ഉഗ്ര ഉഗ്രാഭിരൂതിഭിഃ ॥ 4 ॥

പദാർത്ഥം:

इन्द्र ഇന്ദ്ര – ഇന്ദ്രൻ; പരമശക്തിയുള്ള ഈശ്വരൻ. ഇവിടെ “ഇന്ദ്രൻ” എന്നത് വെറും ദേവരാജാവിനെ മാത്രമല്ല സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലും പുറത്തുമുള്ള അന്ധകാരം, ഭയം, ദൗർബല്യം, തടസ്സങ്ങൾ എന്നിവ നീക്കി വിജയം നൽകുന്ന ദൈവികശക്തിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

वाजेषु വാജേഷു – വാജങ്ങളിൽ; ചെറിയ പോരാട്ടങ്ങളിൽ. വൈദിക സാഹിത്യത്തിൽ “വാജ” എന്നത് ലോകജീവിതത്തിൽ നടക്കുന്ന ബാഹ്യപോരാട്ടങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സമ്പത്ത്, ജീവിതം, കുടുംബം, തൊഴിൽ, പ്രശസ്തി, പുരോഗതി എന്നിവയ്ക്കായി മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളാണ് “വാജ”. ഇവ മനുഷ്യന്റെ ബാഹ്യശത്രുക്കളുമായുള്ള പോരാട്ടങ്ങളാണ്.

नः നഃ / നോ – ഞങ്ങളെ. ഇത് മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ പേരിൽ നടത്തുന്ന പൊതുപ്രാർത്ഥനയാണ്.

अव അവ – രക്ഷിക്കണമേ; സംരക്ഷിക്കണമേ. ശരീരം, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, ധർമ്മം, ആത്മീയസ്ഥിതി എന്നിവയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ദൈവാനുഗ്രഹം.

सहस्त्रप्रधनेषु സഹസ്രപ്രധനേഷു – ആയിരം മുഖങ്ങളുള്ള വലിയ യുദ്ധങ്ങളിൽ. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ നടക്കുന്ന ആത്മീയപോരാട്ടങ്ങൾ. കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അസൂയ, അഹങ്കാരം എന്നിവയോടുള്ള മനസ്സിന്റെ പോരാട്ടം. ഈ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ചാൽ: കാമത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്നേഹം, ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദയ, ലോഭത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദാനം എന്നിവ ഉണ്ടാകുന്നു.

च ച – കൂടാതെ;യും. ബാഹ്യജീവിതത്തിലെ പോരാട്ടങ്ങളിലും അന്തർലീനമായ ആത്മീയപോരാട്ടങ്ങളിലും ദൈവാനുഗ്രഹം ആവശ്യമാണ് എന്നതിനെ ഇത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

उग्र ഉഗ്ര – ശക്തിയുള്ളവൻ; തീവ്രമായ തേജസ്സുള്ളവൻ. തിന്മയെ നശിപ്പിക്കുന്ന ഈശ്വരന്റെ വീര്യശക്തി.

उग्राभिः ഉഗ്രാഭിഃ – ശക്തമായ അനുഗ്രഹങ്ങളാൽ; ശക്തിയേറിയ സഹായങ്ങളാൽ. മനുഷ്യന് ഒറ്റയ്ക്ക് മനസ്സിലെ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ദൈവാനുഗ്രഹം, ജ്ഞാനം, അന്തർബോധം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്.

ऊतिभिः ഊതിഭിഃ – സംരക്ഷണങ്ങളാൽ; ദൈവികരക്ഷകളാൽ. അനുഗ്രഹം, സഹായം, സംരക്ഷണം, ദൈവികപിന്തുണ എന്നീ അർത്ഥങ്ങൾ നൽകുന്നു.

വ്യാഖ്യാനം

ഈ വൈദിക മന്ത്രം ആഴത്തിലുള്ള ആത്മീയ അർത്ഥമുള്ള മന്ത്രമാണ്. ബാഹ്യജീവിതത്തിലെ പോരാട്ടങ്ങളെയും അന്തർലീനമായ മനസ്സിന്റെ പോരാട്ടങ്ങളെയും ഒരേസമയം അവതരിപ്പിക്കുന്ന ഉന്നതമായ ഒരു പ്രാർത്ഥനയാണിത്.

ഈ മന്ത്രത്തിൽ “ഇന്ദ്രൻ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത് വെറും ദേവന്മാരുടെ രാജാവായ ഇന്ദ്രനെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തിലുള്ള അന്ധകാരം, ഭയം, ദൗർബല്യം, ദുഃഖം, തടസ്സങ്ങൾ, ശത്രുക്കൾ എന്നിവ നീക്കി ശക്തിയും ധൈര്യവും വിജയവും നൽകുന്ന പരമദൈവികശക്തിയെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ തന്റെ ഉള്ളിൽ തളർന്നുപോകുന്ന സമയങ്ങളിൽ അവനെ ഉയർത്തിനിർത്തുന്ന ദൈവാനുഗ്രഹമാണ് ഇവിടെ “ഇന്ദ്രൻ” എന്ന് സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നത്.

“വാജേഷു” എന്ന പദം ലോകജീവിതത്തിൽ നടക്കുന്ന ബാഹ്യപോരാട്ടങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വൈദിക സാഹിത്യത്തിൽ “വാജ” എന്നത് ചെറിയ യുദ്ധം അല്ലെങ്കിൽ ജീവിതത്തിലെ വെല്ലുവിളി എന്ന അർത്ഥത്തിൽ വരുന്നു. മനുഷ്യൻ ജീവിതത്തിൽ സമ്പത്ത് നേടണം, കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കണം, തൊഴിൽ മേഖലയിൽ മുന്നേറണം, സമൂഹത്തിൽ നിലനിൽക്കണം, ദുഃഖങ്ങളെ അതിജീവിക്കണം, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കണം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ പോരാട്ടങ്ങളെ നേരിടുന്നു. ഇവയെല്ലാം “വാജ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലോകീയപോരാട്ടങ്ങളാണ്. ഈ പോരാട്ടങ്ങളിൽ മനുഷ്യൻ വീഴാതെ ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ വിജയിക്കണം എന്ന് ഭക്തൻ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

“നഃ” എന്നത് “ഞങ്ങളെ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം അഭ്യർത്ഥനയല്ല; എല്ലാ മനുഷ്യരുടെയും പേരിൽ നടത്തുന്ന പൊതുപ്രാർത്ഥനയാണ്. മനുഷ്യജീവിതത്തെ മുഴുവനും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന കരുണാഭാവം ഇതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

“അവ” എന്നത് “രക്ഷിക്കണമേ”, “സംരക്ഷിക്കണമേ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ഇത് ശരീരസംരക്ഷണം മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നില്ല. മനസ്സ് തകരാതെ ഇരിക്കണം, ബുദ്ധി ധർമ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കണം, ജീവിതലക്ഷ്യം തെറ്റിപ്പോകരുത്, ആത്മീയബോധം തകരരുത് എന്നതിനുള്ള ദൈവാനുഗ്രഹത്തെയും ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമുള്ള ഭാഗം “സഹസ്രപ്രധനേഷു” എന്നതാണ്. “സഹസ്ര” എന്നത് ആയിരം; “പ്രധന” എന്നത് യുദ്ധം. ഇതിന്റെ അർത്ഥം “ആയിരം മുഖങ്ങളുള്ള വലിയ യുദ്ധങ്ങൾ” എന്നാണ്. ഇത് ലോകപോരാട്ടത്തേക്കാൾ ആഴമുള്ള അന്തർലീനമായ ആത്മീയപോരാട്ടത്തെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിൽ നിരന്തരം ഉയരുന്ന കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അസൂയ, അഹങ്കാരം, മോഹം തുടങ്ങിയ മനോവികാരങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ ശത്രുക്കൾ. ബാഹ്യശത്രുവിനെ ജയിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്; എന്നാൽ മനസ്സിനെ ജയിക്കുന്നത് വളരെ പ്രയാസമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ എണ്ണമറ്റതായതിനാൽ ഈ പോരാട്ടത്തെ “ആയിരം യുദ്ധങ്ങൾ” എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

ഈ ആത്മീയപോരാട്ടത്തിൽ വിജയിച്ചാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യജീവിതം യഥാർത്ഥമായ ഉയർച്ച കൈവരിക്കുകയുള്ളൂ. അപ്പോൾ കാമത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്നേഹം വിരിയുന്നു. ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദയ ഉദിക്കുന്നു. ലോഭത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദാനഗുണം രൂപപ്പെടുന്നു. അഹങ്കാരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് വിനയം ജനിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ മൃഗസ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ദൈവികസ്വഭാവത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു.

“ച” എന്ന പദം “കൂടാതെ”, “യും” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. ബാഹ്യജീവിതത്തിലെ പോരാട്ടങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, അന്തർലീനമായ ആത്മീയപോരാട്ടങ്ങളിലും ദൈവാനുഗ്രഹം ആവശ്യമാണ് എന്നതിനെ ഇത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

“ഉഗ്ര” എന്നത് ശക്തിയുള്ളവൻ, തീവ്രമായ തേജസ്സുള്ളവൻ എന്നർത്ഥം. തിന്മയെ നശിപ്പിച്ച് ധർമ്മത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്ന ഈശ്വരന്റെ വീര്യശക്തി ഇതിൽ പ്രകടമാകുന്നു. “ഉഗ്രാഭിഃ” എന്നത് “ശക്തമായ അനുഗ്രഹങ്ങളാൽ”, “ശക്തിയേറിയ സഹായങ്ങളാൽ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. മനുഷ്യന് ഒറ്റയ്ക്ക് മനസ്സിലെ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ദൈവാനുഗ്രഹം, ജ്ഞാനപ്രകാശം, അന്തർബോധം, ദൈവികശക്തി എന്നിവ അനിവാര്യമാണ് എന്ന് ഇത് ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

“ഊതിഭിഃ” എന്നത് “സംരക്ഷണങ്ങളാൽ”, “ദൈവികരക്ഷകളാൽ” എന്ന അർത്ഥം നൽകുന്നു. വേദങ്ങളിൽ “ഊതി” എന്നത് അനുഗ്രഹം, സഹായം, സംരക്ഷണം, ദൈവികപിന്തുണ എന്നീ അർത്ഥങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഈശ്വരന്റെ തേജോമയമായ അനുഗ്രഹരക്ഷകൾ മനുഷ്യനെ സംരക്ഷിക്കണമെന്നുള്ള പ്രാർത്ഥനയുണ്ട്.

ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള സാരം എന്തെന്നാൽ, മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ രണ്ട് യുദ്ധങ്ങളുണ്ട്. ഒന്ന് ലോകജീവിതത്തിനായുള്ള ബാഹ്യപോരാട്ടം; മറ്റൊന്ന് സ്വയം ജയിക്കാനുള്ള അന്തർലീനമായ ആത്മീയപോരാട്ടം. ആദ്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ചവൻ സമ്പന്നനായേക്കാം; എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ചവൻ ദൈവികമനുഷ്യനാകുന്നു.

അതുകൊണ്ട് ഭക്തൻ ഈശ്വരനോട്, “ഓ ശക്തിയുള്ള ഈശ്വരാ! ലോകജീവിതത്തിലെ പോരാട്ടങ്ങളിലും അന്തർലീനമായ മനസ്സിന്റെ പോരാട്ടങ്ങളിലും, അങ്ങയുടെ തേജോമയമായ അനുഗ്രഹത്താലും സംരക്ഷണത്താലും ഞങ്ങളെ കാത്ത് വിജയിപ്പിക്കണമേ. ഈ കാമ-ക്രോധാദികളെ ഞങ്ങൾക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹം തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾക്ക് വിജയം നൽകേണ്ടത്” എന്ന് ആഴത്തിലുള്ള ഭക്തിയോടെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.

ഉപസംഹാരം

ഈ വൈദിക മന്ത്രം മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥമായ രണ്ട് തലങ്ങളെയും ആഴത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഒന്ന് ലോകജീവിതത്തിൽ മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന ബാഹ്യപോരാട്ടങ്ങൾ; മറ്റൊന്ന് മനസ്സിന്റെ ഉള്ളിൽ നടക്കുന്ന ആത്മീയപോരാട്ടങ്ങൾ. സമ്പത്ത്, ജീവിതം, സംരക്ഷണം, പുരോഗതി എന്നിവയ്ക്കായി ലോകത്തിൽ പോരാടുന്നത് ആവശ്യമായിരുന്നാലും, അതിനേക്കാൾ ഉയർന്നത് സ്വന്തം ഉള്ളിൽ ഉയരുന്ന കാമം, ക്രോധം, ലോഭം, അഹങ്കാരം തുടങ്ങിയ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുകയാണെന്ന് ഈ മന്ത്രം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

മനുഷ്യന് തന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ഇത്തരം വികാരങ്ങളെ സ്വന്തം ശക്തികൊണ്ട് പൂർണ്ണമായി ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. ദൈവാനുഗ്രഹം, ദൈവികസംരക്ഷണം, അന്തർബോധം, ജ്ഞാനപ്രകാശം എന്നിവ അനിവാര്യമാണ്. ദൈവാനുഗ്രഹം ലഭിക്കുമ്പോൾ കാമത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്നേഹം, ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദയ, ലോഭത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ദാനം, അഹങ്കാരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് വിനയം എന്നിവ വിരിയുന്നു. അപ്പോഴാണ് മനുഷ്യജീവിതം യഥാർത്ഥമായ ആത്മീയ ഉയർച്ച കൈവരിക്കുന്നത്.

അതിനാൽ ഈ മന്ത്രം, “ബാഹ്യവിജയവും അന്തർലീനമായ പരിശുദ്ധിയും നൽകുന്നത് ദൈവാനുഗ്രഹമാണ്; മനുഷ്യനെ സാധാരണാവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ദൈവികാവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയർത്തുന്നത് ദൈവികസംരക്ഷണവും ആത്മീയജാഗ്രതയുമാണ്” എന്ന ഉന്നതമായ വൈദികസത്യത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന മഹത്തായ പ്രാർത്ഥനയായി നിലകൊള്ളുന്നു.